IV SA/Wr 274/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku, odmowie uznania za osobę bezrobotną, umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania prawa do zasiłku postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący w skardze zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata. Do skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony na niewłaściwym formularzu, czyli na druku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania obowiązującym w postępowaniu przed sądem powszechnym. W jego uzasadnieniu podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i został eksmitowany [...]. Podał, że nie osiąga żadnych dochodów, a w związku z przerwaniem stosunku pracy nie spłaca kredytu w kwocie [...] zł, Ze względu na zły stan zdrowia posiada ograniczone możliwości leczenia, mimo, że wymaga stałego przyjmowania leków. Wydatki związane z leczeniem wynoszą około 959 zł. Podał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych i wierzytelności. Do wniosku tego i skargi dołączył aktualną decyzję powiatowego urzędu pracy z dnia [..] r. z której wynika, że tego samego dnia został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Następnie pismem referendarza sadowego z dnia 5 czerwca 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia powyższego wniosku o prawo pomocy na właściwym urzędowym formularzu PPF obowiązującym w postępowaniu przed sadem powszechnym oraz do nadesłania, na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących sytuacji majątkowej: tj. wyjaśnienia co obecnie stanowi źródło dochodu skarżącego i z czego się utrzymuje skoro w powyższym wniosku podał, że nie otrzymuje żadnych dochodów i że przerwał stosunek pracy i nie spłaca z tego powodu kredytu, dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonka (w tym z tytułu prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego) za okres ostatnich czterech miesięcy (np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, stypendia, dotacje), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy, małżonka i domowników, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy, małżonka i domowników, ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę), wyjaśnienia do kogo należy tytuł prawny do lokalu w którym skarżący zamieszkuje i czy ponosi opłaty za to mieszkanie (dane te należało udokumentować), dokumenty potwierdzające eksmisję i zadłużenie. Pismo to zostało doręczone skarżącemu w dniu 21 czerwca 2017 r. W odpowiedzi na to pismo referendarza sądowego skarżący złożył na właściwym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu wskazał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy z uwagi na brak środków do życia i zapomogi socjalnej. Podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo w domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów, ponieważ rubryka nr 6 obejmująca stan rodzinny i rubryka nr 10 obejmująca dochody zostały przez skarżącego wykreślone. Podał, że nie posiada majątku, ponieważ rubryka nr 7 obejmująca majątek, czyli: nieruchomości, oszczędności, przedmioty i papiery wartościowe oraz wierzytelności została przez niego wykreślona, a z pouczenia do formularza wynika, że wnioskodawca może skreślić niepotrzebną treść rubryk. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki skarżącego ponownie podał, że w związku z przerwaniem stosunku pracy nie spłaca kredytu w kwocie [...] zł oraz, że mimo złego stan zdrowia nie posiada środków pieniężnych na zakup leków, a wydatki związane z leczeniem wynoszą około 959 zł. Skarżący nie nadesłał natomiast żadnego z dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej wymienionych w powyższym piśmie referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2017 r. Złożony w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie tego prawa w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, ponieważ skarżący w skardze wniósł o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, a na właściwym urzędowym formularzu PPF w rubryce nr 4.2 zaznaczył, że wnosi o ustanowienie adwokata, zaś rubryka nr 4.1 obejmująca zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od tych kosztów nie została wykreślona. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2017 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji dochodowej. Siedmiodniowy termin do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień upłynął zatem bezskutecznie w środę 28 czerwca 2017 r. skoro pismo to zostało odebrane w dniu 21 czerwca 2017 r. Niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego, że nie otrzymuje on żadnych dochodów i że mimo braku jakichkolwiek dochodów, w tym świadczeń z pomocy społecznej, (skoro w rubryce nr 5 formularza podał, że jest bez środków do życia i zapomogi socjalnej) jest on w stanie utrzymać się samodzielnie. Ponadto skoro skarżący nie udzielił żadnych wyjaśnień co stanowi obecnie źródło jego dochodów ani też nie udokumentował tych danych za okres ostatnich czterech miesięcy, to powyższe braki nie pozwoliły na ustalenie co stanowi obecnie źródło dochodu skarżącego. Wątpliwości tych nie usuwa również znajdująca się aktach sprawy, nadesłana wraz ze skargą, opisana wyżej, aktualna decyzja powiatowego urzędu pracy, z której wynika, że z dniem [...] skarżący został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, ponieważ w okresie 18 miesięcy poprzedzających rejestrację nie udokumentował co najmniej 365 dni okresów uprawniających do zasiłku. Decyzja ta stwierdza bowiem, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych. Jednakże na jej podstawie nie można ustalić co stanowi źródło utrzymania skarżącego, skoro jak już wyżej wskazano, niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego, że nie otrzymuje on żadnych dochodów i tym samym, że mimo braku jakichkolwiek dochodów jest on w stanie utrzymać się samodzielnie. Skarżący nie nadesłał także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych. Skarżący nie wyjaśnił ani też nie udokumentował do kogo należy tytuł prawny do lokalu podanego jako adres zamieszkania ani też czy ponosi i w jakiej wysokości opłaty za to mieszkanie. Nie przedłożył ponadto ostatniej decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie czy jest podatnikiem tego podatku. Skarżący wskazał jedynie, że z powodu przerwania stosunku pracy nie spłaca kredytu w wysokości [..] zł i że brakuje mu środków pieniężnych na kupno leków, a wydatki na leki wynoszą około 959 zł. Skarżący natomiast w żaden sposób nie udokumentował wysokości tych wydatków, pomimo, że pismo referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2017 r. dotyczyło także nadesłania dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, w tym wydatków dotyczących wysokości rat kredytów i pożyczek, leków. Ponadto wybiórcze wykonanie wezwania referendarza sądowego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ nie odzwierciedla pełnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi inne wydatki dotyczące jego utrzymania ani też nie nadesłał dowodów potwierdzających wysokość tych wydatków, co nie pozwala na ocenę czy i w jakiej wysokości ponosi on te wydatki. Nie nadesłał także żadnych dokumentów potwierdzających eksmisję i zadłużenie, co budzi uzasadnione wątpliwości, czy rzeczywiście skarżący został eksmitowany z mieszkania, tak jak to podał, w opisanym wyżej oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym złożonym wraz ze skargą (k- 10 rubryka nr 5 "nieruchomości"), zwłaszcza, że w niniejszej sprawie sądowej adres zamieszkania skarżącego jest tożsamy z adresem zamieszkania znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy IV SA/Wr 272/17 podanym w powiatowym urzędzie pracy w celu pierwszej rejestracji jako osoba bezrobotna, już prawie ponad siedem lat temu, tj. w dniu [..] Skarżący nie nadesłał także zeznania podatkowego za 2016 r., co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednim roku podatkowym uzyskał dochody podlegające opodatkowaniu. Brak tych danych nie pozwala zatem na ustalenie, co w rzeczywistości stanowi źródło dochodu skarżącego, w jakiej wysokości kształtują się wydatki związane z utrzymaniem, poza wymienionymi we wniosku o prawo pomocy wydatkami na leczenie w kwocie 959 zł i wysokością niespłaconego kredytu i tym samym czy jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów w pkt I sentencji należało odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, iż z treści przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit "b" p.p.s.a wynika zaś, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Strona skarżąca jest zatem, na podstawie powołanego wyżej art. 239 § 1 pkt 1 lit "b" ustawy, zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, które w myśl art. 211 ustawy obejmują opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłaty kancelaryjne) i zwrot wydatków (art. 211 w związku z art. 212 i art. 213 ustawy ). Z tych względów rozpoznanie wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem podlega umorzeniu na podstawie art. 249a ustawy zgodnie z którym, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art 249a w związku z art. 239 § 1 pkt 1 lit "b" p.p.s.a oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.