IV SA/Wr 274/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. M. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku, odmowie uznania za osobę bezrobotną i umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania prawa do zasiłku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W rozpoznawanej sprawie ostatecznym i nie podlegającym zaskarżeniu postanowieniem Sądu z dnia 30 sierpnia 2017 r. utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 lipca 2017 r. umarzające postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z uwagi na to, że skarżący nie wykazał w wyczerpujący sposób jak kształtuje się jego aktualna sytuacja dochodowa. Wyrokiem z dnia 12 października 2017 r. Sąd oddalił skargę w całości. Wraz z wnioskiem o uzasadnienie tego wyroku skarżący złożył w dniu 13 października 2017 r. osobiście w Sądzie na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w celu zaskarżenia tego wyroku. W jego treści podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i od dnia [...] jest bezdomny bez środków do życia i od tego dnia MOPS pozbawił go zapomogi socjalnej. Wskazał, że nastąpiła u niego kradzież mieszkania i toczy się sprawa o sygn. akt [...]. Podał że nie uzyskuje żadnych dochodów, ponieważ rubryka nr 10 obejmująca dochody została przez skarżącego wykreślona. Podał, że posiada dom o powierzchni [...] m2 z którego go "eksmitowano z datą [...] r." Wskazał również, że nie posiada innego majątku, ponieważ rubryka nr 7.2 do nr 7.3 obejmująca majątek, czyli: inne nieruchomości, oszczędności, przedmioty i papiery wartościowe oraz wierzytelności została przez niego wykreślona, a z pouczenia do formularza wynika, że wnioskodawca może skreślić niepotrzebną treść rubryk. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał, że w związku z przerwaniem stosunku pracy nie spłaca kredytu w kwocie 17.412,50 zł oraz, że mimo złego stan zdrowia nie posiada środków pieniężnych na zakup leków, a wydatki związane z leczeniem wynoszą około 1079 zł. Jednocześnie podał, że z powodu braku pracy nie kupił żadnych leków. W aktach niniejszej sprawy znajduje się dołączona do poprzedniego wniosku o prawo pomocy i skargi aktualna decyzja powiatowego urzędu pracy z dnia [...] z której wynika, że tego samego dnia skarżący został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Następnie pismem referendarza sadowego z dnia 17 października 2017 r. wezwano skarżącego do nadesłania, na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej: tj. wyjaśnienia co obecnie stanowi źródło dochodu skarżącego i z czego się utrzymuje skoro w powyższym wniosku podał, że nie otrzymuje żadnych dochodów i że przerwał stosunek pracy i nie spłaca z tego powodu kredytu, dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonka (w tym z tytułu prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego) za okres ostatnich czterech miesięcy (np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, stypendia, dotacje, cztery ostatnie odcinki renty lub emerytury), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy, małżonka i domowników, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy, małżonka i domowników, ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę), wyjaśnienia do kogo należy tytuł prawny do lokalu w którym skarżący zamieszkuje i czy ponosi opłaty za to mieszkanie (dane te należało udokumentować), dokumenty potwierdzające eksmisję i zadłużenie, przyznanie lokalu socjalnego i dokumenty potwierdzające, że skarżący nie spłaca obecnie kredytu na kwotę 17.472,50 zł oraz dokumenty potwierdzające udzielenie tego kredytu, aktualne zaświadczenie urzędu pracy potwierdzające, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa. Na marginesie wskazać należy, iż w piśmie błędnie wezwano skarżącego (w pkt j) do nadesłania dokumentów potwierdzających toczące się postępowania sądowe, w tym orzeczenie Sądu zasądzające kwotę 4000 zł i dokumenty potwierdzające wypłatę tej kwoty. Skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi na to pismo, pomimo że pismo to zostało doręczone skarżącemu w dniu 6 listopada 2017 r. Złożony w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy został zakwalifikowany jako kolejny wniosek o przyznanie tego prawa w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Złożony na obecnym etapie postępowania kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nadal nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 17 października 2017 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji dochodowej. Siedmiodniowy termin do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień upłynął zatem bezskutecznie w poniedziałek 13 listopada 2017 r. skoro pismo to zostało odebrane w dniu 6 listopada 2017 r. W tej sytuacji w dalszym ciągu w niniejszej sprawie aktualne jest stanowisko zawarte w poprzednim postanowieniu referendarza sądowego, że niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego, że nie otrzymuje on żadnych dochodów i że mimo braku jakichkolwiek dochodów, w tym świadczeń z pomocy społecznej, (skoro w rubryce nr 5 formularza podał, że jest osobą bezdomną bez środków do życia i zapomogi socjalnej) jest on w stanie utrzymać się samodzielnie. Na obecnym etapie postępowania skarżący również nie udzielił żadnych wyjaśnień co stanowi obecnie źródło jego dochodów ani też nie udokumentował tych danych za okres ostatnich czterech miesięcy, to powyższe braki nie pozwoliły na ustalenie, co stanowi obecnie źródło dochodu skarżącego. Wątpliwości tych nie usuwa również znajdująca się aktach sprawy, nadesłana wraz ze skargą, opisana wyżej, aktualna decyzja powiatowego urzędu pracy, z której wynika, że z dniem [...] skarżący został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, ponieważ w okresie 18 miesięcy poprzedzających rejestrację nie udokumentował co najmniej 365 dni okresów uprawniających do zasiłku. Decyzja ta nadal stwierdza bowiem, że skarżący w dacie jej wydania był osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych. Jednakże na jej podstawie nie można ustalić co stanowi obecnie źródło utrzymania skarżącego, skoro jak już wyżej wskazano, niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego, że nie otrzymuje on żadnych dochodów i tym samym, że mimo braku jakichkolwiek dochodów jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Ponadto opisanym wyżej pismem referendarza sądowego wezwano skarżącego do nadesłania aktualnego zaświadczenia urzędu pracy potwierdzającego, czy skarżący jest zarejestrowany także obecnie jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa. Brak odpowiedzi na to pismo referendarza sądowego nie pozwala na wyjaśnienie tej kwestii. Skarżący nie nadesłał także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, co także nie pozwala na ustalenie na obecnym etapie postępowania aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych. Podkreślenia wymaga, że w sprzeciwie od poprzedniego postanowienia referendarza sądowego skarżący podał, że posiada konto bankowe, ale nie przedłoży wyciągu z tego konta, ponieważ nie posiada środków na jego opłatę k-34. Skarżący nie udokumentował do kogo należy tytuł prawny do lokalu podanego jako adres zamieszkania ani też czy ponosi i w jakiej wysokości opłaty za to mieszkanie. Nie przedłożył ponadto ostatniej decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie czy jest podatnikiem tego podatku. Skarżący w rozpoznawanym obecnie wniosku wskazał jedynie, tak jak w poprzednim wniosku, że z powodu przerwania stosunku pracy nie spłaca kredytu w wysokości 17.472,50 zł i że brakuje mu środków pieniężnych na kupno leków, a wydatki na leki wynoszą obecnie około 1079 zł, a poprzednio wynosiły 959 zł. Skarżący natomiast w żaden sposób nie udokumentował wysokości tych wydatków, pomimo, że pismo referendarza sądowego z dnia 17 października 2017 r. dotyczyło także nadesłania dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, w tym wydatków dotyczących wysokości rat kredytów i pożyczek, leków. Ponadto nie nadesłał dokumentów potwierdzających przyznanie lokalu socjalnego i dokumenty potwierdzające, że nie spłaca obecnie kredytu na kwotę 17.472,50 zł oraz dokumenty potwierdzające udzielenie tego kredytu. Skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi inne wydatki dotyczące jego utrzymania ani też nie nadesłał dowodów potwierdzających wysokość tych wydatków, co nie pozwala na ocenę czy i w jakiej wysokości ponosi on te wydatki. Nie nadesłał także żadnych dokumentów potwierdzających eksmisję, co nadal budzi uzasadnione wątpliwości, czy rzeczywiście skarżący został eksmitowany z mieszkania, tak jak to podał, w rubryce nr 7.1 obejmującej dane dotyczące "nieruchomości", czyli dane dotyczące domu, zwłaszcza, że w niniejszej sprawie sądowej adres zamieszkania skarżącego jest tożsamy z adresem zamieszkania znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy podanym w powiatowym urzędzie pracy w celu pierwszej rejestracji jako osoba bezrobotna, już prawie ponad siedem lat temu, tj. w dniu [...]. Skarżący nie nadesłał także zeznania podatkowego za 2016 r., co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednim roku podatkowym uzyskał dochody podlegające opodatkowaniu. Brak tych danych nie pozwala zatem na ustalenie, co w rzeczywistości stanowi źródło dochodu skarżącego, w jakiej wysokości kształtują się wydatki związane z utrzymaniem, poza wymienionymi we wniosku o prawo pomocy wydatkami na leczenie w kwocie 1079 zł i wysokością niespłaconego kredytu i tym samym czy jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 17 października 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów należało odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.