IV SA/Wr 276/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2025 r. sprawy ze skargi Z. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 18 marca 2025 r. nr SKO 4532.26.2025 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia uchyla zaskarżone postanowienie i umarza postępowanie zażaleniowe. Przedmiotem skargi Z. L. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 18 marca 2025 r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Burmistrza Miasta Oleśnicy z dnia 14 sierpnia 2024 r. wznawiające postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej decyzją ostateczną tegoż organu z dnia 22 lutego 2017 r. Jak wynikało z akt sprawy postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2024 r. organ I instancji, powołując się na art. 149 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej k.p.a.), wznowił postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją z dnia 22 lutego 2017 r. W treści postanowienia Skarżąca została pouczona o prawie wniesienia zażalenia. Postanowienie wysłane na adres Skarżącej odebrała w dniu 22 sierpnia 2024 r. I. P. (córka), o czym świadczą adnotacje na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Na dokumencie tym obok podpisu osoby odbierającej zamieszczono adnotację córka (upoważnienie). Pismem z dnia 19 lutego 2025 r. (data wpływu do organu: 21 lutego 2025 r.) Skarżąca złożyła zażalenie. Zarzucała naruszenie art. 146 § 1 k.p.a., poprzez wszczęcie postępowania w warunkach przedawnienia. Wnosiła o wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu i wszystkich dalszych rozstrzygnięć wydanych w jego następstwie, w tym decyzji z dnia 13 listopada 2024 r. Podnosiła, że nie otrzymała postanowienia bezpośrednio ani w drodze awiza, a zatem nie była powiadomiona o prowadzonym postępowaniu i wydanej decyzji. Z ostrożności, gdyby akta wskazywały, że próbowano jej doręczyć postanowienie, domagała się przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, gdyż uchybienie terminowi nie nastąpiło z winy Skarżącej. Pracownik organu pomocowego nie podjął próby doręczenia, nie pozostawił awiza w skrzynce, która jest na bieżąco monitorowana przez córkę Strony. W przypadku uznania zażalenia za niezasadne Skarżąca wnioskowała o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 13 listopada 2024 r. lub o wznowienie postępowania w sprawie nią zakończonej. W uzasadnieniu podała, że ma 95 lat, stale przebywa w domu, jest schorowana i ma problemy z poruszaniem się. Znaczną część emerytury przeznacza na zakup leków. W lutym 2025 r. dowiedziała się od córki, że część jej emerytury jest przekazywana potrącana na poczet zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej. W lutym 2025 r. Skarżąca otrzymała 1.100 zł tytułem świadczeń, a więc poniżej kwoty zapewniającej egzystencję na minimalnym poziomie. Działania organów uznała za bezprawne i zmierzające do pozbawienia jej środków do życia. Podkreślała brak prawidłowego zawiadomienia o wszczęciu postępowania wznowieniowego, nie otrzymała korespondencji w tym zakresie, nie była stroną tego postępowania, nie doręczono jej decyzji z dnia 13 listopada 2024 r. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO) pismo Skarżącej oceniło jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 14 sierpnia 2024 r. i powołując się na przepisy art. 58 i art. 59 k.p.a. i odmówiło żądaniu Strony. Uzasadniając wskazało na art. 141 § 2 k.p.a. i wynikający z niego siedmiodniowy termin na wniesienie zażalenia, liczony od dnia doręczenia postanowienia. Po jego upływie strona, broniąc się przed negatywnymi skutkami orzeczenia, może wnioskować o przywrócenie terminu. Wniosek zostanie uwzględniony gdy zainteresowany uprawdopodobni, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, złoży wniosek w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi i dopełni czynności, dla której termin był ustanowiony. Odnosząc się do okoliczności podanych przez Stronę organ stwierdził, że wbrew jej twierdzeniom przesyłka została prawidłowo doręczona w dniu 22 sierpnia 2024 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki. Została ona wydana osobie upoważnionej (córce), a zatem zgodnie z art. 44 § 1 i § 2 k.p.a. Termin na wniesienie zażalenia upłynął z dniem 29 sierpnia 2024 r. Oceniając wyjaśnienia Strony organ wskazał, że nie dowodzą one szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przyczyną uchybienia terminu nie była obłożna lub nagła choroba, czy też inna przeszkoda nie do przezwyciężenia uniemożliwiająca Stronie działanie. Zaznaczał, że zgodnie z poglądami doktryny chodzi o przeszkodę jakiej strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Końcowo organ wskazał na art. 141 § 1 k.p.a. informując, że na wydane w toku postępowania postanowienie służy zażalenie, gdy kodeks tak stanowi. Zgodnie z art. 149 k.p.a. zażalenie służy jedynie na postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, nie zaś na postanowienie o wznowieniu postępowania. W skardze Strona domagała się uchylenia opisanego postanowienia, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Wskazywała, że skoro nie doręczono jej prawidłowo "decyzji", to nie rozpoczął biegu termin na jej zaskarżenie, zażalenie zostało zatem wniesione w terminie. Zarzucała naruszenie art. 58 i art. 59 k.p.a. podkreślając, że wobec niedoręczenia korespondencji z dnia 14 sierpnia 2024 r, wydanie postanowienie nie było dopuszczalne. Organ naruszył art. 7 i art. 7a k.p.a. poprzez formalne utrzymanie w obrocie prawnym fikcyjnego domniemania z art. 43 i art. 44 k.p.a. i dokonał błędnych ustaleń faktycznych w konsekwencji błędnie zastosował prawo, w tym art. 38 prawa pocztowego. Skarżąca oświadczyła, że nie wystawiła pełnomocnictwa pocztowego dla córki, czego organ nie weryfikował. W dniu wskazanym przez organ jako dzień doręczenia pisma, tj. 22 sierpnia 2024 r. córka nie była pełnomocnikiem Strony, nie była też pełnomocnikiem pocztowym. Oznacza to, że nie rozpoczął biegu termin na wniesienie zażalenia, jego początek należy datować na 14 lutego 2025 r. Córka została ustanowiona pełnomocnikiem Skarżącej dopiero w lutym 2025 r. Nie jest ona dorosłym domownikiem, który może odebrać przesyłkę w trybie art. 43 k.p.a., gdyż zamieszkuje pod innym adresem. W uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżąca powieliła argumentację opisaną w odwołaniu i zarzutach. Dodatkowo podniosła, że organy naruszyły przepisy – art. 149 k.p.a. próbując w 2024 r. wznowić postępowanie zakończone decyzją ostateczną z 2005 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Kontrola sprawowana przez wojewódzkie sądy administracyjne, zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), polega na ocenie działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli, stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.) są postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Postanowienie wydane w trybie art. 58 k.p.a. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia jest postanowieniem kończącym postępowanie, a zatem podlega kontroli Sądowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2000r., sygn. akt SA/Bk 142/00, dostępny w OSP 2002, nr 5, poz. 72). Realizując obowiązek kontroli legalności zaskarżonych aktów sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 p.p.s.a. Sąd uchyla zaskarżone orzeczenie, w tym przypadku postanowienie, jeśli stwierdzi, że wydano je z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest również przepis art.133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., stanowi on, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Z zapisów tych wynika, że sądy administracyjne uprawnione są do badania legalności a zatem zgodności z przepisami prawa procesowego i prawa materialnego wydanych przez organy administracji aktów, w tym wskazanych na wstępie postanowień. W ramach tych uprawnień są one obligowane do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa dokonanych przez organy w toku procedowania, jak i w samym orzeczeniu, bez względu na to, czy zostały one dostrzeżone i wyartykułowane przez stronę postępowania. Badając zaskarżony akt w tak nakreślonych granicach trzeba stwierdzić, że narusza on przepisy prawa procesowego, w szczególności art. 58, art. 59 w zw. z art. 149 § 3 i § 4 oraz art. 141 § 1 k.p.a. Zgodnie z brzmieniem art. 141 § 1 k.p.a. na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi. Z powołanych zapisów wynika, że o ile przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego nie przewidują środka zaskarżenia, to nie służy on stronom postępowania. Zgodnie z art. 142 k.p.a. postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji. Zatem możliwość kwestionowania takiego orzeczenia dopuszczalna jest wyłącznie w odwołaniu od decyzji. Przepisy art. 149 § 3 i § 4 k.p.a. stanowią zaś, że odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia (§ 3).Na postanowienie, o którym mowa w § 3, służy zażalenie (§ 4). Z tych regulacji wynika natomiast, że w odniesieniu do postanowień wydawanych w przedmiocie wznowienia postępowania zaskarżalne w trybie zażalenia będą wyłącznie orzeczenia odmawiające wznowienia postępowania. Na postanowienie wznawiające postępowanie zażalenie już nie służy i może być ono skarżone wyłącznie w odwołaniu od decyzji wydanej w toku takiego postępowania. Wniosek ten wynika wprost z przywołanych przepisów prawa. Regulacje te wskazują także, że uprawnienie do zaskarżania postanowień musi wynikać z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, tym samym błędne pouczenie organu o możliwości złożenia zażalenia prawa tego nie statuuje, środek taki nie jest zatem dopuszczalny. Niedopuszczalność zażalenia powoduje zaś jego bezskuteczność i wyklucza merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu zażaleniowym. Co więcej skoro nie można wnieść zażalenia, to także nie rozpoczyna biegu termin do jego wniesienia. Tym samym bezprzedmiotowe jest orzekanie w przedmiocie uchybienia czy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia, którego wnieść nie można. Pogląd ten, który w całości podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę został wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Gd 130/17 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Jak wynika z akt sprawy wydane przez SKO postanowienie wsparte art. 58 i art. 59 k.p.a., orzekało w przedmiocie wniosku Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia 22 lutego 2017 r. Z jego treści wynika, że organ odniósł się merytorycznie do przesłanek przywrócenia terminu opisanych w art. 58 § 1 k.p.a., choć w istocie w tej sprawie nie powinien orzekać merytorycznie, gdyż postanowienie w sprawie wznowienia postępowania nie podlega zaskarżeniu w trybie zażalenia. W takim przypadku obowiązkiem organu było umorzenie postępowania zażaleniowego wyjaśniając Stronie, że jej wniosek o przywrócenie terminu jak i samo zażalenie nie może być rozpoznane z uwagi na przywołane regulacje prawne. Na marginesie odnotowania wymaga, że z akt nie wynika, czy w sprawie wydano postanowienie w przedmiocie samego zażalenia, a zgodnie z powołanym na wstępie rozważań art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Zatem Skarżąca będzie uprawniona do podnoszenia zarzutów dotyczących prawidłowości postanowienia z dnia 14 sierpnia 2024 r. w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczna z dnia 22 sierpnia 2017 r. w odwołaniu od decyzji kończącej to postępowanie wznowieniowe. Tym samym podnoszone w skardze zarzuty nie mogły zostać przez Sąd uwzględnione. Uznając, że zaskarżone postanowienie narusza powołane przepisy prawa procesowego w stopniu, który wpływa na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżony akt, zaś na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., umorzył postępowanie zażaleniowe. Odnosząc się do żądania zwrotu kosztów postępowania odnotowania wymaga, że nie zostały one przez Stronę poniesione, gdyż na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. była zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Tym samy nie istniał podstawa do ich zwrotu.