IV SA/Wr 280/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. N. o ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. N. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu z dnia 26 października 2017 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu i w wyznaczenie konkretnego adwokata w osobie K. P. We wniosku tym podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest doktorantką i dbając o jakość swoich badań nie ma możliwości podjęcia stałego zatrudnienia. Według regulaminu uczelni każdy doktorant jest dodatkowo obciążony godzinami dydaktycznymi, co utrudnia podjęcie stałego zatrudnienia. Z tych względów dochody, które otrzymuje przeznacza na skromne utrzymanie tj. na pokrycie bieżących wydatków. Korzysta z pomocy materialnej rodziny. Poniosła już wcześniej opłaty sądowe, które stanowiły dla niej obciążenie finansowe. Natomiast na obecnym etapie podstępowania sądowego istnieje przymus adwokacko – radcowski i nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów pełnomocnika i dalszych opłat sądowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki podała, że wynoszą one: czynsz 550 zł, media 100 zł, telefon 30 zł, wyżywienie 200 zł. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 31 października 2017 r. wezwano stronę skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: wyjaśnienie jakiego rodzaju prace dorywcze skarżąca wykonuje i w jakiej konkretnie wysokości otrzymuje z tego tytułu dochody netto miesięcznie oraz w jakiej konkretnie wysokości otrzymuje pomoc finansową lub inną od rodziny skoro we wniosku o prawo pomocy w rubryce nr 10 obejmującej dochody podała, że łączny dochód z tytułu prac dorywczych i pomocy od rodziny wynosi około [...] zł oraz czy obecnie otrzymuje inne świadczenia, np. świadczenia z pomocy społecznej, w tym dodatek mieszkaniowy lub czy uzyskuje jakiekolwiek inne dochody z innego tytułu, w tym także dochody z uczelni wyższej, dotacje, stypendia (dane te należało udokumentować odnośnie dochodów ze wszystkich źródeł za okres ostatnich czterech miesięcy np. umowa zlecenie, przelew bankowy); historię wszystkich kont bankowych i lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie cztery trzy miesiące; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne) wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania, zeznania podatkowego za 2016 r., ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, wyjaśnienia z jakiego tytułu skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego (dane te należało udokumentować), wyjaśnienia jaki tytuł prawny posiada do lokalu położonego pod adresem zamieszkania podanym w rubryce nr 2 wniosku o prawo pomocy (dane te należało udokumentować np. umową najmu), W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca pismem z dnia 8 listopada 2017 r. podała, że w roku akademickim 2016/2017 wykonywała prace dorywcze polegające na [...] na podstawie nieregularnych umów o dzieło z tytułu których otrzymywała nieregularne dochody. W okresie wakacyjnym nie [...]. Jedyny dochód w tym okresie otrzymała we wrześniu 2017 r. z tytułu umowy zwartej w czerwcu 2017 r., co potwierdziła nadesłanym przelewem na kwotę [...] zł (załącznik nr 1). Wyjaśniła, że pomoc rodziny ma charakter niestały, nieregularny i doraźny. Otrzymuje wsparcie od matki i starszej siostry i są to niewielkie kwoty uzależnione od bieżących potrzeb. Podana we wniosku o prawo pomocy kwota [...] zł miesięcznie jest wartością szacunkową i uśrednioną. W roku akademickim otrzymywała stypendium dla najlepszych studentów w kwocie [...] zł miesięcznie, co potwierdziła ostatnim przelewem tej kwoty z czerwca 2017 r. Wskazała, że środki zaoszczędzone z tego stypendium pokryły wydatki z ostatnich czterech miesięcy. Wyjaśniła, że od dnia [...] tego roku rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej z zakresu [...], z tytułu której otrzymała obecnie niewielki dochód, tj. w kwocie [...] zł, co potwierdziła wydrukiem przelewu z dnia 20 października bieżącego roku. Opłaty związane z utrzymaniem są pokrywane przez matkę. Dodała przy tym, że co miesiąc korzysta ze wsparcia matki, to jednak stara się wesprzeć finansowe utrzymanie nieruchomości przekazując część kwoty w gotówce, a w rubryce nr 12 wniosku o prawo pomocy kwoty te określiła ogólnikowo mianem czynszu i mediów. Opłaca także telefon. Przedłożyła także dowody opłat wystawione na nazwisko matki tj. opłat za: gaz 291,64 zł, prąd 308,34 zł, odpady komunalne 385,70 zł, opłatę na rzecz [...] Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w wysokości 601,53 zł i opłatę za telefon w wysokości 30 zł poniesioną z konta bankowego skarżącej. Wyjaśniła, że nie opłaca podatku od nieruchomości i podatku rolnego. Do dnia [...] była ubezpieczona jako doktorantka, a obecnie jest ubezpieczona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, co potwierdziła dokumentem wyrejestrowania z ubezpieczeń z dniem [...] k- 121. Wyjaśniła także, że mieszka w domu rodzinnym, który jest własnością jej matki i której pomaga finansowo w utrzymaniu tej nieruchomości. Przedłożyła także zenanie podatkowe za 2016 r., z którego wynika, że jej dochód brutto z tytułu działalności wykonywanej osobiście i praw autorskich wyniósł [...] zł (przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania). Ponadto nadesłała wydruk z konta bankowego za okres od 3 lipca do 31 października bieżącego roku, z którego wynika m. in., że skarżąca ponosi opłatę za telefon w wysokości 30 zł miesięcznie oraz że z konta tego ponosi bieżące wydatki np. na zakup biletów w dniu [...] na kwotę 114,82 zł, 86,43 zł (20 lipca), opłata za hotel 216 zł ([...] wyjazd zagraniczny ), opłata za bilet 88,51 zł, płatność Allegro 116 zł ([...]), bilety lotnicze 394,20 zł ([...] ), [...] S. A. 709 zł ([....] ), bilet 66,90 zł ([...]), wypłata z bankomatu 200 zł ([...]), wypłata z bankomatu kwoty 113,58 zł ([...]), bilety lotnicze 152,80 zł ([...]), płatność kartą 398 zł ([...]) oraz że np. [...] lipca otrzymała kwotę [...] zł z tytułu zwrotu pieniędzy od osoby o tym samym nazwisku co skarżąca i tym samym adresie jaki ma skarżąca (co ustalono na podstawie danych wpisanych w tytule przelewu), dnia [...] sierpnia otrzymała kwotę [...] zł z tytułu zwrotu płatności kartą, zwrot opłaty za noclegi [...] zł (przelew od osób fizycznych z dnia [...]), [...] września otrzymała grant na kwotę [...] zł, przelew z uczelni [...] zł ([...]), [...] października 2017 r. otrzymała kwotę [...] zł z tytułu zwrotu pieniędzy od osoby o tym samym nazwisku co skarżąca i tym samym adresie jaki ma skarżąca (co ustalono na podstawie danych wpisanych w tytule przelewu), rozliczenie delegacji [...] zł ([...] października) i że dnia [...] października otrzymała kwoty [...i ...] zł, które zwróciła nadawcom przelewu w dniu [..] października (opłaty za [..]). Saldo tego konta na dzień [..] października jest dodatnie i wynosi [...] zł. Przedłożyła także odrębny rachunek walutowy (euro) z historią od dnia [...] września 2017 r. zawierający jedną pozycję tj. zwrot zaliczki – [..] i saldo na kwotę [...]. Stosownie do art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369. – dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Prawo to, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie tego prawa w żądanym zakresie. Wątpliwości budzi bowiem w niniejszej sprawie oświadczenie skarżącej, iż prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, które zostało zawarte we wniosku o prawo pomocy w rubryce nr 6 obejmującej stan rodzinny, w której należało wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą, skoro w treści pisma z dnia 8 listopada 2017 r. skarżąca podała, że mieszka razem z matką w mieszkaniu stanowiącym wyłączną własność matki, która ponosi opłaty związane z utrzymaniem i że mimo, iż korzysta ze wsparcia matki, to stara się wesprzeć finansowo utrzymanie tej nieruchomości przekazując część kwoty w gotówce, a we wniosku o prawo pomocy wydatki te określiła ogólnikowo mianem czynszu i mediów. Również treść przelewów (tytułów operacji) dotyczących zwrotu środków finansowych na rachunek bankowy skarżącej w dniach [...] października 2017 r. [..] zł i [...] lipca 2017 r. [..] zł przez osobę o tym samym nazwisku jakie posiada skarżąca (od [....]) i z adresem takim samym jaki ma skarżąca budzi wątpliwości, czy rzeczywiście skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, skoro adres zamieszkania skarżącej, jest także adresem zamieszkania tej osoby podanym w tytułach powyższych przelewów. Przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć bowiem pod uwagę stan majątkowy i dochody nie tylko wnioskodawcy, ale również osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). Brak wiarygodnych danych dotyczących osób z którymi skarżąca może pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym i danych dotyczących wysokości i źródeł dochodu tych osób nie pozwala zatem na pełną rzeczywistą ocenę sytuacji dochodowej strony skarżącej. Skarżąca nie sprecyzowała także w jakiej konkretnie wysokości otrzymuje pomoc od rodziny, czyli od matki i starszej siostry, co także nie pozwala na pełną rzeczywistą ocenę sytuacji dochodowej strony z uwzględniającej wszystkie źródła jej dochodu. Pomoc finansowa od rodziny współkształtuje zatem sytuację finansową wnioskodawcy. Wątpliwości tych nie usuwa twierdzenie skarżącej, zawarte w opisanym wyżej piśmie z dnia 8 listopada 2017 r., że pomoc rodziny ma charakter niestały, nieregularny i doraźny, a wsparcie od matki i starszej siostry jest niewielkie i uzależnione od bieżących potrzeb. Dodać trzeba, iż nadesłanego wydruku z konta bankowego wynika ponadto, że strona posiada obecnie środki pieniężne, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego, tj. wynagrodzenia pełnomocnika i ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego [...] zł, skoro w dniu [..] października 2017 r. otrzymała zwrot środków pieniężnych od wymienionej wyżej osoby w kwocie [...] zł, a wcześniej zwrot takich środków w dniu [..] lipca 2017 w kwocie [...] zł. Otrzymała także rozliczenie delegacji w wysokości [..] zł ([...]), przelew z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej [...] zł ([...]), przelew z uczelni [...] zł ([...]). Środki te, w tym środki finansowe z tytułu zwrotu udzielonej wcześniej przez stronę skarżącą innej osobie pożyczki, mają zatem wpływ na wysokość dochodu skarżącej, który może zostać przeznaczony na pokrycie obecnych kosztów postępowania. Ocenie tej nie przeczy fakt, ze skarżąca rozpoczęła dopiero z dniem [...] października tego roku prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto skarżąca uzyskała grant z innej uczelni wyższej w wysokości [...] zł (przelew [...]). Z analizy tego konta wynika także, że skarżąca opłaca z tego konta rachunek za doładowanie telefonu na kwotę 30 zł miesięcznie i jest to w zasadzie jedyny udokumentowany i poniesiony osobiście przez stronę skarżącą wydatek związany z jej utrzymaniem poza bieżącymi wydatkami poniesionymi z tego konta na zakup żywności lub innych artykułów. Skarżąca nie udokumentowała, aby ponosiła pozostałe wydatki sprecyzowane w rubryce nr 12 wniosku o prawo pomocy w kwotach podanych w tym wniosku, tj. aby opłacała czynsz w wysokości 550 zł i media w kwocie 100 zł. Oświadczenie skarżącej, zawarte w piśmie z dnia 8 listopada 2017 r., że przekazuje część kwoty w gotówce nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, że rzeczywiście skarżąca ponosi te wydatki w powyższych kwotach zwłaszcza, że z nadesłanych przez skarżącą przelewów opłat wydatków za gaz 291,64, prąd 308,34 zł, [...] Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji 601,53 zł, odpady komunalne 385,70 (k- 114 do k- 117) wynika, że dowody tych opłat wystawione są na nazwisko matki i pokrywane z konta bankowego matki. Brak dokumentów dotyczących rzeczywistej wysokości ponoszonych przez skarżąca wydatków związanych z utrzymaniem nie pozwala na ocenę, czy powyższe wydatki kształtują się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy i czy po ich poniesieniu skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Ponadto z analizy konta bankowego wynika, że skarżąca ponosi częste wydatki związane z wyjazdami zagranicznymi, przy czym w niniejszej sprawie, nie można ustalić czy mają one charakter prywatny czy służbowy, co ma istotne znaczenie przy ocenie, czy wydatki te stanowią konieczne wydatki dotyczące utrzymania skarżącej. Żądanie od skarżącej dokumentów i oświadczeń wymienionych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 31 października 2017 r., zostało oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie w pełnym zakresie zabrakło. Z tych względów należało odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.