IV SA/Wr 280/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 7 marca 2023 r. nr SKO.DO/41/124/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 24 listopada 2022 r. wpłynął do Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lwówku Śląskim wniosek K. G. o wypłatę dodatku węglowego, w którym wnioskodawczyni podała, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 19 stycznia 2023 r., pracownicy socjalni stwierdzili, że w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni zainstalowany jest kocioł na paliwo stałe opalany peletem. Jednocześnie poinformowano wnioskodawczynię, że zostanie wydana decyzja odmowna, ponieważ wniosek został złożony na nieodpowiednim druku. Decyzją z dnia 20 stycznia 2023 r. nr 3367/WG1/2023 Burmistrz Gminy i Miasta Lwówek Śląski odmówił stronie przyznania dodatku węglowego, ponieważ na podstawie danych uzyskanych z rejestrów publicznych ustalono, że źródło ogrzewania znajdujące się w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni zostało zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków ze wskazaniem rodzaju stosowanych w kotłach paliw stałych jako "pelet drzewny". W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, wyjaśniając że z powodu nieuwagi i niewiedzy złożyła wniosek na nieodpowiednim druku. Wnioskodawczyni podała, że posiada piec opalany peletem i wydawało jej się, że jest tylko jeden druk dla wszystkich rodzaje pieców (węglowy, pelet, ekogroszek). Wnioskodawczyni spełniła wszystkie warunki do otrzymania dodatku i w odpowiednim czasie złożyła wniosek, tylko druk był nieodpowiedni. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze decyzją z dnia 7 marca 2023 r. nr SKO.DO/41/124/2023 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. SKO wyjaśniło, że z uwagi na złożenie przez stronę wniosku o przyznanie dodatku węglowego, podczas gdy strona posiada piec opalany peletem drzewnym, konieczna była odmowa przyznania dodatku węglowego. Złożony wniosek determinuje bowiem postępowanie organu pierwszej instancji, który nie może wkraczać tak dalece w uprawnienia strony, aby w przypadku jednoznacznego wniosku orzekać o innym rodzajowo dodatku. Powinnością strony jest w tym przypadku złożenie stosownego wniosku. Strona zachowuje przy tym uprawnienie do złożenia wniosku o przyznanie dodatku na pelet. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, zarzucając że organ naruszył art. 9 k.p.a. bowiem nie zawiadomił jej o złożeniu błędnego wniosku o przyznanie dodatku. Organ po zasięgnięciu informacji z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków winien był wezwać wnioskodawczynię w celu wyjaśnienia rozbieżności wynikającej ze złożenia wniosku o dodatek węglowy zamiast wniosku o dodatek do zakupu peletu. Wnioskodawczyni złożyła właściwą deklarację w CEEB, podając rodzaj stosowanych w kotłach paliw stałych – pelet drzewny. W związku z ujawnieniem w toku prowadzonego postępowania innego źródła ciepła w CEEB wnioskodawczyni nie została wezwana do usunięcia braków. Mamy tu do czynienia z bezczynnością organu, który mylnie sądzi, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w sprawie. W toku wywiadu środowiskowego potwierdzono dane z deklaracji złożonej do CEEB. Ponadto już w dniu złożenia wniosku osobiście w Ośrodku Pomocy Społecznej wnioskodawczyni powinna zostać poinformowana, że złożyła niewłaściwy druk, ponieważ wskazała, iż posiada w domu piec opalany peletem. Sytuacja, w której analiza wniosku o przyznanie dodatku węglowego już na wstępie wykazuje, że wnioskodawca wskazał w nim inne źródło ogrzewania niż widniejące w CEEB powinna być uznana za wystąpienie w sprawie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, które powinny zostać wyjaśnione przy zastosowaniu ogólnych zasad postępowania dowodowego wynikających z k.p.a. Ośrodek Pomocy Społecznej z urzędu winien był powziąć wszelkie środki w granicach prawa i szczegółowo wyjaśnić powstałe wątpliwości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie istotne są okoliczności faktyczne, z których wynika, że strona złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego w sytuacji, gdy – jak twierdzi i co wynika ze złożonej przez nią w dniu 21 września 2022 r. do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw – paliwem stosowanym do ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest pelet drzewny. Organy orzekające w sprawie nie kwestionowały stanowiska strony odnośnie do deklarowanego przez stronę faktu ogrzewania gospodarstwa domowego peletem drzewnym. W swoim rozstrzygnięciu organy kierowały się natomiast rodzajem wniosku jaki złożyła strona (wniosku o wypłatę o dodatku węglowego), treścią danych ujawnionych w deklaracji złożonej w dniu 21 września 2022 r. do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków oraz regulacjami prawnymi pomieszczonymi w ustawie o dodatku węglowym. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692, 1967 i 2236) dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Z kolei w myśl art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym, przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Organy administracji orzekające w sprawie uznały, że skoro źródło ogrzewania wnioskodawczyni opalane jest peletem drzewnym (a więc surowcem nie wymienionym w art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym), to wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do przyznania jej dodatku węglowego. Niewątpliwie, pelet drzewny nie jest został wymieniony w treści art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym. W przepisie tym mowa jest o pelecie, ale zawierającym co najmniej 85% węgla kamiennego. Surowiec o nazwie pelet drzewny pojawia się natomiast w ustawie z dnia 15 września 2022 r. (która weszła w życie w dniu 20 września 2022 r.) o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967, dalej także specustawa). Trafnie zauważają organy orzekające w sprawie, że w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe zasilane peletem drzewnym (zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r.) istnieje możliwość ubiegania się o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, o którym mowa w art. 24 ust. 1 specustawy, jednak wniosek o wypłatę takiego dodatku należało złożyć w terminie do 30 listopada 2022 r. w urzędzie gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Faktem jest, że skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego, a nie wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych. Faktem jest również, że wniosek ten złożyła w dniu 24 listopada 2022 r. (a zatem jeszcze przed upływem terminu do wystąpienia z wnioskiem o dodatek gospodarstw domowych). Nadto również, że w złożonej w dniu 21 września 2022 r. deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw zadeklarowała jako rodzaj stosowanego paliwa – pelet drzewny. Niewątpliwie zatem występując z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, strona nie spełniała przesłanek ustawowych do przyznania jej tego dodatku. Natomiast choć strona nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, o jakim mowa w specustawie, to z treści złożonej (w terminie) deklaracji wynikało, że spełniała przesłanki ustawowe do wystąpienia z tego rodzaju wnioskiem, który należało jednak złożyć w terminie do 30 listopada 2022 r. W świetle tych faktów, a nadto również w świetle przytoczonych przepisów prawa, organ pierwszej instancji, na którym ciąży wynikający z art. 7 k.p.a. obwiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego, ale również i słusznego interesu obywateli powinien był wezwać stronę do sprecyzowania treści swojego żądania, wskazując na rozbieżności pomiędzy treścią danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków a rodzajem złożonego wniosku. Tego rodzaju staranność procesowa ze strony organu byłaby pożądana także z uwagi na to, że wniosek o dodatek do gospodarstw domowych należało złożyć do 30 listopada 2022 r., zaś wolą ustawodawcy, wnioski złożone po tym terminie pozostawiane są bez rozpoznania. Niezależnie od faktu niedopełnienia wspomnianej powinności, stanowisko organu pierwszej instancji, utrzymane w mocy przez organ drugiej instancji, nie może ostać się w obrocie prawnym przede wszystkim z uwagi na treść art. 24 ust. 25a specustawy. W myśl tego przepisu, w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się. Należy zauważyć, że powyższy przepis został dodany do ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 2243) zmieniającej ustawę o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła z dniem 4 listopada 2022 r. Oznacza to, że już w dniu wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. 20 stycznia 2023 r. przepis art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła obowiązywał, a więc organ powinien to uwzględnić. Skorzystanie przez organ pierwszej instancji z możliwości jakie daje art. 24 ust. 25a specustawy było tym bardziej pożądane jeżeli zważyć, że decyzję o odmowie przyznania stronie dodatku węglowego organ pierwszej instancji wydał już po upływie terminu na złożenie wniosku o dodatek dla gospodarstw domowych. Skarżąca została zatem realnie pozbawiona możliwości zawnioskowania o dodatek dla gospodarstw domowych ( wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 395/23). Warto w tym miejscu wspomnieć, że ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła wyposaża właściwe organy gminy w wachlarz uprawnień procesowych właśnie po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku dla gospodarstw domowych jak największej liczbie osób spełniających warunki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 maja 2023 r., sygn.. akt IV SA/Po 281/23). W okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy nie znajduje akceptacji Sądu wyrażona w decyzji obu instancji konstatacja, że strona mogła wystąpić z wnioskiem na właściwym formularzu, czego jednak nie zrobiła. W świetle art. 24 ust. 25a specustawy uprawnione jest stanowisko, że jeżeli organ pierwszej instancji powziął informację, że w swoim gospodarstwie domowym skarżąca wykorzystuje pelet drzewny, to w celu ustalenia czy skarżąca spełnia warunki do przyznania dodatku dla gospodarstw domowych, organ ten był nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem ustalenia stanu faktycznego. W przypadku zaś ustalenia, że skarżąca spełnia przesłanki wynikające ze specustawy, rolą organu było przyznanie skarżącej dodatku dla gospodarstw domowych w drodze decyzji administracyjnej z urzędu. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 19 stycznia 2023 r. organ pierwszej instancji potwierdził, że skarżąca posiada kocioł opalany peletem drzewnym. W takiej sytuacji decyzja mogła więc zostać wydana bez konieczności składania wniosku przez stronę. Błąd organu pierwszej instancji nie został dostrzeżony przez Kolegium, które utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W tym miejscu należy podnieść, że obowiązkiem organu drugiej instancji jest ponowna ocena materiału dowodowego w jego całokształcie. Dysponując treścią odwołania organ drugiej instancji posiadał wiedzę o tym, że ze strony wnioskodawczyni doszło do pomyłki polegającej na złożeniu wniosku na niewłaściwym formularzu. W istocie bowiem intencją strony od samego początku było zawnioskowanie o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, a nie o dodatek węglowy. Jak wyjaśniała strona w odwołaniu i co podtrzymała w skardze, główne źródło ogrzewania jej gospodarstwa domowego zasilane jest peletem drzewnym. W sprawie nie było zatem podstaw do wydania przez organ drugiej instancji decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji albowiem zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie prowadząc postępowanie organy zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. Organ pierwszej instancji powinien mieć na uwadze, że intencją skarżącej (co wyraźnie wynika z odwołania i treści skargi) było uzyskanie dodatku przysługującego jej z tytułu użytkowania źródła ciepła zasilanego peletem drzewnym.