IV SA/Wr 290/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 18 marca 2025 r. nr SKO 4511.22.2025 w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją z 18 marca 2025 r., SKO 4511.22.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, organ II instancji) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy Wołów (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z 31 stycznia 2025 r., nr MOPS.DPŚ.4207.40.2025.KK przyznającą M. A. (dalej: strona, skarżący) świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że strona wnioskiem z 7 stycznia 2025 r. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o udzielenie pomocy w formie bonów towarowych na żywność. Burmistrz decyzją z 31 stycznia 2025 r. przyznał stronie świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności z programu "Posiłek w szkole i w domu" w wysokości 1.100,00 zł, realizowane w formie bonów towarowych po 220,00 zł w miesiącach: luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2025 r. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że strona jest osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Wołowie bez prawa do zasiłku od 5 stycznia 2022 r., nie posiada żadnego dochodu. Ustalił również, że strona jest osobą zdrową - podczas wywiadu środowiskowego nie zgłaszał chorób przewlekłych. Ponadto strona oświadczyła, że nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na brak komunikacji pomiędzy miejscem zamieszkania a innymi miejscowościami potencjalnie dysponującymi miejscami pracy. Organ I instancji w świetle przywołanych okoliczności uznał, że strona spełnia przesłankę do udzielenia pomocy w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028. Ustalając wysokość świadczenia, organ I instancji wziął pod uwagę zarówno sytuację życiową strony, jak i możliwości finansowe organu oraz potrzeby innych osób ubiegających się o tę formę pomocy. Poinformował przy tym, że średnia wysokość świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności z ostatnich trzech miesięcy dla osoby samotnie gospodarującej wynosiła 219,84 zł. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności z uwagi na ważny interes strony. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując brak przyznania pomocy w formie bonów towarowych na zakup żywności za styczeń 2025 r. Motywując swoje stanowisko wskazywał na opóźnienie w terminie wywiadu środowiskowego, który został przeprowadzony dopiero 27 stycznia 2025 r. Ponadto wyjaśnił że jego sytuacja wynika z trudnością ze znalezieniem pracy ponieważ jest osobą karaną. Po rozpatrzeniu odwołania, SKO decyzją z 18 marca 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ II instancji wyjaśnił uwarunkowania prawne przyznanego stronie świadczenia jako zasiłku celowego przyznawanego w ramach programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028, który umożliwia przyznanie wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. SKO odniosło się do stanowiska strony, która oczekiwała przyznania pomocy od stycznia 2025 r. wyjaśniło, że pomoc w formie zasiłku celowego przyznawana jest na zaspokojenie konkretnej potrzeby. Jednocześnie nie ma, co do zasady, charakteru kompensacyjnego, co oznacza, że nie ma on na celu zwrotu wydatków poniesionych uprzednio przez stronę na potrzeby już zaspokojone. Pomoc społeczna ma charakter doraźny i interwencyjny, co oznacza, że jej celem jest zaspokojenie bieżących i pilnych potrzeb osoby lub rodziny, a nie refundowanie wydatków już poniesionych. Potrzebą, o zaspokojenie której wnioskował strona był zakup żywności. SKO uznało zatem, że jest to potrzeba tego rodzaju, którą zaspokoić można wyłącznie "na przyszłość". Przyznanie w tym przypadku pomocy za okres sprzed wydania decyzji byłoby bowiem równoznaczne ze zwrotem wydatków, które wnioskodawca już poniósł na ten cel, a więc oznaczałby przyznanie stronie zasiłku w związku z potrzebą, która już została zaspokojona. Organ II instancji argumentował, że kwestionowana decyzja Burmistrza wydana została 31 stycznia 2025 r. W takiej sytuacji wydanie w lutym 2025 r. bonów towarowych na zakup posiłku za miesiąc poprzedni nie spełniałoby funkcji tego konkretnego zasiłku, którą jest zaspokojenie bieżącej potrzeby w postaci zakupu i konsumpcji posiłku. Odnosząc się natomiast do stanowiska strony, która kwestionowała terminowość przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, SKO wskazało, że organ I instancji wydał decyzję w ustawowym terminie, o którym mowa w art. 35 § 3 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. Zarzucił przy tym, że decyzja SKO została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz bez podstawy prawnej. Konsekwentnie argumentował, że został pozbawiony świadczenia w miesiącu styczniu 2025 r. Na rozprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik poparł wywiedzioną skargę oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał jednak, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ zaskarżona decyzja SKO a także poprzedzająca ją decyzja Burmistrza odpowiadają prawu. W istocie jedynym zagadnieniem spornym w sprawie jest kwestia terminu od którego przyznano skarżącemu wnioskowane świadczenie. Nie ulegało bowiem wątpliwości, że spełniał on kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia. Oceniając powyższą kwestię należy wpierw omówić materialnoprawne uwarunkowania przyznanego świadczenia. Wieloletni Program Rządowy "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028 który został ustanowiony Uchwałą Nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. (M.P. z 2023 r., poz. 881) umożliwia przyznanie wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.; dalej: u.p.s.) oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200% kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s., osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 u.p.s., w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym. Wskazać należy, że objęta programem rządowym pomoc realizowana jest trybie przewidzianym w przepisach u.p.s. i należy ją utożsamiać z zasiłkiem celowym wskazanym w art. 39 u.p.s. Następnie należy mieć na uwadze, że z art. 39 ust. 1 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy "może" być przyznany, co nie obliguje organu do przyznania tego świadczenia. Takie sformułowanie oznacza, że wnioskodawca nie posiada roszczenia o przyznanie zasiłku celowego. Przepis ten umożliwia organowi orzekającemu na miarkowanie udzielanej pomocy, a nawet odmowę jej przyznania z uwagi na obowiązujące zasady przy korzystaniu z pomocy społecznej. Uznaniem administracyjnym objęte jest zarówno zatem określenie szczególnie uzasadnionego przypadku jak i wysokość przyznanej pomocy co nie oznacza jednakże dowolności. Organ musi się poruszać w pewnych racjonalnych granicach, które wyznacza z jednej strony rzetelna i wnikliwa ocena sytuacji wnioskodawcy i miarkowanie pomocy w zależności od jego usprawiedliwionych potrzeb, a z drugiej strony możliwości organu co wynika wprost z art. 2 ust. 1 u.p.s. zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. w myśl których rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku właściwy organ musi mieć zatem na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, a korzystających z pomocy społecznej. Organ pomocy musi uwzględniać fakt, że posiadane ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje powinny zostać rozdysponowane w sposób budzący zaufanie do państwa, czyli z jednej strony trafić do jak największej liczby osób potrzebujących, a z drugiej - do tych najbardziej potrzebujących. Powyższe prowadzi do wniosku, że organ nie może swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była niezwykle trudna i wyróżniająca się na tle pozostałych osób (por. wyrok WSA w Łodzi z 20 grudnia 2023 r., II SA/Łd 786/23). Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że przyznanie skarżącemu świadczenia w wysokości 1.100,00 zł (wypłaconego w pięciu miesięcznych transzach od lutego do czerwca 2025 r. w wysokości po 220 zł) jest uzasadnione. Organ I instancji w ramach wywiadu środowiskowego właściwe ustalił sytuację wnioskującego o pomoc skarżącego. Sama kwota świadczenia odpowiadała średniej wysokości dla osób samotnie gospodarujących (w ujęciu miesięcznym). Organ I instancji nie dopatrzył się żadnych wyróżniających okoliczności, które przemawiałyby za obniżeniem lub podwyższeniem pomocy. Takie ustalenie zdaniem Sądu nie jest dowolne czy też arbitralne zatem nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Jeżeli zaś chodzi o sporny termin realizacji świadczenia, zdaniem skarżącego powinno ono zostać wypłacone począwszy od miesiąca w którym złożył wniosek, czyli od stycznia 2025 r. Możliwość przyjęcia powyższego stanowiska należy rozpatrzyć w kontekście treści art. 106 § 3 u.p.s. zgodnie z którym świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7-11. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Sąd wskazuje jednak, że przepis ten odnosi się jedynie do świadczeń, których naturą jest periodyczność i które przyznawane są, a następnie wypłacane (udostępniane), w wymiarze miesięcznym. Ustawodawca posłużył się w art. 106 § 3 u.p.s. zwrotem "miesiąc kalendarzowy". Sformułowanie to jednoznacznie wyznacza okres, za który przysługuje świadczenie pieniężne, a zatem zwrot ten odnosi się do wszystkich świadczeń pieniężnych przyznawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej, jednakże w praktyce ma zastosowanie do świadczeń okresowych, a nie do zasiłków celowych, ukierunkowanych na zaspokojenie określonej potrzeby występującej w danym momencie. Mając powyższe na uwadze, powołany przepis nie może stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia organów w sprawie rozpoznania wniosku w zakresie odnoszącym się do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność (por. wyrok WSA w Poznaniu z 21 lipca 2022 r., II SA/Po 182/22). Ponadto Sąd podziela przywołane na wstępie stanowisko SKO, że pomoc w postaci zasiłku celowego udzielana jest wyłącznie "na przyszłość". Przyznanie w tym przypadku pomocy za okres sprzed wydania decyzji (czyli za styczeń 2025 r.) byłoby równoznaczne ze zwrotem wydatków, które wnioskodawca już poniósł na ten cel, a więc oznaczałby przyznanie stronie zasiłku w związku z potrzebą, która już została zaspokojona. A zatem prawidłowo decyzja Burmistrza z 31 stycznia 2025 r. przyznała skarżącemu uprawnienie do pomocy "na przyszłość" czyli z terminem realizacji jednolitego świadczenia w kwocie 1.100,00 zł począwszy od miesiąca lutego 2025 r. Takie działanie organu – zdaniem Sądu - nie nosi znamion naruszenia prawa. Sąd nie dopatrzył się naruszeń wskazanych w skardze. W szczególności nie podzielił zapatrywania, że decyzja SKO, która utrzymała w mocy rozstrzygniecie Burmistrza została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz bez podstawy prawnej. Zarówno organ II instancji jak i wcześniej Burmistrz prawidłowo zastosowali wobec skarżącego przepisy prawa w tym cytowane normy u.p.s. Na zakończenie należy nadmienić, że nie miała wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji podnoszona przez skarżącego kwestia nieterminowości przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego. W przekazanych aktach administracyjnych znajduje się postanowienie SKO z 28 lutego 2025 r., SKO 4511.20.2025 którym po rozpatrzeniu ponaglenia skarżącego nie stwierdzono bezczynności organu I instancji w załatwieniu przedmiotowego wniosku. Z tych względów Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.