IV SA/Wr 291/25

WyrokWSA we Wrocławiu2025-10-09

Skład orzekający: Ewa Kamieniecka, Aneta Brzezińska, Marta Pająkiewicz-Kremis

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo rozpoznało odwołanie strony dotyczące przyznania zasiłku celowego na remont lokalu mieszkalnego zniszczonego w wyniku powodzi, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, która przyznała zasiłek w kwocie ustalonej na podstawie procentowego oszacowania uszkodzeń budynku, a nie wyłącznie lokalu należącego do skarżącego?
Ratio decidendi
Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) oraz zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), ograniczając się do kontroli decyzji organu pierwszej instancji i nie odnosząc się w sposób wystarczający do zarzutów odwołania dotyczących zaniżenia wysokości szkody oraz uwzględnienia uszkodzeń całego budynku zamiast wyłącznie lokalu skarżącego. W związku z tym, zaskarżona decyzja została uchylona.
Stan faktyczny
Strona skarżąca wniosła o przyznanie zasiłku celowego na remont lokalu mieszkalnego zniszczonego w wyniku powodzi. Organ pierwszej instancji przyznał zasiłek w kwocie 65.000 zł, ustalając jej wysokość na podstawie oceny uszkodzeń budynku i wywiadu środowiskowego. Strona odwołała się, kwestionując oszacowany procent uszkodzeń i wysokość zasiłku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że zasiłek został przyznany w ramach uznania administracyjnego i zgodnie z "Zasadami udzielania pomocy finansowej". Skarżący zaskarżył decyzję SKO do WSA, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących postępowania dowodowego i błędną wykładnię przepisów dotyczących zasiłku celowego.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 10 lutego 2025 r. oraz zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu na rzecz M. K. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 10 lutego 2025 r. nr SKO 4101/88/2025 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu na rzecz M. K. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi M. K. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu (dalej: SKO, organ drugiej instancji) z dnia 10 lutego 2025 r., wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Burmistrza Miasta Kłodzka (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 22 listopada 2024 r. o przyznaniu zasiłku celowego. Jak wynika z zaskarżonej decyzji, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 8 października 2024 r., organ pierwszej instancji przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy z przeznaczeniem na remont lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi w kwocie 65.000 zł. Wysokość zasiłku została ustalona na podstawie oceny uszkodzeń budynku/lokalu mieszkalnego spowodowanych powodzią we wrześniu 2024 r., w której oszacowano procentowy udział uszkodzeń budynku/lokalu mieszkalnego w wysokości 32,5% oraz rodzinnego wywiadu środowiskowego. W odwołaniu od tej decyzji strona nie zgodziła się z oszacowanym procentem uszkodzeń, a co za tym idzie, również kwotą przyznanego zasiłku. Zdaniem wnioskodawcy, straty zniszczeń są o wiele większe, zważywszy na zalaną w całości piwnicę o powierzchni [...] m2 oraz parter budynku o podobnej powierzchni, na wysokości prawie 1,5 m (zalane ściany i zniszczone podłogi). Strona zaznaczyła, że w budynku znajdowało się kompletne umeblowanie, sprzęt rtv, agd i elektroniczny. Wszystko to uległo całkowitemu zniszczeniu. Z tych powodów strona uznała, że przyznana kwota zasiłku nie jest adekwatna do skali zniszczeń i strat. Decyzją z dnia 10 lutego 2025 r. SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji stwierdził, że "odwołanie nie może zostać uwzględnione". Następnie, SKO przytoczyło treść art. 40 ust. 2 u.p.s. oraz wskazało, że przyznanie zasiłku celowego w trybie tego przepisu zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Podkreśliło również, że szczegółowe wytyczne dotyczące przyznawania zasiłku na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi, zawarte zostały w piśmie sporządzonym z up. Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2024 rok, zatytułowanym: "Zasady udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku" (dalej w skrócie: "Zasady ..."). SKO zaznaczyło, że pismo to nie należy do źródeł prawa powszechnie obowiązującego. "Zasady..." mogą natomiast być wykorzystywane pomocniczo, w celu zagwarantowania równego dostępu do świadczeń pomocowych z budżetu państwa dla osób które poniosły straty w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. Organy pomocy społecznej winny zatem posłużyć się wytycznymi Wojewody, nie jako podstawą wydanych rozstrzygnięć, lecz jako narzędziem służącym do zobiektywizowania kryteriów przyznawanej pomocy poszczególnym wnioskodawcom. Jak następnie argumentowało SKO, organ pierwszej instancji instancji zobowiązany był do ustalenia wysokości zasiłku zgodnie z wytycznymi zatwierdzonymi przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2024 r., w myśl których: - "kwota zasiłku na odbudowę budynku mieszkalnego wynosi do 200 tys. zł , przyznawanego w związku ze szkodami w jednym budynku/lokalu mieszkalnym. Kwoty pomocy finansowej, przyznawane w zależności od oszacowanego procentu zniszczeń/uszkodzeń (1% zniszczenia = 2 tys. zł) określa załącznik nr 1 do Zasad." (III pkt 1); - oszacowania wysokości szkód w budynku/lokalu mieszkalnym lub budynku gospodarczym dokonuje osoba posiadająca uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości albo komisja do spraw szacowania strat, powołana przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w której bierze udział pracownik organu nadzoru budowlanego wykonujący zadania służbowe - VI pkt 1; - w uzasadnionych przypadkach, w tym stosownie do potrzeb oraz w sposób wykluczający konflikt interesów, zamiast pracownika organu nadzoru budowlanego, o którym stanowi ust. 1, w pracach komisji do spraw szacowania strat może wziąć udział inna osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje; zwłaszcza z uwzględnieniem uprawnień do pełnienia samodzielnych funkcji w budownictwie stosownie do art. 12 ust 1 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725, z późn. zm.) - VI pkt 2; - osoba posiadająca uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości albo komisja do spraw szacowania strat, o której mowa w ust. 1, określa procentowy udział zniszczenia lub uszkodzenia, o którym mowa w załączniku nr 1 lub nr 2 do Zasad - VI pkt 3; - cena uszkodzeń budynku, sporządzona przez pracownika organu nadzoru budowlanego, może być wykorzystana przy szacowaniu wysokości szkód w budynku/lokalu mieszkalnym lub budynku gospodarczym. Decyzja odnośnie jej wykorzystania należy do podmiotów dokonujących szacowania wysokości szkód, wymienionych w pkt 1 - VI pkt 4; - do oceny uszkodzeń budynku podmioty, dokonujące szacowania strat, wymienione w pkt 1 mogą pomocniczo wykorzystać załączniki nr 8 i 8a do Zasad - VI pkt 5; - procentowy stopień zniszczenia/ uszkodzenia całego budynku oblicza się na według wzoru: a x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) + b x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) + c x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) + d x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń) + e x (procentowy zakres uszkodzeń/zniszczeń); przy czym poszczególne litery oznaczają: a) fundamenty oraz fundamenty ze ścianami piwnic -15% (współczynnik do wzoru: 0,15) bj ściany nośne - 25% (współczynnik do wzoru: 0,25) c) stropy - 20% (współczynnik do wzoru: 0,20) d) dach -15% (współczynnik do wzoru: 0,15)e) e) inne elementy - 25% (współczynnik do wzoru: 0,25). Wskazując na powyższe organ drugiej instancji wskazał, że z oceny uszkodzeń/zniszczeń budynku, sporządzonej przez komisję do spraw szacowania strat, powołaną przez Wójta Gminy Kłodzko, której przewodniczyła osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje wynika, że procentowy udział zniszczeń/uszkodzeń elementów budynku mieszkalnego wynosi: - 50 % - fundamentów - 50 % - ścian, - 50 % - innych elementów, w tym: stolarki okiennej i drzwiowej. W oparciu o te ustalenia wyliczono, stosując ww. wzór określony w załączniku nr 8 i 8a do "Zasad...", że procentowy stopień zniszczeń/uszkodzeń budynku mieszkalnego wynosi 32,5 % (0,15 x 50 + 0,25 x 50 + 0,25 x 50). Zdaniem SKO wysokość zasiłku została ustalona - zgodnie z "Zasadami..." - na podstawie oceny uszkodzeń budynku, powstałych w wyniku powodzi, sporządzoną przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje, potwierdzone uprawnieniami budowlanymi. Reasumując SKO stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Organ drugiej instancji dodał, iż mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji oraz funkcję zasiłku celowego (który nie służy rekompensacie strat, ale ma wspomóc osoby poszkodowane w remoncie lokali/budynków mieszkalnych zniszczonych w wyniku powodzi), w jego ocenie organ pierwszej instancji przyznając stronie zasiłek celowy (w oparciu o szacowanie szkód lokalu mieszkalnego) w kwocie 65.000 zł nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu SKO stwierdziło, iż wobec faktu, że procentowego oszacowania uszkodzeń/zniszczeń budynku mieszkalnego dokonała osoba posiadająca odpowiednie wykształcenie techniczne i praktykę zawodową, stwierdzoną uprawnieniami budowlanymi, a odwołujący nie przedstawił dowodów, które podważałyby wiarygodność sporządzonej przez tę osobę oceny uszkodzeń budynku mieszkalnego – odwołanie strony nie mogło zostać uwzględnione. W rozwinięciu tej argumentacji organ drugiej instancji stwierdził, że z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie wynika, aby pomoc udzielana w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej ściśle odpowiadała wysokości poniesionej szkody. "Zatem organ I instancji nie miał obowiązku przyznania zasiłku w takiej wysokości, by pokryła pełny koszt remontu lokalu mieszkalnego." Zaznaczył, że w tej sytuacji nie ma podstaw do powoływania przez organ administracji publicznej nowego biegłego w calu dokonania przez niego ponownego szacowania strat, ani do uzupełnienia już sporządzonej oceny. Organ ten dodał, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, normujące postępowanie dowodowe nie zobowiązują organów administracji publicznej do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Zwrócił nadto uwagę, że wytyczne ministerstwa nie upoważniają organu administracji publicznej do ustalenia wysokości zasiłku w zależności od wielkości powierzchni użytkowej budynku/lokalu na remont/odbudowę, którego zasiłek celowy ma zostać przyznany. W skardze na decyzję SKO, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.), polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wydania rozstrzygnięcia na podstawie opinii, w której uwzględniono stan uszkodzeń w całym budynku mieszkalnym zamiast wyłącznie w lokalu stanowiącym własność skarżącego, mimo że organ dysponował dokumentami jednoznacznie wskazującymi na zakres prawa własności skarżącego, co doprowadziło do błędnego ustalenia procentowego udziału uszkodzeń lokalu mieszkalnego stanowiącego własność skarżącego i w konsekwencji do zaniżenia należnego mu zasiłku, a także poprzez oparcie rozstrzygnięcia na opinii niekompletnej, nie wskazującej na żadne kryteria dokonania oceny uszkodzeń; - art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób sprzeczny z zasadą przekonywania albowiem decyzja organu bazowała na opinii, z której nie wynikały żadne kryteria ocenne pozwalające na sprawiedliwe i równe dla każdego wnioskodawcy, ustalenie rozmiaru uszkodzeń, jednocześnie organ w uzasadnieniu decyzji sam nie wskazał takich kryteriów; - art. 136 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie w sytuacji gdy było to konieczne; - art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) - poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji, kiedy to decyzję tę należało zmienić i wydać rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. - art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.) w zw. z pkt. I.1.2a. i pkt. III.l. Zasad udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku (dalej jako: Zasady) - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pod pojęciem zasiłku na odbudowę budynku mieszkalnego należy rozumieć lokal mieszkalny jako część budynku mieszkalnego, a nie natomiast lokal mieszkalny jako odrębny przedmiot własności co doprowadziło do błędnego ustalenia wysokości zasiłku celowego przy uwzględnieniu całego budynku mieszkalnego, a nie samego lokalu mieszkalnego należącego do skarżącego. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił obszerne uzasadnienie zgłoszonych zarzutów. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci oszacowania szkód majątkowych spowodowanych powodzią sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego A. R. w dniu 17 kwietnia 2025 r. na zlecenie skarżącego celem wykazania że organ przy wydawaniu decyzji posłużył się wadliwym dokumentem w postaci oceny uszkodzeń, nieuwzględniającym w całości powstałych uszkodzeń oraz celem wykazania faktu rzeczywistych rozmiarów uszkodzeń lokalu należącym do skarżącego. Dokument oszacowania szkód majątkowych, sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego A. R. i opatrzony datą 17 kwietnia 2025 r. skarżący dołączył do skargi. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja SKO z dnia 10 lutego 2025 r., wydana w przedmiocie zasiłku celowego przyznanego na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s., przy uwzględnieniu "Zasad udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku". W świetle wniosków jakie wynikają z kontroli tej decyzji zasadnym jest przypomnienie najważniejszych zasad jakie wiążą się z dwuinstancyjnym modelem postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 15 k.p.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że do istoty dwuinstancyjności należy dwukrotne merytoryczne rozstrzygnięcie tej samej sprawy przez dwa różne organy administracji. Do istoty zasady dwuinstancyjności postępowania należy także nakaz dwukrotnego rozpatrywania sprawy rozumiany jako konieczność dwukrotnego rozważenia materiału dowodowego, najpierw przez organ pierwszej instancji, a następnie przez organ odwoławczy, przy czym zasadą jest skoncentrowanie postępowania dowodowego w ramach postępowania pierwszoinstancyjnego (organ drugiej instancji uprawniony jest wyłącznie do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego). Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Działanie organu odwoławczego nie ma zatem charakteru jedynie kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym. Innymi słowy, ze względu na wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest co do zasady takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17 i powołane tam orzecznictwo). Wypada dodać, że obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Odnosząc przedstawione uwagi do treści zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że w istocie, organ drugiej instancji w sporządzonym uzasadnieniu do decyzji ograniczył się do oceny stanowiska organu pierwszej instancji. SKO, wbrew obowiązkowi z art. 15 k.p.a., nie przeprowadziło samodzielnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w ramach dwukrotnego rozpoznania sprawy w jej całokształcie , ograniczając się jedynie do kontroli decyzji organu pierwszej instancji. Samodzielna ocena materiału dowodowego przez organ drugiej instancji ograniczyła się w istocie do stwierdzenia , że "wysokość zasiłku została ustalona - zgodnie z "Zasadami..." - na podstawie oceny uszkodzeń budynku, powstałych w wyniku powodzi, sporządzoną przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje, potwierdzone uprawnieniami budowlanymi". Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę, że to właśnie wysokość przyznanego stronie zasiłku celowego oraz przyjęty przez komisję do spraw oszacowania strat procentowy szacunek zniszczeń strona kwestionowała w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Szczegółowe odniesienie się przez organ drugiej instancji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy było zatem istotne z punktu widzenia wyżej przywołanych, podstawowych zasad dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego. Sąd dostrzega, że w zaskarżonej decyzji SKO zawarło argumentację odnoszącą się do zarzutów odwołania, niemniej zauważa, że przedstawiona przez SKO argumentacja jest z świetle okoliczności spornych niewystarczająca i nie odnosi się do wszystkich zarzutów jakie skarżący sformułował w odwołaniu kwestionującym decyzję organu pierwszej instancji. W ramach odniesienia się do zarzutów odwołania SKO ograniczyło się jedynie do stwierdzenia, że: wytyczne ministerstwa nie upoważniają organu administracji publicznej do ustalenia wysokości zasiłku w zależności od wielkości powierzchni użytkowej budynku/lokalu na remont/odbudowę, którego zasiłek celowy ma zostać przyznany a odwołujący nie przedstawił dowodów, które podważałyby wiarygodność sporządzonej przez tę osobę oceny uszkodzeń budynku mieszkalnego; procentowego oszacowania uszkodzeń/zniszczeń budynku mieszkalnego dokonała osoba posiadająca odpowiednie wykształcenie techniczne i praktykę zawodową, stwierdzoną uprawnieniami budowlanymi; z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie wynika, aby pomoc udzielana w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej ściśle odpowiadała wysokości poniesionej szkody. W swoich rozważaniach organ drugiej instancji w istocie nie odniósł się zatem do głównego zarzutu, jaki sformułował skarżący w sprawie, a mianowicie - zaniżenia procentowego wyrządzonej przez powódź szkody majątkowej. Nie ustosunkował się także do podniesionej przez skarżącego kwestii "uwzględnienia stanu uszkodzeń w całym budynku mieszkalnym zamiast wyłącznie w lokalu stanowiącym własność skarżącego". Wyraził natomiast pogląd, że w sprawie nie ma podstaw do powoływania przez organ administracji publicznej nowego biegłego w calu dokonania przez niego ponownego szacowania strat, ani do uzupełnienia już sporządzonej oceny oraz że "przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, normujące postępowanie dowodowe nie zobowiązują organów administracji publicznej do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia." Warto dodać, że granice postępowania odwoławczego wyznaczają zasady postępowania administracyjnego, w tym, zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (...). O czym była już mowa, organ działający w trybie odwoławczym (ponownego rozpoznania sprawy) nie dokonuje kontroli legalności decyzji wydanej w pierwszej instancji, jego obowiązkiem jest ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem nie tylko ustalonych już okoliczności faktycznych i prawnych, ale także tych, które zaistniały na etapie jego procedowania. Wobec podniesionego przez stronę zarzutu zaniżenia procentowego oszacowania doznanych szkód nie można zatem uznać za wystarczające samo powołanie się przez organ odwoławczy na to, ze oszacowania uszkodzeń/zniszczeń budynku mieszkalnego dokonała osoba posiadająca odpowiednie wykształcenie techniczne i praktykę zawodową, stwierdzoną uprawnieniami budowlanymi. Respektując zasady z art. 15 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. rolą organu drugiej instancji w sprawie było co najmniej dopuszczenie dowodu z przesłuchania takiej osoby (osób) (o ile nie nawet powołanie biegłego) celem uzyskania stanowiska w odniesieniu do sformułowanego przez skarżącego zarzutu, że "straty zniszczeń są o wiele większe". Należy w tym miejscu także dostrzec, że argumentacja SKO nie odnosi się do podnoszonej przez stronę kwestii wysokości zalania ścian budynku a jedynie do kwestii tego, że wytyczne ministerstwa nie upoważniają organu administracji publicznej do ustalenia wysokości zasiłku w zależności od wielkości powierzchni użytkowej budynku/lokalu na remont/odbudowę, którego zasiłek celowy ma zostać przyznany. Powyższe prowadzi do wniosku, że w sprawie pominięto zarzut odwołania wskazujący na to, że ściany parteru budynku były zalane do wysokości prawie 1,5 m, z czego m.in. skarżący wyprowadzał wniosek o zaniżeniu przyjętego szacunku doznanych szkód na poziomie 32,5%. Podnoszona przez skarżącego kwestia zaniżenia wysokości szkody wyrządzonej przez powódź (o które to zasadności Sąd w sprawie nie przesądza) wymaga zatem zweryfikowania. Odnosząc się do wyrażonego w zaskarżonej decyzji poglądu SKO, w myśl którego, "odwołujący nie przedstawił dowodów, które podważałyby wiarygodność sporządzonej przez tę osobę oceny uszkodzeń budynku mieszkalnego" należy przypomnieć, że obowiązek dążenia do prawdy obiektywnej jest obowiązkiem organu administracji publicznej jako gospodarza postępowania administracyjnego. Skarżący sformułował w odwołaniu określone zarzuty, przedstawił dokumentację zdjęciową a rolą organu administracji publicznej było zweryfikowanie podnoszonych przez stronę zarzutów, w zgodzie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Końcowo podnieść należy, że uwadze SKO umknęła okoliczność, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał już art. 69b dodany przez art. 19 ustawy z 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 1717), który jako taki również winien stanowić materialnoprawną podstawę orzekania przez SKO. Stwierdzając na tej podstawie naruszenie art. 15 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do dołączonego do skargi dokumentu oszacowania szkód majątkowych, sporządzonego na zlecenie strony przez rzeczoznawcę majątkowego A. R. należy wskazać, że dokument ten został sporządzony już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Niemniej jednak nic nie stoi na przeszkodzie, by wnioski w nim zawarte również zostały zweryfikowane przy okazji przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ drugiej instancji w kontekście zarzutu skarżącego o zaniżenie przyjętego szacunku doznanych szkód na poziomie 32,5%. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. SKO związane jest stanowiskiem Sądu wyrażonym w sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania rzeczą organu drugiej instancji jest dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego przy rozważeniu zasadności przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 § 1 k.p.a. na okoliczności podniesione przez stronę w odwołaniu a następnie, po uznaniu, że wszystkie sporne okoliczności zostały wyjaśnione, podjęcie rozstrzygnięcia. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło