IV SA/Wr 297/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zobowiązania do ich zwrotu postanawia przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podała, że jest samotną matką i że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z dwiema córkami w wieku 13 i 8 lat. Młodsza posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności i wymaga systematycznej rehabilitacji, co uniemożliwia podjęcie przez stronę skarżącą zatrudnienia. Dziecko to ma problemy z nauką i posiada orzeczenie poradni psychologicznej - pedagogicznej. Podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ nie pracuje. Źródłem jej utrzymania są świadczenia na dzieci w wysokości 500 zł na każde dziecko i świadczenia z funduszu w kwocie 500 zł na każde dziecko. Natomiast na wydatki związane z ich utrzymaniem składają się między innymi czynsz w kwocie 270 zł, opłata za prąd - około 500 zł, opłata za telefon - 150 zł, wydatki na szkołę - 500 zł, koszt zakupu ubrań - 400 zł oraz leków - 100 zł. Wskazała, że zaległości alimentacyjne na rzecz dzieci wynoszą około 54.000 EUR. Podała również, że posiada komunalne mieszkanie o powierzchni 60,95 m² i nie posiada innych nieruchomości, przedmiotów i papierów wartościowych oraz wierzytelności. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające informacje podane przez stronę we wniosku. Wynika z nich nadto, że roku 2017 r. osiągnęła ona dochód w kwocie 12.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że w przypadku strony skarżącej zaistniała ustawowa przesłanka do przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, określona w art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżąca wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów opłacenia usług profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i dwóch córek. W ocenie referendarza sądowego sytuacja materialna i życiowa skarżącej, w tym fakt pozostawania bez pracy z przyczyn obiektywnych (opieka nad niepełnosprawną córką) i korzystania z pomocy społecznej oraz brak majątku podlegającego spieniężeniu, świadczą o wystąpieniu w sprawie obiektywnego braku możliwości ponoszenia przez skarżącą kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania dla siebie i swojej rodziny i w konsekwencji przemawiają za uwzględnieniem rozpoznawanego wniosku. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.