IV SA/Wr 304/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 listopada 2007r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku stałego I. uchyla decyzję I i II instancji; II. przyznaje pełnomocnikowi skarżącego radcy prawnemu E. M.-M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W. decyzją z dnia [...]r. na podstawie art. 6 pkt 16, art. 37 ust. 2, art. 98, art.104 ust.3, art.109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z późniejszymi zmianami) oraz art. 104 kpa po rozpoznaniu sprawy J. M. postanowił zażądać zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres od 01.11.2005r do 31.03.06r. w łącznej kwocie 682,50zł. (tj. za listopad 2005r kwota 144,20 zł, za grudzień 2005r kwota 161,50 zł, za styczeń 2006r. kwota 125,60 zł, za luty 2006r. kwota 125,60 zł i za marzec 2006r. kwota 125,60 zł), który należy wpłacić do kasy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, ul.[...] w terminie do 28.02.2007r. od daty otrzymania niniejszej decyzji. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z wyżej powołaną ustawą o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Świadczenie nienależnie pobrane - świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji majątkowej lub osobistej. Osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Decyzją z dnia [...]r nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W. przyznał J. M. zasiłek stały ustalając wysokość zasiłku od 1 listopada 2005r do 30 listopada 2005r. - w kwocie 294,50 zł, a od 01.12.2005r do 24.10.2007r - w kwocie 418zł. Następnie decyzją z dnia [...]r. Nr [...] zmieniono z dniem 1 listopada 2005r. w/w decyzję przyznającą zasiłek stały (z dnia 24.11.2005r). Ustalono wysokość zasiłku stałego: od 01.11.2005r. do 30.11.2005r. w wysokości 150,30 zł, od 1.12.2005r do 31.12.2005r. w wysokości 256,30zł, od 1.01.2006r. do 30.09.2006r. w wysokości 292,40 zł, od 1.10.2006r. do 30.09.2007r. w wysokości 324 zł, od 1.10.2007r. do 24.10.2007r. w wysokości 250,80 zł. Obydwie decyzje są ostateczne. Podstawą zmiany było ustalenie, że Urząd Miejski w Wałbrzychu Dział Świadczeń Rodzinnych decyzją z dnia [...]r (znak: [...]) przyznał J. M. zasiłek pielęgnacyjny na okres od września 2005r. do października 2007r. w wysokości 144 zł miesięcznie. Wyrównanie zasiłku pielęgnacyjnego Urząd Miejski w W. wypłacił w grudniu 2005 roku. W związku z powyższym zmieniła się sytuacja dochodowa J. M.. Kryterium dochodowe zgodnie z ustawą o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej do września 2006r wynosiło 461 zł, a dochód J. M. wynosił: od 1 listopada 2005r. do 30 listopada 2005r. - 310,70 zł na który składał się: dodatek mieszkaniowy w wysokości 40,50 zł, zasiłek okresowy w wysokości 126,20 zł, dodatek pielęgnacyjny w wysokości 144 zł, od 1 grudnia 2005r. do 31 grudnia 2005r. w wysokości 184,50 zł, na który składał się: dodatek mieszkaniowy w wysokości 40,50 zł, dodatek pielęgnacyjny w wysokości 144 zł, od 1 stycznia 2006r. do 31 marca 2006r. w wysokości 168,63 zł, na który składał się: zasiłek pielęgnacyjny 144 zł, dodatek mieszkaniowy 24,63 zł. Natomiast różnica między kryterium dochodowym, a dochodem stanowi wysokość zasiłku stałego: w listopadzie 2005r. zasiłek stały wynosił 150,30 zł, w grudniu 2005r. - 256,50 zł, od stycznia do marca 2006 - 292,40zł. W listopadzie 2005r. J. M. pobrał zasiłek w kwocie 294,50 zł, a powinien pobrać w wysokości 150,30 zł, od grudnia 2005r. do marca 2006r. pobrał zasiłek w kwocie po 418 zł, a winien pobrać po 292,40zł. Wobec powyższego kwota 682,50 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Ośrodek informacyjnie podał, że wcześniejszą decyzję z dnia 5.10.2006r. o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku stałego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło. Uznało, że jest decyzją przedwczesną. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy Prokuraturze Rejonowej w W. celem ustalenia czy zasiłek stały wymieniony w zaskarżonej decyzji, pobrany był nienależnie, gdyż uzasadnienie stanowi pomówienie o popełnieniu przestępstwa przez skarżącego. Decyzją z dnia [...] roku na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 37 ust. 1, art. 98, ust. 1 pkt 1, art. 104 ust. 2, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593) – po rozpatrzeniu odwołania J. M. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta W. przez Kierownika Zespołu Pracy Socjalnej Nr 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] rok Nr [...] w sprawie żądania zwrotu w terminie do 28 lutego 2007 roku nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres od 1 listopada 2005 roku do 31 marca 2006 roku w łącznej kwocie 682,50 zł – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło zaskarżoną decyzję w części dot. terminu zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego tj. do dnia 28 lutego 2007 roku i ustaliło termin zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego do dnia 31 maja 2007 roku; w pozostałej części decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało treść art. 98, 109 i 8 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących nienależnych świadczeń i kryteriów dochodowych upoważniających przyznanie świadczenia społecznego. Organ II instancji wskazał też, że J. M. nie posiada własnych świadczeń rentowych, decyzją Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 24.10.2007r. i z tego tytułu ma przyznany zasiłek stały, który od 01.10.2006r. wynosi 324 zł (w tym komornicze potrącenia alimentacyjne w kwocie 194,40 zł), pobiera także zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Decyzją z dnia [...]r nr [...] przyznano w/w zasiłek stały ustalając wysokość zasiłku od 1 listopada 2005r. do 30 listopada 2005r. - w kwocie 294,50 zł, a od 01.12.2005r. do 24.10.2007r. - w kwocie 418 zł. W niniejszej decyzji przyznającej zasiłek stały J. M. pouczony został, iż stosownie do art. 109 ustawy jako osoba korzystająca z pomocy społecznej jest obowiązany poinformować organ o każdej zmianie w jej sytuacji osobistej czy dochodowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia. Niemniej jednak pobierając zasiłek stały J. M. nie poinformował Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o zwiększeniu dochodu o kwotę 144 zł miesięcznie (kwotę zasiłku pielęgnacyjnego). Zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 144 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 roku do 31 października 2007 roku został przyznany w/w decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] roku Nr [...]. Wyrównanie zasiłku pielęgnacyjnego Urząd Miejski w W. wypłacił w grudniu 2005 roku. Ponadto decyzją z dnia [...] roku w/w przyznano dodatek mieszkaniowy w kwocie 24,63 zł miesięcznie na okres od 1 styczna do 30 czerwca 2006 roku. Z chwilą zwiększenia dochodu, otrzymania przez w/w zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku mieszkaniowego, zaszła konieczność zmiany wysokości pobieranego przez stronę zasiłku stałego. Powyższa sytuacja wiązała się ze zmiana decyzji o przyznaniu J. M. zasiłku stałego (tj. decyzji z dnia [...] roku Nr [...]) stosownie do art. 106 ust. 5 ustawy. Kryterium dochodowe zgodnie z ustawą o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej do września 2006r. wynosiło 461 zł, a dochód J. M. wynosił: - od 1 listopada 2005r do 30 listopada 2005r. - 310,70 zł (tj. dodatek mieszkaniowy w wysokości 40,50zł, zasiłek okresowy w wysokości 126,20 zł, dodatek pielęgnacyjny w wysokości 144zł); - od 1 grudnia 2005r. do 31 grudnia 2005r. w wysokości 184,50 zł (tj. dodatek mieszkaniowy w wysokości 40,50 zł, dodatek pielęgnacyjny w wysokości 144 zł); - od 1 stycznia 2006r. do 31 marca 2006r. w wysokości 168,63 zł (tj. zasiłek pielęgnacyjny 144 zł, dodatek mieszkaniowy 24,63 zł). Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] organ I instancji zmienił od 1 listopada 2005r. w/w decyzję przyznającą zasiłek stały (z dnia [...].), ustalił wysokość zasiłku stałego: od 01.11.2005r. do 30.11.2005r. w wysokości 150,30 zł, od 1.12.2005r. do 31.12.2005r. w wysokości 256,30 zł, od 1.01.2006r. do 30.09.2006r. w wysokości 292,40 zł, od 1.10.2006r. do 30.09.2007r. w wysokości 324 zł, od 1.10.2007r. do 24.10.2007r. w wysokości 250,80 zł. W listopadzie 2005r. w/w pobrał zasiłek w kwocie 294,50 zł, a powinien pobrać zasiłek w wysokości 150,30 zł, od grudnia 2005r. do marca 2006r. w/w pobrał zasiłek w kwocie po 418zł, a winien pobrać po 292,40 zł. Wobec powyższego według organu bezspornym jest, że skarżący nie poinformował o zmianie swojej sytuacji materialnej (do czego był zobowiązany i był pouczony o powyższym obowiązku) w następstwie czego pobrał łącznie kwotę 682,50 zł zasiłku stałego, która jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. W tej sytuacji zaskarżona decyzja organu I instancji jest zgodna z cytowanymi przepisami. Natomiast określony w niej termin zwrotu niniejszej należności - do dnia 28 lutego 2007 roku - z uwagi na wniesione przez stronę odwołanie stał się terminem niewykonalnym i dlatego należało ustalić nowy termin. Stąd Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w części zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego - do dnia 28 lutego 2007 roku i ustaliło powyższy termin do dnia 31 maja 2007 roku, w pozostałej części utrzymując w mocy decyzję. W skardze od powyższej decyzji J. M. zarzucił czyn przestępczy, twierdził że takiej oceny dokonał prokurator, który jest zawiadomiony. Zarzut nienależnie pobranego zasiłku przez skarżącego podlega ocenie Sądu powszechnego w postępowaniu karnym i cywilnym. Stwierdził, że przypomina, że w Rzeczypospolitej Polskiej zakazane są samosądy i działalność ta jest przestępstwem pracownika Samorządowego Kolegium wydającego decyzję. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik na rozprawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w części dotyczącej żądania zwrotu zasiłku stałego za okres listopada i grudnia 2005r. i stwierdzenie nieważności decyzji I i II instancji w części dotyczącej żądania zwrotu zasiłku za okres od stycznia do marca 2006r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przywołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. utrzymująca w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...]r. nakazująca odwołującemu się zwrot nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres od 1.11.2005r. do 31.03.2006r. we wskazanych w tej decyzji wysokościach. Decyzje te poprzedziła decyzja MOPS w W. z dnia [...]. mocą, której na podstawie art. 8 ust. 1, art. 37 ust. 1 i 2, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.) zmieniono z dniem 1.11.2005r. decyzję MOPS w W. z dnia [...]. dotyczącą przyznania zasiłku stałego. Podstawą do wydania decyzji z dnia [...]. było ustalenie, że od listopada 2005r. przyznano skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny, który zwiększył jego dochód a tym samym musiał wpłynąć na wysokość zasiłku stałego, podobnie jak przyznany skarżącemu dodatek mieszkaniowy. Do akt sprawy dołączono decyzje MOPS w W. jedną z [...]. dotyczącą żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres 1.01.2006r. do 31.03.2006r. i drugą z dnia [...]. o odstąpieniu od żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres 1.01.2006r. do 31.03.2006r. – czyli za okres objęty zaskarżoną decyzją. Ich byt ma istotne znaczenie dla wyniku tego postępowania – w zaskarżonej decyzji brak jest w tej kwestii jakichkolwiek ustaleń, tylko w uzasadnieniu decyzji organu II instancji stwierdzono, że SKO uznało decyzję z [...]. za przedwczesną i ją uchyliło. Wracając zaś do treści zaskarżonej decyzji (i decyzji ją poprzedzającej) należy stwierdzić, że materialnoprawną podstawę ich wydania stanowił art. 6 pkt 16, art. 98, art. 106 § 5, art. 104, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej. Art. 6 ust. 16 wspomnianej wyżej ustawy stanowi, że określenie świadczenie nienależne pobrane oznacza – świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Takie świadczenia (nienależnie pobrane) podlegają zwrotowi, od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny (art. 98 ustawy o pomocy społecznej). Przepis powyższy łączy się z art. 109 powołanej ustawy, który nakazuje osobom i rodzinom korzystającym ze świadczeń z pomocy społecznej niezwłocznie informować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej, majątkowej, które wiążą się z podstawą do przyznania świadczeń. Niewątpliwie do przepisów tych – zwłaszcza ostatniego mają zastosowanie przepisy ogólne kodeksu postępowania administracyjnego – w tym przypadku art. 9 zawierającego ogólną zasadę udzielania stronie informacji faktycznej i prawnej. W wyroku z dnia 23.07.1992r. III ARN 110/92 S.N. przyjął, "obowiązek informowania i wyjaśnienia stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko jak to jest możliwe. Udowodnienie naruszenia tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji ...". W aktach sprawy administracyjnej brak jest dokumentu wskazującego na fakt pouczenia o obowiązku informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na przyznanie lub wysokość świadczenia. W skardze wnioskodawca nie zarzuca organom naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania – ale Sąd mając na uwadze treść art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie będąc związany zarzutami skargi przeprowadził kontrolę w granicach sprawy. Taka kontrola uzasadnia w ocenie Sądu wyartykułowanie zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych a także co stwierdzono wyżej naruszenie zasady praworządności – określonej w art. 6 i 7 ustawy z dnia 16 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. tj. z 2000 Nr 98 poz. 1011 ze zm./. W aktach sprawy administracyjnej brak jest bowiem również zasadniczych dowodów, na których opiera się skarga i decyzji stanowiących podstawę do obliczania nienależnie pobranych świadczeń – mianowicie decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, a także decyzji w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego. Dwa wskazane świadczenia jak wykazywały organy stanowiły podstawę do obliczenia zasiłku stałego. Braki powyższych dowodów dają podstawę do stwierdzenia naruszenia art. 77 kpa. W ocenie Sądu brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w okresie II – III 2006r. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 2 upsa Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części jeżeli zachodzą przyczyny wymienione w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Pełnomocnik składając powyższy zarzut powołał decyzję MOPS w W. z 10.10.2006r., w której odstąpiono od żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego od 1.01.2006r. do 31.03.2006r. Jak wcześniej stwierdzono w zaskarżonej decyzji brak jest odniesienia się do powyższego aktu, decyzja zaś z [...]. – wcześniej już opisana, sygnalizuje że była ona jak i decyzja z [...]. przedmiotem oceny organu. Brak jest zatem pewnych informacji upoważniających do stwierdzenia, że funkcjonują one w obrocie prawnym. Tym samym nie ma możliwości stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji we wskazanej części. Istnieje konieczność wyjaśnienia powyższych kwestii jak i uzupełnienia materiału we wskazanym wyżej zakresie. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak wyżej. H.B. 18.12.2007r.