IV SA/Wr 304/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji przez skierowanie do domu pomocy społecznej oddala skargę w całości. G. S. (dalej jako strona lub skarżąca) zaskarżyła do tut. Sądu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. (dalej jako Kolegium, organ drugiej instancji lub organ odwoławczy) z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], wydaną przez działającego z upoważnienia Prezydenta W., Kierownika Działu Pomocy Instytucjonalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. (dalej jako organ pomocy społecznej lub organ pierwszej instancji) o zmianie decyzji własnej z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], przez skierowanie strony do Domu Pomocy Społecznej w B. [...] na czas nieokreślony. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym: Sąd Rejonowy [...] we W. prawomocnym postanowieniem z dnia [...] września 2018 r., sygn. akt [...], orzekł o skierowaniu strony w trybie przepisów o ochronie zdrowia psychicznego do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Organ pomocy społecznej, realizując wskazane orzeczenie sądowe, decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], skierował stronę do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych na czas nieokreślony. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji doprecyzował, że placówką do której zostaje skierowana strona jest Dom Pomocy Społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych przy ul. [...] we W. Organ pomocy społecznej decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], w której powołał się na art. 106 ust. 5, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54 ust. 1 – 2a, art. 59 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej u.p.s.) oraz art. 104 § 1, art. 108 § 1, art. 127 § 1, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej k.p.a.), zmienił opisaną powyżej decyzję z dnia [...] grudnia 2018 r. poprzez skierowanie strony – z rygorem natychmiastowej wykonalności – na czas nieokreślony do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w B. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że strona w związku z pogorszeniem stanu zdrowia aktualnie przebywa w [...] Szpitalu [...] w B., lecz wymaga pilnego umieszczenia w stosownym domu pomocy społecznej. Najbliższą zaś placówką miejsca zamieszkania strony, dysponująca wolnymi miejscami, jest Dom Pomocy Społecznej w B. Dlatego też z tej przyczyny decyzję z dnia [...] grudnia 2018 r. należało zmienić w zakresie domu pomocy społecznej, do którego strona ma zostać skierowana. Strona nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem i we wniesionym odwołaniu zakwestionowała zasadność i celowość kierowania jej do jakiegokolwiek domu pomocy społecznej. Kolegium wskazana na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W motywach podjętej decyzji Kolegium wskazało, że w świetle obowiązujących przepisów istnieją dwie alternatywne drogi skierowania do domu pomocy społecznej. Pierwsza z nich wynika z art. 54 ust. 1 u.p.s. i przewiduje uprawnienie do zamieszkania w placówce tego typu dla osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Druga zaś uregulowana została w art. 38 – 39 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t. jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 685 ze zm., dalej u.o.z.p.), które stanowią o skierowaniu przez sąd opiekuńczy do domu pomocy społecznej osoby zainteresowanej – niezależnie od wyrażonej przez nią zgody bądź sprzeciwu – która wobec dotykających ją zaburzeń nie jest w stanie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb i nie ma możliwości skorzystania z opieki innych osób. Organ drugiej instancji uzasadniał, iż w niniejszej sprawie skierowanie strony do domu pomocy społecznej nastąpiło zgodnie z ostatnią z opisanych ścieżek. Prawomocnym postanowieniem sądu opiekuńczego skierowano ją bowiem do właściwego ze względu na jej stan zdrowia domu pomocy społecznej. Orzeczenie to było przy tym wiążące dla organów administracji publicznej, więc ich rola sprowadzała się do jego wykonania poprzez umieszczenie strony w stosownej placówce. Tym bardziej, że taka potrzeba wynikała również z przeprowadzonego przez organ pomocy społecznej rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zwrócono jednakże uwagę, iż jednocześnie w przypadku, gdy termin oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej najbliżej miejsca zamieszkania przekracza 3 miesiące, osobę wymagającą opieki należy skierować do innej placówki, w której czas oczekiwania na wolne miejsce jest krótszy. Z tej to właśnie przyczyny należało zmienić pierwotną decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej w zakresie wskazania jego konkretnej lokalizacji. Strona zaskarżyła wydaną decyzję Kolegium do tut. Sądu, zarzucając jej naruszenie prawa i interesu prawnego poprzez przymusowe skierowanie jej do placówki, w której nie chce ona przebywać. Skarżąca podkreśliła, że nie jest osobą ubezwłasnowolnioną i sama potrafi o siebie zadbać oraz zaspokoić swoje podstawowe potrzeby, a wywiad środowiskowy temu przeczący nie został z nią przeprowadzony. Podnosiła w skardze, że niekiedy tylko potrzebuje wsparcia materialnego z pomocy społecznej na uregulowanie czynszu i opłat eksploatacyjnych oraz wykupienie leków, albowiem prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z niskiej emerytury. Mogłaby również korzystać z pomocy opiekunki. Świadczy to zatem o możliwości dalszego zamieszkiwania we własnym domu, bez potrzeby przymusowego kierowania do domu pomocy społecznej. Zwłaszcza takiego, który – wbrew twierdzeniom organu – nie jest dla niej najbliższy ze względu na miejsce zamieszkania, gdyż leży on w odległości ok. 180 km od W. Mając na uwadze wskazane okoliczności skarżąca wniosła o uchylenie zakwestionowanej decyzji i umożliwienie zamieszkania we własnym domu, nie zaś w placówce opiekuńczej. Kolegium w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na zasadzie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CODID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako u.p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę wskazane kryteria kontroli należało uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zakwestionowana decyzja odpowiada prawu. W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że istotą toczącego się postępowania zakończonego wydaniem kontrolowanego rozstrzygnięcia, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie było skierowanie jej do domu pomocy społecznej, lecz zmiana decyzji zapadłej w tym zakresie. Dlatego też poza granicami niniejszej sprawy pozostawało zbadanie zasadności umieszczenia skarżącej w placówce opiekuńczej, gdyż ta kwestia została przesądzona decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], od której strona – jak wynika z akt administracyjnych – nie wniosła przysługujących jej środków odwoławczych. Niemniej warto w tym kontekście zwrócić uwagę na trafne spostrzeżenie Kolegium, że skierowanie skarżącej do domu pomocy społecznej nie było uzależnione od wyrażenia przez nią zgody. Nastąpiło ono bowiem na podstawie prawomocnego postanowienia sądu opiekuńczego, z którego wprost wynika, że pobyt skarżącej w domu pomocy społecznej odbywa się bez jej zgody w trybie u.o.z.p. Stosownie bowiem do treści art. 38 ust. 1 i ust. 2 u.o.z.p. osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej. Przyjęcie takiej osoby do domu pomocy społecznej bez jej zgody, a za zgodą jej przedstawiciela ustawowego, wymaga orzeczenia sądu opiekuńczego. Co jednak istotniejsze z punktu widzenia niniejszej sprawy, w myśl art. 39 ust. 1 – 2 u.o.z.p. jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Z wnioskiem takim może wystąpić również kierownik szpitala psychiatrycznego, jeżeli przebywająca w nim osoba jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymaga dalszego leczenia w tym szpitalu. W związku z tym, że skierowanie skarżącej do właściwego dla rodzaju jej schorzenia domu pomocy społecznej nastąpiło na wniosek kierownictwa stosownego podmiotu leczniczego i miało miejsce bez jej zgody, wyrażany przez nią aktualnie sprzeciw nie mógł stanowić okoliczności przemawiającej za uchyleniem kwestionowanego rozstrzygnięcia, które – jak już to zostało stwierdzone – nie dotyczyło co do zasady samego skierowania, lecz zmiany jednego z jego elementów poprzez określenie placówki opiekuńczej, w której miało ono zostać zrealizowane. Ewentualna zmiana sytuacji prawnej strony poprzez opuszczenie domu pomocy społecznej jest natomiast możliwa, ale wyłącznie w trybie art. 41 ust. 1 u.o.z.p., który stanowi, że osoba przyjęta do domu pomocy społecznej może występować do sądu opiekuńczego z wnioskiem o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej. Chcąc zatem opuścić placówkę opiekuńczą i powrócić do swojego własnego domu, skarżąca winna zwrócić się do właściwego sądu opiekuńczego, który rozpatrzy wniesione przez nią żądanie. Przechodząc do kontroli legalności zakwestionowanej decyzji należy podkreślić, że zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Jak stanowi zaś art. 54 ust. 2 – 2a u.p.s. osobę wymagającą opieki kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (ust. 2). W przypadku gdy przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej danego typu zlokalizowanym najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej wynosi ponad 3 miesiące, osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się na jej wniosek do domu pomocy społecznej tego samego typu zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, w którym przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie jest krótszy niż 3 miesiące (ust. 2a). Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie, albowiem po okresie pobytu szpitalnego strony nastąpiła konieczność pilnego umieszczenia jej w domu pomocy społecznej. W tamtym zaś czasie wolnymi miejscami w najbliższej lokalizacji – z punktu widzenia miejsca zamieszkania skarżącej oraz specyfiki jej schorzenia – dysponował jedynie Dom Pomocy Społecznej w B. Organ pierwszej instancji miał zatem podstawę do zmiany własnego rozstrzygnięcia z dnia [...] grudnia 2018 r. w zakresie wskazania, że skarżąca kierowana jest nie do Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] we W., lecz do Domu Pomocy Społecznej w B. Podnoszone w skardze zarzuty dotyczące znacznej odległości nowego miejsca pobytu od miejscowości, w której skarżąca zamieszkiwała, mogłyby mieć znaczenie wyłącznie wówczas, gdyby treść przepisu stanowiącego podstawę zmiany nie odwoływała się do dwóch dodatkowych przesłanek pomocniczych: czasu oczekiwania na miejsce oraz typu placówki. Osoba uprawniona winna zostać zatem skierowana nie tyle do jakiegokolwiek domu pomocy społecznej położonego najbliżej swojego miejsca zamieszania, ale do takiego domu, którego typ odpowiada rodzajowi jej schorzenia, a czas oczekiwania na miejsce jest krótszy niż 3 miesiące. Skoro zatem w dacie podejmowania decyzji przez organ pierwszej instancji takie kryteria spełniała placówka w B, to właśnie tam należało skierować skarżącą. Wpływu na wydane rozstrzygnięcie nie miały również sygnalizowane przez stronę nieprawidłowości w zakresie rodzinnego wywiadu środowiskowego, którego aktualizacja z dnia 17 lutego 2020 r. znajduje się w aktach administracyjnych. Negowanie faktu jego przeprowadzenia, w sytuacji gdy strona odmówiła wzięcia udziału w tej czynności, okazało się bowiem niezasadne. Reasumując powyższe rozważania należało zatem stwierdzić, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ odwoławczy dowiódł istnienia przesłanek wymagających zmiany dotychczasowej decyzji o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej z rygorem natychmiastowej wykonalności z uwagi na konieczność ochrony jej zdrowia. Trafnie przy tym dostrzegł, że wyrażany przez nią w odwołaniu sprzeciw względem dalszego pobytu w tego rodzaju placówce, nie mógł zostać uwzględniony, albowiem w obrocie prawnym w dalszym ciągu pozostaje orzeczenie sądu opiekuńczego kierujące stronę do domu pomocy społecznej bez jej zgody, które wiąże organy administracji publicznej. W takim stanie rzeczy, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 u.p.p.s.a.