IV SA/Wr 306/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 listopada 2007r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. uchyla decyzję I i II instancji; II. przyznaje pełnomocnikowi skarżącego radcy prawnemu E. M.-M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W. decyzją Nr [...] z dnia [...] na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art.39 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 z późniejszymi zmianami ) oraz art. 104 Kpa. –po rozpatrzeniu wniosku z dnia 19.08.2005r. odmówić przyznania J. M. przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na środki czystości i na pokrycie kosztów zaświdczenia. W uzasadnieniu decyzji wskazał: Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w dniu 5 września 2006r sygn. Akt. IV SA/Wr64/06 uchylił decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...]r nr [...] o odmowie przyznania zasiłku celowego na zakup środków czystości i pokrycia kosztów zaświadczenia lekarskiego oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r nr [...]. utrzymująca w mocy wymienioną wyżej decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W.. W dniu 19 sierpnia 2005r. J. M. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup środków czystości i pokrycia kosztów zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia. Zgodnie z art. 3 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W celu zaspokojenia niezbędnej pomocy bytowej może być przyznany zasiłek celowy, który jest świadczeniem fakultatywnym., Środki pieniężne będące w dyspozycji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w 2005 roku - przy dużej ilości osób ubiegających się o przyznanie zasiłku celowego - nie pozwalały na realizację wszystkich zgłaszanych potrzeb. Wskazane we wniosku skarżącego cele tj. zakup środków czystości i pokrycia kosztów zaświadczenia lekarskiego, nie były objęte wsparciem w formie zasiłków celowych. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W. w przedmiotowym okresie przyznawał pomoc w formie zasiłków celowych w szczególności na dofinansowanie do ogrzewania mieszkania w sezonie grzewczym, dofinansowanie do leków, wyrobienie dowodu osobistego i zdjęć do dowodu. Ponadto przyznawana była pomoc w formie zasiłków celowych na żywność w ramach Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących". W 2005 roku na realizację zasiłków o charakterze nieobowiązkowym wydatkowano kwotę 1.675.921 zł, z tej formy pomocy skorzystało 5083 osoby. Na realizację zasiłków celowych na żywność w ramach Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących", które przyznane były dla 3649 osób wydatkowano kwotę 1.605.558 zł. W 2007 roku na realizację zasiłków celowych o charakterze nieobowiązkowym zaplanowano kwotę 2.162.000 zł. Na podstawie analizy bieżących wydatków oraz wykonania z lat ubiegłych ustalono, iż zasiłki celowe o charakterze nieobowiązkowym przyznawane będą, podobnie jak w latach ubiegłych na wyrobienie dowodów osobistych i zdjęć do dowodu, dofinansowanie do leków oraz dofinansowanie do ogrzewania mieszkania w sezonie grzewczym. W związku z powyższym organ nie miał możliwości przyznania wnioskodawcy pomocy na wskazane we wniosku cele. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca wniósł o jej uchylenie albowiem – jak wskazał jego szkoda podlega rozpoznaniu przed sądem cywilnym. Stwierdził tez, że skoro Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję MOPS i SKO to przyznał skarżącemu rację. Ponieważ MOPS uchyliło się od zawarcia postępowania ugodowego sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd Rejonowy w Wałbrzychu na mocy art. 415-417-Kc. Decyzją z dnia15 marca 2007r. na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 3 ust. 3 i4 , art. 8 ust. 1 ust. 3, art. 39 ust. 1 i2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593)- po rozpatrzeniu odwołania J. M. od decyzji wydanej z poważnienia Prezydenta Miasta W. przez Kierownika Zespołu Pracy Socjalnej Nr 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup środków czystości i na pokrycie kosztów zaświadczenia – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało dotychczasowy stan faktyczny sprawy a także treść art. 8 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej, który określa kryterium dochodowe dające podstawę do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Organ wskazał, że stosownie do art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej wnioskodawcy spełniającemu kryterium dochodu może być przyznany zasiłek celowy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 3 ust. 3 i art. 4, art. 8 ust. 1 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej stanowi w art. 2 ust. 1, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one wstanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie "niezbędnych" potrzeb życiowych; rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie z art. 3 ust. 4 potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ II instancji stwierdził też, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania świadczeń pieniężnych w tym, zasiłku celowego na wskazane we wniosku cele. Jednak środki finansowe będące w dyspozycji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w bieżącym roku nie pozwalają na realizację zgłoszonych przez stronę potrzeb tj. na zakup środków czystości i na pokrycie kosztów zaświadczenia lekarskiego. Z przedstawionej analizy środków w roku 2007r. wynika, iż na realizację zasiłków o charakterze fakultatywnym zaplanowano kwotę 2.162.000 zł, kwota ta jest niewystarczająca do zgłaszanych potrzeb. Sytuacja w tym zakresie z roku na rok /2005,2006/ nie zmienia się, ilość środków jest niewystarczająca na zaspokojenie występujących potrzeb. Stąd w pierwszej kolejności przyznana jest pomoc w formie zasiłków celowych na żywność w ramach Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących". Wsparciem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. objęta jest pomoc w formie zasiłków celowych także na dofinansowanie do ogrzewanie mieszkania w sezonie grzewczym, dofinansowanie do leków, wyrobienie dowodów osobistych i zdjęć do dowodu. W tej sytuacji brak wystarczających środków na realizacje wszystkich zgłaszanych potrzeb nie stanowi naruszenia prawa. Skarżącemu nie mógł być przyznany zasiłek celowy na zakup środków czystości i pokrycie kosztów zaświadczenia lekarskiego. Wskazał też, ze odwołując się jest objęty pomocą społeczną od kilku lat. W bieżącym roku niezależnie od otrzymywanego zasiłku stałego, otrzymał zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w kwocie 90 zł. W skardze na powyższą decyzję wnioskodawca zarzucił całkowite pozbawienie opieki". Wskazał, że w Polsce jest od października 1999r. do 30 maja 2007r. nie dobrowolnie oraz, że jest źle traktowany. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik na rozprawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przywołując twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...]r. na mocy, której odmówiono wnioskodawcy przyznania zasiłku, na zakup środków czystości i na pokrycie kosztów zaświadczenia. Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem opisane decyzje zawierają wady i uchybienia. Podstawę materialonoprawną zaskarżonych decyzji stanowią przepisy art. 8 ust. 1, art. 3, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. Art. 3 ust.3 powołanej ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Po myśli zaś art. 3 ust. 4 potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać zaspokojone jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W powołanym przepisie jak również w art. 39 tej ustawy ustanowiono zasadę indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej, szczególnie zasiłków celowych, zasada ta wyraża się z jednej strony potrzebą indywidualnego rozpoznania potrzeb, z drugiej zaś dostosowania rodzaju, formy i świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniodbiorcy. Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się osoby i określonego rodzaju formy i zakresu pomocy. Pomoc społeczna przyznawana w formie zasiłków celowych, ma charakter uzupełniający, nie musi zaspokajać w całości potrzeb osób ubiegających się o ich przyznanie. Powinni oni również wykorzystywać własne środki i możliwości. Z uwagi na ograniczoność środków którymi dysponują organy pomocy społecznej, a także z uwagi na wielość potrzebujących, na ogół całkowite zaspokajanie potrzeb jest niemożliwe. Zasiłek celowy, którego materialnoprawną podstawę stanowi art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego .Oznacza to, że spełnienie kryteriów ustawowych do przyznania pomocy nie powoduje automatycznie przyznania pomocy w oczekiwanej formie i wysokości. Przyznając pomoc organ ma na uwadze kryteria określone w wymienionym wyżej art. 3 ustawy o pomocy społecznej mianowicie dostosowuje rodzaj, formę, wysokość świadczeń do konkretnej sprawy, potrzeb osób korzystających z pomocy mając na uwadze to czy odpowiadają celom i możliwością pomocy społecznej. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżący jest osobą bezrobotną i stale korzysta z różnych form pomocy społecznej. Organy stwierdziły, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania świadczeń pieniężnych w tym zasiłku celowego na wskazane we wniosku cele. W ocenie Sądu te ustalenia są zasadne w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego. Należy jednak zauważyć, że wartość uznanego świadczenia zależy od uznania organu wydającego decyzję, takie uznanie obejmuje również prawo do oceny hierarchii zgłoszonych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczy osób ubiegających się o pomoc i zakresu potrzeb. Poza sporem pozostaje fakt, że środki, którymi dysponują ośrodki pomocy społecznej są ograniczone – tym samym organ nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb i w oczekiwanej wysokości. Sądowa kontrola uznania administracyjnego obejmuje między innymi badanie granic uznania. Sąd stwierdza, że w toku postępowania organ I instancji przeprowadzał postępowanie dowodowe i rozeznał sytuację rodzinną i majątkową strony. Podjął również próbę wykazania, że nie posiada środków na cele wskazane we wniosku, jednakże wskazane dane są niepełne, brak jest jakichkolwiek danych dotyczących możliwości ośrodka w decyzji organu II instancji. Tym samym niemożliwe jest dokonanie przez Sąd oceny czy nie zostały przekroczone zasady uznania administracyjnego. Wskazano bowiem wydatkowaną w 2005 roku kwotę na zasiłki o charakterze nieobowiązującym- brak jest natomiast wskazania jak wyglądał ogólny budżet ośrodka w 2005 roku, jak wydatkowano posiadane kwoty oraz jakie środki z jakiego tytułu posiadał ośrodek w 2007 roku i według jakich zasad były realizowane zgłoszone potrzeby w tymże roku, dlaczego zgłoszone potrzeby przez skarżącego nie zostały zaspokojone. W ocenie sądu uzasadnione są priorytety - cele na które kierowane są pieniądze, ale podział ten nie może być sztywny, każda sytuacja i potrzeby beneficjenta winny być oceniana indywidualnie- nawet w przedmiocie skutków dla osoby zainteresowanej W świetle powołanych przepisów możliwości płatnicze organu pomocy społecznej powinny jednoznacznie wynikać z ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym oraz być przedstawione w uzasadnieniu decyzji. Powinny z nich wynikać podstawy odmowy przyznania świadczenia. Nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia - co wskazano wcześniej, to że zgłoszona potrzeba nie mieści się w kategorii zaspokajanych spraw. Skoro zaskarżona decyzja nie odpowiada obowiązkom wynikającym z art. 107§ 3 kpa określającym wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji. Sąd po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak wyżej. Sąd na marginesie zauważa, iż akta administracyjne nie zawierają w całości dokumentów wskazujących chronologię postępowania w sprawie, dołączono tylko wybrane dokumenty, nie zawsze zresztą dotyczące sprawy, w której się znajdują. J.T. 21.12.07r.