IV SA/Wr 309/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata; 2. umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprawie A. B., skarżąca do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminy do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych zasiłków stałych, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego żądania podała, że do lipca 2017 r. pobierała zasiłek stały w kwocie 604 zł miesięcznie, w roku 2018 orzeczono wobec niej, z uwagi na stan zdrowia, umiarkowany stopień niepełnosprawności. Wskazała, że pozostaje w "niezidentyfikowanym" związku z mężczyzną, który zapewnia jej dach nad głową i wyżywienie, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym, posiada natomiast oszczędności w gotówce w kwocie 400 zł. Z akt sprawy wynika, że w dniu 2 sierpnia 2018 r. dorosłemu domownikowi skarżącej doręczono przesyłkę listową zawierającą wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie piętnastu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przesłała pismo procesowe, w którego treści ponawia i rozwija informacje o okolicznościach opisanych we wniosku i do którego dołączyła rachunki za usługi lekarskie oraz zakup leków. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patento-wego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądo-wych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów po-stępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Stosownie do brzmienia art. 239 § 1 pkt 1) lit. a Prawa o postępowaniu przed są-dami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skar-żąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W sprawie dotyczącej postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminy do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych zasiłków stałych, która stanowi działanie organu w sprawie z zakresu pomocy społecznej, wskazane w powołanym przepisie art. 239 § 1 pkt 1) lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Joanna Sikora nie ma z mocy ustawy obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Dlatego postępowanie dotyczące jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w określonym na formularzu wniosku zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowe, i w konsekwencji, na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3) w zw. z art. 258 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, umorzyć. Rozstrzygnięcie w tym zakresie znalazło wyraz w punkcie 2. postanowienia. Rozpoznaniu podlegał zatem wniosek A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Przechodząc do rozważań na zasadnością przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata wskazania wymaga, że stosownie do art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wyżej powołane unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że wniosko-dawca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób niewystarczający umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła, mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Dlatego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata podlegał oddaleniu. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku oraz w odpowiedzi na wezwanie do jego uzupełnienia skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które wskazują na jej trudną sytuację życiową, sugerującą borykanie się z problemami z ponoszeniem pełnych kosztów postępowania sądowych (kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Uchyliła się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1. sentencji postanowienia.