IV SA/Wr 312/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję D. Kuratora Oświaty z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego I. uchyla decyzję I i II instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Marszałek Województwa D. na podstawie art. 157 §1 i 2 w związku z art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. stwierdził nieważność decyzji dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego Dzieci Niewidomych im. Marii Grzegorzewskiej we W. z dnia [...] nr [...], nadającej M. D. stopień nauczyciela kontraktowego. W uzasadnieniu wskazano, że istotne naruszenie prawa polegało na nadaniu M. D. stopnia nauczyciela kontraktowego pomimo nieposiadania przez nauczycielkę w dniu rozpoczęcia stażu kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym Dzieci Niewidomych, a zatem niespełnienie warunku z art. 10 ust. 5 pkt 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 97, poz. 674), dalej: ustawa, przez co zatrudnienie jej w placówce powinno nastąpić za zgodą organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Wskazano, że do nauczycieli zatrudnionych na podstawie art. 10 ust. 9 ustawy nie mają zastosowania przepisy dotyczące awansu zawodowego nauczycieli (rozdział 3a), a zatem nauczycielka w dniu 1 września 2002 r. nie powinna rozpocząć stażu na stopień nauczyciela kontraktowego. Odwołanie od tej decyzji wniosła M. D. Decyzją z dnia [...] nr [...] D. Kurator Oświaty na podstawie art. 9b ust. 7 pkt 2 ustawy oraz art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że M. D. dnia 1 września 2002 r., czyli w dniu nawiązania stosunku pracy na stanowisku nauczyciela wychowawcy w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym Dzieci Niewidomych im. Marii Grzegorzewskiej we W., a zatem w dniu rozpoczęcia 9-miesięcznego stażu na nauczyciela kontraktowego posiadała tytuł magistra pedagogiki, uzyskany na Uniwersytecie we W., na Wydziale Nauk Historycznych i Pedagogicznych. W dacie tej nauczycielka nie posiadała wykształcenia z zakresu tyflopedagogiki. Podjęte wcześniej 2-semestralne studia podyplomowe z tego zakresu M. D. ukończyła w trakcie trwania stażu, dnia 22 stycznia 2003 r. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że decyzja o nadaniu nauczycielce stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W rozpatrywanej sprawie postępowanie o nadanie stopnia awansu zawodowego dotyczyło nauczyciela stażysty ubiegającego się o nadanie stopnia nauczyciela kontraktowego. Nadanie tego stopnia może nastąpić jedynie w przypadku spełnienia łącznie warunków z art. 10 ust. 2 i z art. 3 pkt 3 ustawy, tj. zatrudnienia na czas określony na jeden rok szkolny w wymiarze co najmniej ½ obowiązującego wymiaru godzin oraz warunków z art. 9 pkt 1 ustawy, określającego wymagania kwalifikacyjne do zajmowania określonego stanowiska. Warunek dotyczący wymiaru i okresu zatrudnienia, o których mowa w art. 10 ust. 2 oraz art. 3 pkt 3 ustawy - w przypadku odwołującej się - został spełniony. Natomiast nie została spełniona, zawarta w art. 9b ust. 1 ustawy, przesłanka materialnoprawna ubiegania się o kolejny stopień awansu, której spełnienie warunkuje ważność decyzji, wyrażona w sformułowaniu: "warunkiem nadania kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1". Kwalifikacje do zajmowania określonego stanowiska, w tym przypadku nauczyciela - wychowawcy w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym Dzieci Niewidomych im. Marii Grzegorzewskiej we W., w dacie rozpoczęcia stażu przez nauczycielkę, określał § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli niemających wyższego wykształcenia (Dz. U. z 1991 r., Nr 98, poz. 433 ze zm.). Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że M. D. w chwili rozpoczęcia stażu nie spełniła warunku z art. 9 pkt 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie rozpoczęcia stażu w części dotyczącej kwalifikacji - nie posiadała bowiem wymaganych kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym Dzieci Niewidomych im. Marii Grzegorzewskiej we W. Kwalifikacje te zdobyła dopiero z chwilą ukończenia studiów podyplomowych z zakresu tyflopedagogiki, w styczniu 2003 r., czyli na 4 miesiące przed ukończeniem stażu. Podkreślono, że zgodnie z art. 9c ust. 3 zdanie pierwsze ustawy, w okresie odbywania stażu nauczyciel stażysta ubiegający się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego powinien odbywać staż w sposób przewidziany w odpowiednich przepisach wykonawczych. W przypadku M. D. było to rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 2000 r., (Dz. U. z 2000 r., Nr 70, poz. 825 ze zm). Z §3 ust. 1 powołanego rozporządzenia wynika w sposób oczywisty, że nauczyciel stażysta ubiegający się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego w okresie odbywania stażu powinien w szczególności: 1) poznawać organizację, zadania i zasady funkcjonowania szkoły, w tym: a) sposób prowadzenia obowiązującej w szkole dokumentacji, b) przepisy dotyczące zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków nauki i pracy, 2) uczestniczyć jako obserwator w zajęciach prowadzonych przez opiekuna stażu lub innych nauczycieli, w wymiarze co najmniej dwóch zajęć w miesiącu, i omówić z prowadzącym obserwowane zajęcia, 3) prowadzić zajęcia z uczniami, w obecności opiekuna stażu lub dyrektora szkoły, w wymiarze co najmniej jednego zajęcia w miesiącu oraz omawiać je z osobą, w obecności której zajęcia zostały przeprowadzone, 4) uczestniczyć w wewnątrzszkolnych formach doskonalenia zawodowego nauczycieli - z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której odbywa staż. Wymagania niezbędne do uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego obejmują: 1) umiejętność prowadzenia zajęć w sposób zapewniający właściwą realizację statutowych zadań szkoły, w której nauczyciel odbywał staż, 2) znajomość środowiska uczniów, ich problemów oraz umiejętność współpracy ze środowiskiem uczniów, 3) umiejętność omawiania własnych lub obserwowanych zajęć, 4) znajomość organizacji i zasad funkcjonowania szkoły, w której nauczyciel odbywał staż (§3 ust. 2). Zdaniem organu odwoławczego powyższe wskazuje, że odbywanie stażu nie obejmuje odbywania zewnętrznych form doskonalenia zawodowego, a tym bardziej odbywania studiów podyplomowych. Nie można zatem uznać, że wynikiem odbycia stażu było zdobycie przez nauczyciela kwalifikacji wymaganych na zajmowanym stanowisku. Kwalifikacje te nauczyciel powinien posiadać w chwili rozpoczęcia stażu. Zarazem też nie zachodziła przesłanka zastosowania art. 9f ust. 1 ustawy, ponieważ nauczycielka nie posiadała jeszcze nadanego stopnia awansu, w stosunku do którego uzyskała poziom wykształcenia wyższy niż określony w akcie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M. D. podniosła, że uzyskała stopień awansu zawodowego, a następnie została dopuszczona do stażu na nauczyciela mianowanego, który to staż trwał prawie 3 lata, i który obecnie jej "przepada". Zdaniem skarżącej organ administracji błędnie interpretuje art. 156 k.p.a. – nie doszło bowiem, zdaniem skarżącej do rażącego naruszenia prawa, ani też do wydania decyzji bez podstawy prawnej. Skarżąca uznała, że art. 9 b ustawy zawiera nakaz spełnienia wszystkich warunków na dzień składania egzaminu lub rozmowy kwalifikacyjnej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z treści art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 §2 pkt 1 tej ustawy). Skarga jest zasadna. W myśl art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 97, poz. 674 ze zm.), dalej: ustawa, stanowisko nauczyciela, z zastrzeżeniem ust. 1a, może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje. Z kolei art. 9b ust. 1 pkt 3 ustawy stanowi, że warunkiem nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a-3, odbycie stażu, z zastrzeżeniem art. 9e ust. 1-3, zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela, o której mowa w art. 9c ust. 6, oraz w przypadku nauczyciela mianowanego - uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po dokonaniu analizy dorobku zawodowego nauczyciela i przeprowadzonej rozmowie. Po spełnieniu warunków określonych przepisami ustawy, stopień awansu zawodowego nauczyciela mianowanego nadaje dyrektor szkoły (art. 9b ust. 4 pkt 1 ustawy). Istota niniejszej sprawy sprowadza się do tego, czy w świetle art. 9b ust. 1 ustawy, nauczyciel ubiegający się o nadanie stopnia awansu zawodowego winien spełniać stosowne wymagania kwalifikacyjne w dniu rozpoczęcia stażu, czy też w dniu złożenia wniosku o nadanie stopnia awansu. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że M. D. w dniu 1 września 2002 r. nawiązała stosunek pracy na stanowisku nauczyciela wychowawcy w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym Dzieci Niewidomych im. Marii Grzegorzewskiej we W. i rozpoczęła 9-miesięczny staż na uzyskanie stopnia nauczyciela kontraktowego. W dacie tej nauczycielka posiadała tytuł magistra pedagogiki, uzyskany na Uniwersytecie W. i nie posiadała wykształcenia z zakresu tyflopedagogiki. Dwusemestralne studia podyplomowe z tego zakresu skarżąca ukończyła w trakcie trwania stażu (na 4 miesiące przed jego ukończeniem), w dniu 22 stycznia 2003 r. Dnia 11 czerwca 2003 r. skarżąca złożyła wniosek o nadanie stopnia nauczyciela kontraktowego. Decyzją Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego Dzieci Niewidomych im. Marii Grzegorzewskiej we W. z dnia [...] nadano M. D. stopień nauczyciela kontraktowego. Jednakże, w związku z niespełnieniem przez skarżącą stosownych kwalifikacji w dniu rozpoczęcia stażu, organ I instancji stwierdził, że akt nadania nauczycielce stopnia awansu zawodowego z dnia 27 czerwca 2003 r. został wydany niezgodnie z przepisami ustawy, a więc z rażącym naruszeniem prawa. Stanowisko to podtrzymał również organ odwoławczy. Tymczasem, dokonując wykładni przepisu art. 9b ust. 1 ustawy należy rozważyć, czy w świetle tego przepisu ocena spełnienia przez nauczyciela ubiegającego się o awans zawodowy wymagań kwalifikacyjnych winna zostać dokonana na dzień złożenia wniosku, czy na dzień rozpoczęcia przez niego stażu. Biorąc pod uwagę brzmienie tego przepisu, nie można założyć, iż nauczyciel ubiegający się o ten awans powinien spełniać odpowiednie wymagania kwalifikacyjne w dniu rozpoczęcia stażu. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 541/06 uznając, że w świetle art. 9b ust. 1 ustawy ocena spełnienia przez nauczyciela ubiegającego się o awans zawodowy wymagań kwalifikacyjnych powinna być dokonana na dzień złożenia przez niego wniosku, a nie na dzień rozpoczęcia stażu. Za taką wykładnią tego przepisu przemawiają względy celowościowe. W sytuacji, gdy nauczyciel odbył staż, a w tym czasie kierunek ukończonych przez niego studiów nie zgadzał się z nauczanym przedmiotem, lecz w dniu złożenia wniosku o nadanie stopnia awansu zawodowego spełnił wymagania kwalifikacyjne, to brak jest uzasadnienia do nałożenia na niego obowiązku odbycia kolejnego stażu. Skoro M. D. uzyskała niezbędne kwalifikacje pozwalające na uzyskanie stopnia awansu zawodowego przed dniem złożenia wniosku w tym przedmiocie, tj. w dniu 22 stycznia 2003 r., w oparciu o wyżej wskazaną interpretację przepisu art. 9b ust. 1, kwestionowane rozstrzygnięcie nie może się ostać. Oznacza to, iż dokonana przez organy decyzyjne interpretacja przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie jest błędna, a tym samym, wydane w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym decyzje, nie mogą pozostać w obrocie prawnym. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku. Stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Sąd oparł na podstawie art. 152 tej ustawy.