IV SA/Wr 314/16

|Sygn. akt IV SA/Wr 314/16 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , , Dnia 21 czerwca 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Henryk Ożóg, , Sędziowie, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.), , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 czerwca 2017 r., sprawy ze skargi A. K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego, , , oddala skargę w całości;, przyznaje adwokatowi K. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 590,40 (słownie: pięćset, dziewięćdziesiąt 40/100) złotych w tym 23%VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym., , , Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] marca 2016 r. po rozpatrzeniu odwołania A. K. od, wydanej z upoważnieniem Prezydenta W., decyzji Specjalisty pracy socjalnej w Zespole Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., z dnia [...] lutego 2016 r. ([...]), odmawiającej przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do odzieży, obuwia, bielizny osobistej, biletów MPK, wynajęcia pokoju, opłat za wodę, gaz, energię, telefon, ręczników oraz drzwi z zamkiem i zamka do drzwi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postepowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podało, że wnioskiem z dnia 2 lutego 2016 r., uzupełnionym podaniami z dnia: 5 lutego 2016 r., 10 lutego 2016 r. oraz 16 lutego 2016 r., A. K. zwróciła się do organu pierwszej instancji o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na leki, odzież, buty, wynajem pokoju, żywność, opłaty mieszkaniowe, kartę biletową MPK lub bilety, bieliznę, środki czystości, zamek do drzwi do pokoju, zakup drzwi z zamkiem, ręczniki. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i posiadanej dokumentacji organ ustalił, że Wnioskodawczyni jest młodą, bezdzietną, niezamężną osobą. Mieszka wraz z rodzicami w mieszkaniu socjalnym. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zajmuje jeden pokój, posiada dostęp do kuchni i łazienki. Rodzice nie pomagają jej finansowo, ale ponoszą opłaty za mieszkanie. W rodzinie występują konflikty. Sąd odmówił ustalenia alimentów na rzecz Strony od jej rodziców. A. K. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, aktualne do 30 września 2016 r. Utrzymuje się z zasiłku stałego (481 zł) i zasiłku pielęgnacyjnego, w łącznej wysokości 634 zł miesięcznie. Powołaną we wstępie decyzją, organ pierwszej instancji odmówił A. K. przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do odzieży, obuwia, bielizny osobistej, biletów MPK, wynajęcia pokoju, opłat za wodę, gaz, energię, telefon, zakup ręczników oraz drzwi z zamkiem i zamka do drzwi, wskazując, że nie są to niezbędne potrzeby bytowe. W obszernym uzasadnieniu decyzji organ wskazał, m.in., że opłaty za korzystanie z mieszkania ponoszą rodzice Strony. Wskazano, że A. K. ponosi koszty telefonu i internetu w kwocie 130 zł miesięcznie, a zatem można wnioskować, że posiada środki finansowe na zaspokojenie także podstawowych potrzeb. Organ dodał, że z rozeznania pracowników socjalnych wynika, że Wnioskodawczyni posiada odzież odpowiednią do pory roku oraz ręczniki. Stwierdzono, że drzwi do pokoju zajmowanego przez A. K. – choć noszą ślady użytkowania – wydają się sprawne. Dokładniejsze sprawdzenie ich stanu technicznego zostało przez Stronę uniemożliwione. A. K. odwołała się od powyższej decyzji. Podała, że wszystkie cele, na jakie odmówiono jej pomocy, są podstawowe, niezbędne do życia i rozwoju osobistego. Podkreśliła, że jest osobą chorą i ma trudności z poruszaniem się. Boi się o swoje życie i zdrowie. Musi zamieszkać w bezpiecznym miejscu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w rozważaniach prawnych stwierdziło, że zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zwana dalej "ustawą". Przywołało treść art. 7 powołanej ustawy. Stwierdziło, że przesłanki uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały określone w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe. Wysokość kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarująca wynosi aktualnie 634 zł (§ 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Jednym ze świadczeń pieniężnych udzielanych w ramach pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy). Stwierdziło, że zasiłek celowy przyznawany jest na zasadzie uznania administracyjnego i jest świadczeniem fakultatywnym. Oznacza to, że nawet w przypadku trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy organ nie jest zobligowany do przyznania tego zasiłku. W ramach świadczeń z pomocy społecznej nie musza być bowiem zaspokajane wszystkie potrzeby podopiecznych. Z przywołanych na wstępie przepisów wynika, że pomoc społeczna nie ma na celu rozwiązywania wszystkich problemów życiowych jednostki, lecz wsparcie jej w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, tj. potrzeb związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędnych do normalnej egzystencji, których nie jest w stanie zaspokoić, wykorzystując własne możliwości, uprawnienia i zasoby. Organy pomocy społecznej nie mogą oraz – z powodu ograniczonych środków finansowych – nie są w stanie przejąć na siebie obowiązku pełnego utrzymania osoby potrzebującej, w tym spełnienia wszystkich jej oczekiwań. Ponadto, fakt, że decyzje w zakresie przyznania zasiłku celowego podejmowane są przez organ w ramach uznania administracyjnego, tak co do zasadności przyznania świadczenia, jak i jego wysokości, pozwala organowi dokonywać również oceny zgłaszanych potrzeb, w kontekście osobistej, rodzinnej i ogólnie biorąc – społecznej sytuacji zgłaszającego, w tym uwzględnienia potrzeb innych osób ubiegających się o pomoc. Organ pomocy społecznej musi uwzględniać, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje, powinny trafiać do jak największej liczby potrzebujących. Pomoc społeczna ma charakter uzupełniający (subsydiarny), nie musi zaspokajać potrzeb całkowicie. Nie może w szczególności zastępować własnych starań osoby uprawnionej. Trudna sytuacja finansowa pomocy społecznej częstokroć uniemożliwia zaspokajanie nawet uzasadnionych i niezbędnych potrzeb jej podopiecznych, takich jak zakup żywności i środków czystości. Takiej pomocy jednak udzielono Stronie. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. ([...]) przyznano A. K. zasiłek celowy w kwocie 250 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do żywności, środków czystości, higieny, leków. To ważna pomoc w zaspokojeniu najpilniejszych i podstawowych potrzeb. Pozostałe, zgłaszane przez Stronę – w ocenie Kolegium – nie mieszczą się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej wymagającej zaspokojenia. Wprawdzie art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zawiera jedynie przykładowy katalog "niezbędnych potrzeb życiowych", jednak charakter i rodzaj wskazanych celów pozwala na przyjęcie, iż chodzi o zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, aktualnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka. Zakupienie kolejnych ręczników, sztuk bielizny czy abonamentu telefonicznego jakkolwiek być może potrzebne – to rzeczywiście nie mieści w definicji pojęcia "niezbędnej potrzeby życiowej". Z wywiadu środowiskowego wynika, że A. K. nie ponosi kosztów zużycia gazu, energii elektrycznej czy ogrzewania, gdyż te opłaty regulują rodzice. Strona ma zapewnione mieszkanie – pokój do jej wyłącznej dyspozycji w mieszkaniu zajmowanym przez rodziców. Trzeba podkreślić, że w tej sytuacji, nie ma możliwości, aby z pomocy społecznej finansować koszty czynszu mieszkania wynajętego na wolnym rynku. A. K. twierdzi, że będąc osobą niepełnosprawną, powinna otrzymać wnioskowaną pomoc. W tym miejscu Kolegium wskazuje, że z uwagi na niepełnosprawność Strona otrzymuje zasiłek stały oraz zasiłek pielęgnacyjny, a zatem korzysta ze stałej pomocy. Kolegium przeanalizowało materiał dowodowy zebrany przez organ pierwszej instancji i podzieliło ustalenia poczynione na jego podstawie. W ramach swoich kompetencji organ ocenił okoliczności sprawy i zasadnie odmówił pomocy. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że ma obowiązek racjonalnie gospodarować środkami i wskazał, że A. K. systematycznie otrzymuje zasiłki celowe. Strona nie może zatem oczekiwać, że regularnie będzie otrzymywać zasiłek celowy w żądanej wysokości i na wskazane przez siebie potrzeby. Należy przecież zauważyć, że o pomoc ubiegają się osoby starsze od Wnioskodawczyni, nie mogące liczyć na żadną pomoc ze strony rodziny, samotne lub mające na utrzymaniu dzieci. A. K. może natomiast wciąż liczyć na pomoc ze strony swoich rodziców, np. w postaci żywności i opłat mieszkaniowych. Trzeba także podkreślić fakt, że – jak orzekł ZUS w decyzji z dnia 31 sierpnia 2015 r. – A. K. nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Może więc samodzielnie zaradzić swojemu trudnemu położeniu. W ocenie Kolegium, zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Organ pierwszej instancji wyjaśnił stan faktyczny i prawny oraz przedstawił ich oceny w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Przyznał zasiłek na najpilniejsze potrzeby. Są to środki, które stanowić mogą istotną pomoc i wsparcie dla A. K. w jej własnych staraniach o zapewnienie materialnych podstaw egzystencji, które uzyskać można przede wszystkim poprzez wykonywanie odpłatnej pracy. Pomoc społeczna nie może jednak być traktowana jako źródło utrzymania. Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni. Podała, że obce jej osoby przychodzą do domu i ją sprawdzają. Zarzuciła, że MOPS ogranicza jej w swoich decyzjach środki na bieżące utrzymanie i odmawia funduszy na wynajęcie pokoju. Dodała, że nie ma renty, a jej sprawa w sądzie pracy i ubezpieczeń społecznych toczy się latami. Zarzuciła, że MOPS i SKO W. łamią prawo i "obgadują" skarżącą w swoich decyzjach. Twierdziła, że jest zmuszona mieszkać w złych warunkach mieszkaniowych, w mieszkaniu w którym brak jest "architektonicznych i technicznych rozwiązań, które by odpowiadały osobom niepełnosprawnym". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając swoje stanowisko przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014, poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, wówczas sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) – zwaną dalej p.p.s.a., może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola Sądu, oparta na wskazanych wyżej przepisach, daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji nie narusza prawa. Podstawę materialnoprawną do rozpoznania skargi stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.) zwana dalej ustawą o pomocy społecznej. W art. 2 ust. 1 stanowi ona, że pomoc społeczna jest instytucja polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one wstanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby o możliwości. Zgodnie z postanowieniami art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przytoczony przepis wskazuje cel pomocy społecznej zaspokajanie "niezbędnych potrzeb życiowych". Artykuł 3 ust. 3 ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie z art. 3 ust. 4, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przepisach tych ustanowiono zasady indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada indywidualizacji dotyczy z jednej strony indywidualnego rozpoznania świadczeń, z drugiej zaś dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy. Zasada fakultatywności polega na niemożliwości domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenia pomocy społecznej, aby przyznaniom je w określonym rodzaju, formie. Pomoc społeczna, także świadczona w formie zasiłku celowego, ma charakter uzupełniający. Pomoc ta nie zaspokaja całkowicie potrzeb jej beneficjentów. Powinni oni również wykorzystywać własne środki i możliwości. Z uwagi na ograniczoność środków, którymi dysponują organy pomocy społecznej, a także z uwagi na wielość potrzebujących, takie całkowite zaspokojenie potrzeb jest niemożliwe. Zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe, których materialnoprawną podstawę stanowi art. 39, art. 40 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej, są świadczeniami przyznawanymi w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy. Chodzi o dostosowywanie rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania organów był wniosek skarżącej z dnia 2 lutego 2016 r. uzupełniony wnioskiem z dnia 5 lutego 2016 r., 10 lutego 2016 r. i 16 lutego 2016 r., w którym wnosi o przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie do odzieży, obuwia, bielizny osobistej, biletów MPK, wynajęcia pokoju, opłat za wodę, gaz, energię, telefon, ręczników oraz drzwi z zamkiem i zamka do drzwi. Podstawą materialnoprawną rozpoznania wniosku, jest ustawa o pomocy społecznej. W szczególności art. 39 tej ustawy odnoszący się do zasiłków celowych. Istotą zasiłku celowego, jak zresztą podkreśliły to organy, jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej uniemożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, występującej u osoby, czy rodziny ubiegającej się o jego przyznanie (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/OI964/08). Zgodnie z art. 39 powołanej ustawy, osobie lub rodzinie, która nie przekracza kryterium dochodowego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W dalszej części tego przepisu ustawodawca wymienia przykładowe cele na jaki może być przyznany ten zasiłek. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy należy przede wszystkim stwierdzić, że skarżąca jest osobą, która spełnia kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego. Organ z jednej strony wskazał na trudną sytuację materialną skarżącej a z drugiej na swoje możliwości. Wskazał, że z powołanych przepisów części ogólnej ustawy wynika, że istotne są również posiadane środki i możliwości finansowe Ośrodka. Organy obu instancji wskazały, że środki te nie są wystarczające na zaspokojenie potrzeb wszystkich osób zgłaszających wnioski o pomoc. Zatem organy pomocowe muszą starannie analizować sytuację majątkową, rodzinną i społeczną każdego podopiecznego. W ocenie Sądu, organy obu instancji właściwie przeanalizowały sytuację skarżącej i wydały przedmiotowe decyzje. Podkreślić należy, że w związku z wymienionymi wyżej wnioskami skarżącej zostały wydane w dniu 24 lutego 2016 r. przez organ I instancji dwie decyzje. Poza rozpoznawaną decyzją organ II instancji wydał również decyzję oznaczoną nr [...], którą przyznał zasiłek celowy w kwocie 250 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do żywności, środków czystości, higieny, leków. Od decyzji tej skarżąca nie wniosła odwołania. W pozostałym zakresie zaskarżoną decyzją odmówiono przyznaniu zasiłku celowego. Zatem część prośby skarżącej uwzględniono. W zakresie odmowy Sąd w całości podziela stanowisko "że nie są to niezbędne potrzeby życiowe", o których mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Opłaty za gaz, wodę i energię jak wynika z wywiadu środowiskowego ponoszą rodzice wnioskodawczyni, tym samym nie są to wydatki pokrywane przez wnioskodawczynię, nie ma zatem uzasadnienia aby w tym zakresie wspierać wnioskodawczynię. Podobnie należy zakwalifikować prośbę o przyznanie świadczeń na wynajem mieszkania, zakup drzwi z zamkiem, zamka do drzwi do pokoju. Skarżąca ma gdzie mieszkać, zajmuje jeden pokój z dostępem do kuchni i łazienki w mieszkaniu zajmowanym przez jej rodziców. Tym samym elementarna potrzeba posiadania mieszkania została zaspokojona. W tych okolicznościach żądanie skarżącej udzielenia świadczenia na inne mieszkanie, pokój, nie może być zakwalifikowane jako niezbędna potrzeba bytowa. Na marginesie należy dodać, że zainteresowana twierdziła, że chciałaby mieszkać w bezpiecznym miejscu, nie uzasadniła jednak dlaczego miejsce dotychczasowego zamieszkania uważa za niebezpieczne. Według Sądu brak jest podstaw do uznania, że skarżąca mieszka w miejscu niebezpiecznym. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, drzwi do pokoju skarżącej wydają się sprawne, dokładne sprawdzenie stanu technicznego drzwi skarżąca uniemożliwiła. Organ stwierdził, co również Sądowi jest wiadomo z urzędu, iż skarżąca często zwraca się do organu pomocowego o wsparcie. Często też takie wsparcie otrzymuje. Podstawowe wnioski i przyznanie świadczenia dotyczą między innymi dofinansowania do zakupu bielizny osobistej, obuwia, ręczników. W tych okolicznościach należy uznać, że skarżąca jest zabezpieczona w powyższe rzeczy. Zgodzić się również należy z twierdzeniem, że nie są niezbędną potrzebą wydatki na abonament telefoniczny. Dodatkowo należy zauważyć, że skarżąca korzysta z telefonu wyjątkowo często. Jak się wydaje ponad zwykłą potrzebę. Wniosła bowiem o przyznanie świadczenia na powyższy cel w kwocie 130 zł. Podkreślić również należy, że skarżąca oprócz zasiłków celowych otrzymuje stałe wsparcie w postaci zasiłku stałego, zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 634 zł miesięcznie. Jest zatem w stanie pokryć koszty związane z zakupem biletów MPK. Zgodzić się również należy z organem, że wnioskodawczyni może samodzielnie zaradzić swojemu trudnemu położeniu. Jest osobą młodą, wykształconą, nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organy pomocowe, co stwierdzono wyżej, mają ograniczone środki finansowe, zatem muszą rozważnie nimi dysponować i mieć na uwadze szczególnie osoby, które z powodu wieku, niepełnosprawności, choroby, samotnego wychowywania dzieci powinny w pierwszej kolejności otrzymać wsparcie. Jak stwierdzono wyżej skarżąca jest przez organy pomocowe otoczona opieką, otrzymuje zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny i często dodatkowe wsparcie w postaci zasiłków celowych. Reasumując uznać należy, że organy właściwie ustaliły stan faktyczny a wydana decyzja odpowiada przepisom prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.