IV SA/Wr 314/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Protokolant: Ksawery Sobczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 14 lutego 2022 r. nr SKO 4311/15/22 w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Skarżoną decyzją z 14 lutego 2022 r. (SKO 4311/15/22) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania M. M. (dalej: strona, skarżąca) od decyzji Prezydenta Wrocławia (dalej: organ I instancji), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego. Jako podstawę prawną decyzji podało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. - dalej: K.p.a.). Z akt sprawy wynika, że strona wystąpiła o udzielenie jej pomocy finansowej w formie zasiłku na leki, opłaty miesięczne na dom (energię, gaz, wodę...), żywność dietetyczną, bilety MPK, środki higieniczne, środki czystości oraz zakup obuwia. Decyzją z 5 stycznia 2022 r. organ I instancji odmówił stronie przyznania prawa do specjalnego zasiłku celowego z powodu uniemożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania i dokonania ustaleń faktycznych dotyczących aktualnej sytuacji bytowej rodziny strony. Wskazał, że w sytuacji strony konieczne było przeprowadzenie wywiadu, gdyż ostatni taki wywiad miał miejsce 11 lutego 2020 r. (od tego momentu organ pozyskiwał informacje o sytuacji życiowej strony wyłącznie telefonicznie). Odrębną decyzją organ I instancji odmówił stronie przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb podanych we wniosku. W odwołaniu strona wyraziła niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Powołała się na trudną i pogarszającą się sytuację zdrowotną i materialną rodziny. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, SKO utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Pierwotnie Kolegium wskazało na regulacje art. 2, art. 3 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. - dalej: u.p.s.), traktujące o instytucji i zadaniach pomocy społecznej. Dalej - powołując przepisy u.p.s. - dowodziło, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz że brak zgody na jego przeprowadzenie skutkuje odmową przyznania świadczenia. SKO uznało, że w sprawie organ I instancji zasadnie podjął starania nakierowane na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony. Zauważyło, że powyższe uzasadniał ponad roczny brak bezpośredniego kontaktu ze stroną w miejscu jej zamieszkania. Podniosło, że to wyłącznie postawa strony uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu (jego aktualizacji). Dostrzegło, że pracownicy socjalni nie zastali strony w miejscu jej zamieszkania w dacie wyznaczonego wywiadu środowiskowego i że strona nie podjęła żadnej próby nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym celem ustalenia nowego terminu przeprowadzenia wywiadu. Podzieliło stanowisko organu I instancji, że okoliczność ta sama w sobie uzasadnia odmowę udzielenia stronie wnioskowanej pomocy. Wobec powyższego, SKO nie znalazło podstaw do uchylenia lub zmiany skarżonej odwołaniem decyzji. W skardze strona uznała decyzję Kolegium za krzywdzącą dla niej. W uzasadnieniu przywołała okoliczności odnoszące się do zasadności udzielenia jej wnioskowanej pomocy. Odpowiadając na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Należy podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. - dalej: p.p.s.a./). W sprawie należało ocenić, czy organy orzekające zasadnie odmówiły stronie przyznania specjalnego zasiłku celowego, z uwagi na uniemożliwienie przez nią przeprowadzenia w wyznaczonym przez organ terminie rodzinnego wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania. Sąd zauważa, że - jak wynika z zapisów art. 8 u.p.s. - zasadą jest, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom, których dochód nie przekracza ustawowo określonego kryterium, wynoszącego dla osób samotnie gospodarujących i osób w rodzinie odpowiednio 701 zł i 528 zł (w okresie od 1 stycznia 2022 r. - odpowiednio - 776 zł i 600 z), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s., tj. - m.in. -niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby. Przyznaniu celowej pomocy finansowej służy natomiast specjalny zasiłek celowy, który - zgodnie z art. 41 u.p.s. - może być przyznany dla osób przekraczających kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Stosownie do art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W myśl art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu; w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych - nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Według natomiast art. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie z § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 893 - dalej: rozporządzenie), wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni roboczych od dnia powzięcia wiadomości o konieczności jego przeprowadzenia. Zasadnie akcentuje SKO, że odnośnie strony przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania było wymagane. Uzasadniał to ponad roczny brak bezpośredniego kontaktu ze stroną w miejscu jej zamieszkania. Z bezspornych okoliczności faktycznych sprawy wynika bowiem, że sytuacja rodzinna strony, w okresie od marca 2020 r. do czerwca 2021 r., była ustalana w trybie określonym w art. 15o ustawy Covidowej. Zasadności przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony nie wykluczała przy tym sytuacja zdrowotna strony (strona nie była poddana kwarantannie, czy izolacji). Jednocześnie strona nie wskazała na istnienie innego typu przeszkód, które uniemożliwiały przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Sąd dostrzega także, że strona nie podjęła żadnej próby nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym, celem ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, czy ustosunkowania się do zawiadomienia z dnia 1 grudnia 2021 r. o zebranym w sprawie materiale dowodowym, w którym podkreślono ponownie konieczność przeprowadzenia wywiadu. Również i to, że kontakt ze stroną jest - delikatnie mówiąc - bardzo utrudniony. Powyższe nie tłumaczy jednak naruszeń, których dopuścił się w tym postępowaniu organ I instancji, a które to naruszenia zostały dalej zaakceptowane przez organ odwoławczy. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że podstawą odmowy wnioskowanego przez skarżącą świadczenia był brak możliwości przeprowadzenia - z przyczyn leżących wyłącznie po stronie skarżącej - rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Sąd dostrzegł, że w tej konkretnej sprawie to organ I instancji nie umożliwił stronie realizacji ustawowego obowiązku umożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Z akt sprawy oraz wydanych w sprawie decyzji wynika, że 11 listopada 2021 r. organ wystosował do strony zawiadomienie o wyznaczeniu terminu rodzinnego wywiadu środowiskowego na 30 listopada 2021 r., w godz. od 11.00 do 14.00. Jednocześnie poinformował stronę, że gdyby wyznaczony termin nie był dla niej dogodny, może ona skontaktować się z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia innego terminu jego przeprowadzenia. Powołane pismo strona, po dwukrotnym awizowaniu, odebrała w placówce pocztowej 3 grudnia 2021 r., tj. po dacie wyznaczonego wywiadu. Powyższe dowodzi, że strona nie była skutecznie poinformowana o terminie wywiadu i że 30 listopada 2021 r., w godz. od 11.00 do 14.00, nie musiała przebywać w miejscu zamieszkania. Tym samym, na niekorzyść strony nie może przemawiać fakt, że 30 listopada 2021 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania rodziny strony, w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zastając zamkniętą posesję. Powyższe dowodzi, że jakkolwiek organ miał uzasadnione podstawy do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, to jednak procedury w tym zakresie nie przeprowadził prawidłowo, tj. skutecznie nie zawiadomił strony o dacie (dniu i godzinie) jego przeprowadzenia. To zaś stanowi o naruszeniu przez organ regulacji procesowych i materialnych, tj. art. 7 w zw. z art. 39, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 4a u.p.s. Ponownie prowadząc postępowanie organ winien wyznaczyć nową datę przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym, tj. tak, aby informacja o tym wywiadzie (dniu i godzinie jego przeprowadzenia) dotarła do strony przez datą jego przeprowadzenia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ i art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.