IV SA/Wr 319/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Protokolant Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nienależnie pobranej z tytułu zasiłków rodzinnych oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania M. P. od decyzji Starszego Administratora do Spraw Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] nr [...] w sprawie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało kwestionowaną decyzję w mocy. Uzasadniając swe stanowisko Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] nr [...] organ pierwszej instancji przyznał M. P. zasiłek rodzinny na dwoje dzieci, na okres od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r., w kwocie 68,00 zł miesięcznie na syna B. i 64,00 zł na syna P. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez dzieci. Strona została pouczona o obowiązku poinformowania organu o każdym przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W dniu 28 sierpnia 2008 r. organ pierwszej instancji otrzymał informację dotyczącą zatrudnienia syna strony - B. Dostarczone zostało zaświadczenie o wysokości dochodu netto uzyskanego za pierwszy pełny przepracowany miesiąc, tj. maj 2007 r. i ustalono ponownie miesięczny dochód rodziny po doliczeniu dochodu uzyskanego przez niego za pierwszy pełny przepracowany miesiąc. Organ pierwszej instancji dopatrzył się, iż nastąpiło przekroczenie kwoty uprawniającej do świadczeń rodzinnych. Mając powyższe na uwadze, organ pierwszej instancji kwestionowaną decyzją uznał, że wypłacony M. P. zasiłek rodzinny w wysokości 264,00 zł, w okresie od dnia 1 czerwca 2007 r. do dnia 31 lipca 2007 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 922 ze zm.). Został bowiem wypłacony w tym okresie, pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia. M. P. odwołała się od tej decyzji podnosząc, że nie ma obowiązku zwrotu wymienionej kwoty, ponieważ zgodnie z pouczeniem zgłosiła organowi w odpowiednim czasie fakt podjęcia pracy na umowę zlecenie przez syna B. Oświadczyła, że informację o jego zatrudnieniu przekazała pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, "która wówczas zajmowała się moją sprawą i dlatego byłam z nią w częstym kontakcie zarówno osobistym jak i telefonicznym". Odwołująca się podniosła także, że została przez tą pracownicę poinformowana o braku obowiązku przedstawiania zaświadczenia o wynagrodzeniu z "uwagi na dorywczy charakter pracy, a informacja o dochodach osiągniętych (...) w 2007 r." będzie potrzebna dopiero w przyszłym roku. Wskazała też, że od wielu lat - w związku z trudną sytuacją finansową i zdrowotną swojej rodziny - korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i jest "świadoma", że ma ustawowy obowiązek informowania organu o każdej zmianie sytuacji finansowej rodziny. Dlatego, skoro w odpowiednim czasie dostarczyła organowi informację o takiej zmianie, to nie można żądać od niej zwrotu pieniędzy wraz z odsetkami. Jak wskazał dalej organ odwoławczy, przedmiotem rozpoznania Kolegium jest rozstrzygnięcie określające kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, przyznanych decyzją z dnia 26 września 2006 r. Odwołująca się była uprawniona do zasiłku rodzinnego na dzieci, co oznacza, że spełniała wymagane przesłanki do przyznania tego świadczenia. Jednakże w sierpniu 2008 r. organ pierwszej instancji powziął wiadomość o podjęciu pracy przez jej syna B., od dnia 24 kwietnia 2007 r., na umowę zlecenie w Biurze Ochrony "Ranger". W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z dnia 6 sierpnia 2008 r. o wysokości dochodu netto uzyskanego przez niego za pierwszy pełny przepracowany miesiąc, tj. maj 2007 r. Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 228, poz. 2255 ze zm.) w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Miesięczny dochód rodziny po doliczeniu dochodu uzyskanego za pierwszy pełny przepracowany miesiąc wyniósł 2089,63 zł, a na osobę w rodzinie 696,54 zł. W tej sytuacji Kolegium uznało, że z powodu przekroczenia kwoty uprawniającej do zasiłku rodzinnego, odwołująca się utraciła do niego prawo od dnia 1 czerwca 2007 r. Syn strony zatrudniony był na umowę zlecenie do dnia 4 lipca 2007 r. Następnie więc zastosowanie musiał znaleźć § 17 ust. 3 powołanego rozporządzenia, z którego wynika, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od pierwszego pełnego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku. Zatem po odliczeniu (zgodnie z § 17 ust. 1) kwoty dochodu utraconego, tj. 949,20 zł miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 380,14 zł, co spowodowało, że strona miała ponownie od dnia 1 sierpnia 2007 r. prawo do zasiłku rodzinnego. W opinii Kolegium, biorąc pod uwagę powyższe ustalenia faktyczne i prawne, odwołująca się utraciła prawo do zasiłku rodzinnego w okresie od dnia 1 czerwca 2007 r. do dnia 31 lipca 2007 r., gdyż nie zawiadomiła organu pierwszej instancji o zmianie swej sytuacji dochodowej. Tymczasem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenie uważa się między innymi świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Składając wniosek o zasiłek rodzinny M. P. podpisała oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do jego otrzymania. W decyzji z dnia [...], przyznającej jej świadczenia rodzinne, została pouczona o obowiązku poinformowania organu o zmianie okoliczności mających wpływ na prawo do zasiłku oraz obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego. Odwołująca się zarzuciła, że nie ma obowiązku zwrotu wymienionej kwoty, ponieważ - zgodnie z pouczeniem - zgłosiła organowi w odpowiednim czasie fakt podjęcia pracy na umowę zlecenie przez syna B. Oświadczyła, że informację o jego zatrudnieniu przekazała pracownicy Ośrodka. W tym miejscu Kolegium podniosło, że takie stwierdzenia nie zasługują na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika bowiem bezspornie, że zaświadczenie o zatrudnieniu syna zostało dostarczone organowi dopiero w sierpniu 2008 r. Zdaniem organu odwoławczego, odmienna ocena okoliczności ujawnionych w rozpatrywanej sprawie naruszałaby jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego, tj. zasadę pisemności (art. 14 k.p.a.). W ocenie Kolegium, strona miała rozeznanie, co do konieczności załatwiania spraw w formie pisemnej. Najlepszym dowodem na to jest fakt, że w innej, podobnej sprawie M. P. złożyła w odpowiednim terminie zaświadczenie o podjęciu przez siebie zatrudnienia. Organ pierwszej instancji ma więc prawo żądać od odwołującej się zwrotu nienależnie pobranych - w okresie od dnia 1 czerwca 2007 r. do dnia 31 lipca 2007 r. - świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami. Był to okres, w którym M. P. utraciła prawo do przedmiotowego świadczenia. Nadto organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zatem jeżeli M. P. uważa, że z posiadanych dochodów nie jest w stanie zwrócić żądanej przez organ właściwy kwoty, może wystąpić o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych do organu pierwszej instancji. Kolegium nie jest natomiast właściwe do rozpatrzenia takiego wniosku w tym postępowaniu. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M.P. wniosła o uznanie, iż świadczenia pobrane w oznaczonym w decyzji okresie były należnie pobrane. Ewentualnie o uznanie, że świadczenia pobrane w tym okresie były nienależnie pobrane, lecz ze wskazaniem, że skarżąca nie ma obowiązku ich zwrotu z uwagi na przekroczenie terminu powiadomienia o wszczęciu postępowania, jak też podjęcia decyzji w sprawie. W uzasadnieniu skargi M.P. powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu. W przekonaniu skarżącej została obciążona za błędy popełnione przez pracownika socjalnego, a w zaskarżonej decyzji jest wiele sprzeczności i niejasności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu, organy administracyjne prawidłowo oceniły, iż pobrane przez skarżącą świadczenie rodzinne, w okresie i kwocie wskazanych w badanych decyzjach, stanowi świadczenie nienależne, które podlega zwrotowi. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie prowadzone było na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.). Według tych przepisów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależne świadczenie uznaje się m.in. świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. W takim przypadku kwoty wypłaconych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki naliczane są od dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych (ust. 8 art. 30). Z powyższego wynika, że warunkiem zwrotu pobranego przez stronę świadczenia jest uznanie tego świadczenia za nienależne, co z kolei możliwe jest dopiero po stwierdzeniu, iż wnioskodawca, adresat decyzji został pouczony o obowiązku poinformowania organu przyznającego świadczenie o każdej zmianie sytuacji rodzinnej jak również wysokości osiąganego dochodu, mającej wpływ na prawo do pobierania tego świadczenia. Tylko bowiem w przypadku prawidłowego pouczenia o okolicznościach wyłączających prawo do zasiłku rodzinnego może zaistnieć podstawa do uznania świadczenia za nienależne w rozumieniu art. 30 ust. 2 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. W rozpatrywanej sprawie organy administracyjne słusznie uznały, że zaszła określona w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy sytuacja, a mianowicie skarżąca, mimo pouczenia o okolicznościach wyłączających prawo do pobierania świadczeń rodzinnych, nie poinformowała organu o ich zaistnieniu. Pouczenie, jakie otrzymała w decyzji z dnia 26 września 2006 r. przyznającej świadczenie we wnioskowanej formie, odpowiadało treści przepisu art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych należy niezwłocznie powiadomić o tym organ wypłacający świadczenia. Pouczenie to zawiera również informację o konsekwencjach wynikających z tytułu pobrania nienależnych świadczeń. Przy czym, podkreślenia wymaga, że skarżąca nie kwestionuje faktu jego udzielenia. Wspomnianą decyzją przyznano skarżącej świadczenia m.in. w formie zasiłku rodzinnego na dzieci B. i P., w okresie od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. Z decyzji organów obu instancji oraz z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż okolicznością mającą wpływ na prawo do pobierania zasiłków, o której strona nie poinformowała, a o której dowiedział się organ w sierpniu 2008 r., była zmiana sytuacji dochodowej rodziny spowodowana tym, że B. P. od dnia 24 kwietnia 2007 r. do dnia 4 lipca 2007 r. świadczył usługę ochrony dla Biura Ochrony "Ranger" w ramach umowy zlecenia (zaświadczenie z dnia 6 sierpnia 2008 r.). Z akt sprawy wynika, że uzyskany przez niego dochód w pierwszym, w całości przepracowanym miesiącu to kwota 949,20 zł netto. Wobec tego rodzaju informacji, nie ulega wątpliwości, iż należało na nowo przeanalizować sytuację dochodową rodziny skarżącej. Stosownie do § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Treść § 18 ust. 1 rozporządzenia należy odczytywać łącznie z przepisem art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także z art. 3 pkt 2 tej ustawy, w którym to przepisie zawarta została definicja dochodu. W opinii Sądu, dokonane w oparciu wskazaną delegację ustalenia organu dowiodły, że po doliczeniu dochodu uzyskanego przez B. P., wypłacony skarżącej w okresie od dnia 1 czerwca 2007 r. do dnia 31 lipca 2007 r. zasiłek rodzinny, z uwagi na przekroczenie ustalonego przepisami prawa kryterium dochodowego pozwalającego na jego przyznanie, był istotnie nienależny, zatem musiała zapaść decyzja o jego zwrocie. Biorąc pod uwagę te okoliczności Sąd stwierdził, iż organy obu instancji prawidłowo orzekły, iż pobrana przez skarżącą we wskazanym okresie kwota zasiłku rodzinnego stanowi świadczenie nienależne, które podlega zwrotowi. W rozpoznawanej sprawie bez wątpienia zaistniały przesłanki wskazane w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy miały więc podstawę do przyjęcia, że skarżąca świadomie nie poinformowała ich o dodatkowym dochodzie syna, gdyż w aktach sprawy nie ma żadnych dowodów na to, iż poza przedstawieniem w dniu 28 sierpnia 2008 r. zaświadczenia z dnia 6 sierpnia 2008 r., w jakikolwiek sposób usiłowała zawiadomić organ pomocy społecznej o zmianie sytuacji dochodowej swej rodziny. Takich dowodów nie dostarczyła również skarżąca. Dodatkowo powiedzieć należy, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała, iż o zatrudnieniu syna, w stosownym czasie, powiadomiła pracownicę Ośrodka, która rzekomo pouczyła ją o tym, iż uzyskany przez jej syna, ucznia szkoły średniej, dochód nie jest brany pod uwagę przy ustalaniu sytuacji dochodowej rodziny. Tym bardziej, że żadne przepisy tę materię regulujące, nie stanowią o jego wykluczeniu. Uzasadnienia nie znajdują również pozostałe zarzuty skargi. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stanął na stanowisku, że organy orzekające w prawidłowy sposób przeprowadziły postępowanie dowodowe. Nie dając zaś wiary wyjaśnieniom strony, lecz opierając się na materiałach zebranych w sprawie i przyjmując odmienną od zaprezentowanej przez skarżącą ocenę zaistniałych okoliczności, właściwie i logicznie uzasadniając przy tym swe stanowisko, nie naruszyły prawa. W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.