IV SA/Wr 319/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska - Hrycyk, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2025 r. sprawy ze skargi U. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 25 kwietnia 2025 r. nr SKO/RŚ-423/35/2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłków rodzinnych oraz dodatków do zasiłków rodzinnych oddala skargę w całości. Wnioskiem z dnia 4 marca 2025 r. U. T. jako opiekun prawny zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Przemkowie o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres 2024/2025 na czwórkę wnuków: K. T., N. T., K. T. i G. T. Do wniosku strona załączyła odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Głogowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 24 kwietnia 2023 r. sygn. akt III Nsm 504/23 o umieszczeniu do czasu prawomocnego zakończenia postępowania małoletnich wnuków w spokrewnionej rodzinie zastępczej małżonków U. i J. T. oraz o upoważnieniu rodziców zastępczych do reprezentowania małoletnich w instytucjach publicznych i niepublicznych i do odbioru wszelkich należnych małoletnim świadczeń pieniężnych, jak również odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Głogowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 24 czerwca 2024 r. sygn. akt III Nsm 335/24 o ustanowieniu opieki prawnej nad małoletnimi i powierzeniu obowiązków opiekuna małżonkom U. i J. T. Decyzją z dnia 18 marca 2025 r. nr OPS/ŚR/430/02/2025 Burmistrz Przemkowa odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na czwórkę dzieci. Organ pierwszej instancji, przywołując treść art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych t. j.: (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.), wyjaśnił, że nie zostały spełnione przesłanki uprawniające wnioskodawczynię do świadczeń rodzinnych na dzieci, ponieważ postanowieniem sądu małoletni zostali umieszczeni w spokrewnionej rodzinie zastępczej. Po rozpatrzeniu odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia 25 kwietnia 2025 r. nr SKO/RŚ-423/35/2025 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO wyjaśniło, że stosownie do art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49) jedną z form pieczy zastępczej jest rodzina zastępcza spokrewniona. Natomiast zgodnie z art. 94 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.) dla dziecka ustanawia się opiekę, jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani. Zatem instytucja rodziny zastępczej i opieki mogą funkcjonować łącznie lub niezależnie od siebie. Jednak jak wynika z art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Pomimo że wnioskodawczyni jest opiekunem prawnym małoletnich wnuków to nie jest uprawniona do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku, ponieważ małoletni zostali umieszczeni w rodzinnej pieczy zastępczej. Spokrewniona rodzina zastępcza ma zapewnione środki finansowe na utrzymanie dziecka stosownie do art. 80 – 81 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej. Ustawodawca wykluczył zatem finansowanie rodziny zastępczej z dwóch źródeł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami. Skarżąca podkreśliła, że Sąd Rejonowy ustanowił ją również opiekunem prawnym dzieci. A zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami przysługuje opiekunowi prawnemu dziecka. Według skarżącej, pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie wyklucza pobierania przez opiekuna prawnego świadczeń mających na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Przy piśmie z dnia 23 lipca 2025 r. Sąd Rejonowy w Głogowie nadesłał odpisy orzeczeń wydanych w sprawach małoletnich wnuków skarżącej, w tym odpis postanowienia z dnia 27 marca 2024 r. sygn. akt III Nsm 39/23 o pozbawieniu M. T. i P. T. władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi oraz o umieszczeniu małoletnich w spokrewnionej rodzinie zastępczej u dziadków U. i J. T. i o upoważnieniu rodziny zastępczej do pobierania wszelkich świadczeń należnych małoletnim, w szczególności świadczeń alimentacyjnych, zasiłków rodzinnych i wychowawczych oraz reprezentowaniu małoletnich w podmiotach leczniczych i poradni psychologiczno – pedagogicznej, jak również odpis wyroku z dnia 1 lipca 2025 r. sygn. akt III RC 239/25 zasądzającego alimenty na rzecz małoletnich od rodziców małoletnich dzieci, płatne do rąk rodziców zastępczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę wskazane kryteria kontroli należało uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organy orzekające w niniejszej sprawie jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazały przepisy art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 powołanej ustawy, zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Natomiast art. 7 pkt 2 omawianej ustawy stanowi, iż zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej. Należy stwierdzić, że art. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustanawia regułę generalną i stanowi, że prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje wymienionym w tym przepisie podmiotom. Artykuł 7 tej ustawy wskazuje zaś enumeratywnie wyłączony krąg podmiotów pozbawionych prawa do zasiłku rodzinnego. Jednym z tych podmiotów jest rodzic (opiekun) dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy należy wskazać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustaliło, że skarżąca wraz z mężem są jednocześnie opiekunami prawnymi i rodziną zastępczą dla czwórki wnuków. Sąd Rejonowy w Głogowie postanowieniem z dnia 27 marca 2024 r. sygn. akt III Nsm 39/23 pozbawił rodziców małoletnich władzy rodzicielskiej nad dziećmi oraz umieścił małoletnich w spokrewnionej rodzinie zastępczej u dziadków, tj. u skarżącej i jej męża, upoważniając rodzinę zastępczą do pobierania wszelkich świadczeń należnych małoletnim, w szczególności świadczeń alimentacyjnych, zasiłków rodzinnych i wychowawczych oraz do reprezentowania małoletnich w podmiotach leczniczych i poradni psychologiczno – pedagogicznej. Natomiast postanowieniem z dnia 24 czerwca 2024 r. sygn. akt III Nsm 335/24 ustanowił opiekę prawną nad małoletnimi i powierzył obowiązki opiekunów prawnych małoletnich wnuków skarżącej i jej mężowi. Mając zatem na uwadze przedstawione okoliczności faktyczne i prawne, Sąd podziela stanowisko organów orzekających, że w przypadku umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej (w tym przypadku spokrewnionej rodzinie zastępczej) zasiłek rodzinny nie przysługuje opiekunom dzieci. Intencją ustawodawcy było, aby w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej dotychczasowy opiekun dziecka (rodzic dziecka) nie miał prawa do zasiłku rodzinnego. Zasadnie jednak organ zauważył, że w takiej sytuacji prawo do zasiłku rodzinnego nie przysługuje również rodzinie zastępczej, w której dziecko zostało umieszczone, bowiem rodzina zastępcza ma zapewnione środki finansowe na utrzymanie dziecka, co wynika wprost z przepisów prawnych dotyczącej tej instytucji (art. 80-81 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Ustawodawca wykluczył zatem finansowanie rodziny zastępczej z dwóch źródeł. Takie nadmierne uprzywilejowanie stanowiłoby naruszenie zasady równości i pomocy rodzinom (art. 18, art. 32 i art. 71 Konstytucji RP). Nie ma przy tym znaczenia, że kwota otrzymywanego świadczenia na utrzymanie dzieci może być nie wystarczająca na zaspokojenie wszystkich potrzeb małoletnich wnuków. Sam bowiem fakt umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej wyłącza uprawnienie do zasiłku rodzinnego. W konsekwencji, zasiłek rodzinny przysługuje tylko opiekunowi prawnemu lub opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli opiekun nie został ustanowiony rodziną zastępczą dla dziecka, a więc nie ma uprawnień do pobierania świadczeń na utrzymanie małoletniego na podstawie przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Należy też zaznaczyć, że sąd powszechny (sąd rejonowy) jedynie upoważnia rodzinę zastępczą do pobierania wszelkich świadczeń należnych małoletnim, natomiast nie jest uprawniony do orzekania w przedmiocie świadczeń rodzinnych (zasiłków rodzinnych) i przyznawania tych świadczeń. Jak już powyżej zostało wyjaśnione, zasiłek rodzinny nie jest świadczeniem należnym dla małoletnich przebywających w rodzinie zastępczej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.