IV SA/Wr 324/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. P. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na urzędowym formularzu z dnia 12 stycznia 2017 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Wskazała, że otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł netto, a zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: koszty utrzymania domu 720 zł, gaz 247 zł, opał (węgiel i koks) 4.000 zł, podatek 539 zł, woda i ścieki i 420 zł, śmieci 144 zł, lekarstwa 2.421 zł, telefon 630 zł. Podała, że syn nie pracuje. Wskazała także, że posiada dom o powierzchni [...] o wartości [...] zł i nie posiada innych nieruchomości oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. Syn nie posiada majątku. Wyjaśniła, że wnosi o przyznanie prawa pomocy ze względu na skomplikowany charakter sprawy i z uwagi na to, że nie jest w stanie samodzielnie reprezentować swoich interesów na rozprawie. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2016 r. wezwano stronę skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: dowodów potwierdzających aktualną wysokość dochodów wnioskodawcy (trzy ostatnie odcinki emerytury lub renty, aktualna decyzja: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia, umowa o pracę, zlecenie lub o dzieło, stypendia, honoraria i inne), ) wyjaśnienia, czy syn jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (należało nadesłać również dokument potwierdzający te dane oraz wysokość zasiłku np. decyzję urzędu pracy, zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, że syn jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (poszukująca pracy); wyciąg z konta bankowego wnioskodawcy i syna za ostatnie trzy miesiące, wyjaśnienia, czy syn obecnie uzyskuje dochody, w tym dochody z tytuły prac dorywczych, i w jakiej wysokości (należało nadesłać także dowody potwierdzające te dane), wyciągów ze wszystkich lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy i syna; zeznania podatkowego wnioskodawcy i syna za 2015 r., wyjaśnienia do kogo należy tytuł prawny do lokalu, podany jako adres zamieszkania i czy jest to dom o powierzchni [...] m2 wskazany jako nieruchomość należąca skarżącej, ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne) oraz dowody potwierdzające poniesienie opłaty za węgiel, koks w wysokości 4.000 zł., wyjaśnienia z jakiego tytułu syn jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego tj. korzysta z opieki zdrowotnej (należało nadesłać także dokument potwierdzający te dane). W piśmie tym podano, że dokumenty należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że pismo to skarżąca odebrała w dniu 26 stycznia 2017 r. Skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego. W pierwszej kolejności rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a..) ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowy. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżąca nie nadesłała bowiem żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2017 r., w którym została wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej jej i syna. Skarżąca nie nadesłała zatem m. in. wyciągów z jej kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, w tym także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych syna, dowodów potwierdzających aktualną wysokość swojego dochodu, tj. np. trzech ostatnich odcinków emerytury, zeznania podatkowego za 2015 r. oraz zeznania podatkowego syna. Ponadto nie wyjaśniła ani też nie udokumentowała, czy syn jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa i w jakiej ewentualnie kwocie otrzymuje ten zasiłek. Nie wyjaśniła ani też nie udokumentowała, czy syn obecnie uzyskuje dochody, w tym dochody z tytuły prac dorywczych i w jakiej wysokości oraz z jakiego tytułu syn jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, skoro jak podała skarżąca, nie pracuje. Żądanie dokumentu dotyczącego zgłoszenia syna do ubezpieczenia zdrowotnego miało na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu syn skarżącej jest zgłoszony do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna, pobieraniem renty, ewentualnie w związku z zatrudnieniem Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby zatem na ustalenie, czy syn skarżącej nie pozostaje w zatrudnieniu. Brak tych danych nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy rzeczywiście sytuacja dochodowa rodziny skarżącej kształtuje się tak jak to opisała we wniosku o prawo pomocy, tzn. czy rzeczywisty dochód rodziny skarżącej stanowi wyłącznie jej emerytura, a syn nie uzyskuje żadnych dochodów. Dodać trzeba, iż przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę dochody wszystkich osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca nie nadesłała także dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę, czy wydatki te są ponoszone w kwotach podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 27 października 2016 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługiwał na uwzględnienie. W tej sytuacji w pkt I sentencji należało odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. "c" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych. W tej sytuacji rozpoznanie wniosku w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "c" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.