IV SA/Wr 327/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński,, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), Protokolant Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 listopada 2009 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą, II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1a, art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 130, poz. 203) i § 1 pkt 2 zarządzenia nr [... ], Wójta Gminy Ś. z dnia 19 maja 2004r. w sprawie upoważnienia Kierownika Gminy Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. do prowadzenia w sprawie świadczeń rodzinnych, a także do wydawania w tych sprawach decyzji oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku M. Z. z dnia 24 lutego 2009r. o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków na dzieci wnioskodawczyni J., J. i O. Z. odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że zgodnie z art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje osobie, której miesięczny dochód na osobę nie przekracza 504 zł lub 583 zł na osobę, gdy wychowuje dziecko niepełnosprawne. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 681,20 zł i przekracza kryterium ustawowe o 177,20 zł. W związku z powyższym należało odmówić wnioskowanych świadczeń. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. Z. Zarzuciła, że jest ona dla niej krzywdząca i niemoralna ze względu na doliczenie do dochodu dochodu z hektara przeliczeniowego z pola, które zostało wydzierżawione notarialną umową dzierżawy na 10 lat i z tytułu dzierżawy nie pobiera żadnych świadczeń. Gdyby dochód z powyższego gospodarstwa, z którego nie korzysta i nie ma dochodu nie został doliczony, byłaby uprawniona do otrzymania świadczeń rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoją decyzję stwierdziło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Wskazało, że jedną z przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku rodzinnego jest dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, który nie powinien przekraczać kwoty 504,00 zł (art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Jednakże, gdy dochód ten przekracza powyższą kwotę, lecz o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje (art. 5 ust. 3 ustawy). Stosownie do brzmienia art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, zapłacone składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz zapłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c) ustawy dochód ten stanowią również inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 roku o podatku rolnym (Dz.U. z 2006r. Nr 136,poz.969, ze zm.). Jednocześnie gdy rodzina lub osoba ucząca się uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze, dochody te sumuje się /art.5 ust.8 i ust. 9 ustawy/. Na podstawie obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2008 roku w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2007 roku (M.P. Nr 72, poz. 656) przecięty dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha w 2007 roku wynosił 2.220 zł. Art. 3 pkt 2 ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny, oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Jednocześnie dochód ten może być, zgodnie z art. 5 ust. 4, pomniejszony o dochód utracony lub, zgodnie z art. 5 ust. 4a, powinien zostać powiększony o dochód uzyskany. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż Pani M. Z. w dniu 24 lutego 2009r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ś. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na troje dzieci J. Z., J. Z. i O. Z. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka O. Z., z tytułu opieki nad dzieckiem O. Z. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez J. Z. i przez J. Z. oraz z tytułu wychowywania dziecka O. Z. w rodzinie wielodzietnej. W/w zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem R. Z. oraz małoletnimi J., J. i O. Z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia 19 sierpnia 2008 r. Nr [...] wynika, że dochód w/w podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w roku podatkowym 2007 wyniósł 77.133,74 zł brutto, w tym podatek należny wyniósł 3.550,00 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne odliczone od podatku wyniosły 5.069,71 zł, zaś składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu wyniosły 13.688,56 zł . Stosownie bowiem do § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) w przypadku gdy członek rodziny osiąga dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, dochód członka rodziny pomniejsza się: o podatek należny, składki na ubezpieczenia społeczne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; Zgodnie z powołanym § 15 rozporządzenia składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi zatem 5.887,30 zł /tj. 5.069,71 zł x 9% : 7,75% = 5.887,39 zł/. Wobec powyższego należy przyjąć dochód rodziny Pani M. Z. za 2007 rok w kwocie 54.007,79 zł /tj. dochód brutto 77.133,74 zł pomniejszono o wyliczoną powyżej składkę na ubezpieczenie zdrowotne 5.887,39 zł oraz składkę na ubezpieczenie społeczne 13.688,56 zł i należny podatek 3.550 zł = 54.007,79 zł /. Z oświadczenia złożonego we wniosku wynika ,iż strona posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 5,49 ha przeliczeniowych. Na podstawie umowy dzierżawy z dnia 14 grudnia 2007r., M. Z. oddała w dzierżawę M. W. na okres dziesięciu lat niniejsze gospodarstwo, co zostało zgłoszone w Powiatowym Biurze Geodezji i Katastru w Ś. w dniu 14 stycznia 2009r. Z niniejszego gospodarstwa organ I instancji wyliczył dochód w/w rodziny za 2007 rok w wysokości 12.187,80 zł / tj. 5,49 ha przeliczeniowych x 2.220 zł - przecięty dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha w 2007 roku = 12.187,80 zł/ dochód za 2007 rok wynosi 66.195,59 zł, co w przeliczeniu na miesiąc stanowi 5.516,30 zł. W swoim odwołaniu strona podnosi, że niesłusznie został wzięty pod uwagę dochód z gospodarstwa rolnego. Zarzut ten jest bezzasadny. bowiem uprawnienie do wyliczenia dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego wynika z cytowanego wyżej art. 5 ust. 8 ustawy. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził ,że "ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawią," /cytat z wyroku NSA w Warszawie z dnia 14 grudnia 2007r. sygn. akt I OSK 321/07/. M. Z. od 1992 roku jest w stosunku pracy w ZPS "K." Spółka z o.o. w J. Ś., a od 10 lutego 2009r. do 9 lutego 2010r. przebywa na urlopie wychowawczym. Z związku z urlopem wychowawczym dochód Pani M. Z. należało zmniejszyć jako dochód utracony /zgodnie z § 17 cytowanego rozporządzenia w przypadku utraty przez członka rodziny dochodu, od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu/. Według zaświadczenia Zakładu Porcelany Stołowej "K." w J. Ś. z dnia 9 marca 2009 roku miesięczny dochód skarżącej za rok 2007 rok wynosił 2110,28 zł / 5.516,30 zł -2110,28 zł = 3.406,02 zł/. Po uwzględnieniu utraconego dochodu z tytułu uzyskania prawa do urlopu wychowawczego miesięczny dochód rodziny wyniósł 3.406,02 zł, co stanowi 681,20 zł na osobę w rodzinie /3.406,02 zł; 5 osób = 681,20 zł/. Dochód ten przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego (504 zł). Dodało, że w przedmiotowej sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z dokonanych ustaleń wynika, że dochód rodziny /3.406,02 zł/ przekroczył kwotę 2.520 zł (504 zł x 5 osoby), uprawniającą rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę 177,20 zł na osobę (3.406,02 zł-2.520,00 zł = 886,02 zł : 5 osoby = 177,20 zł), podczas gdy najniższy zasiłek rodzinny wynosi 48 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych; Dz. U. Nr 130, poz. 903). Z powyższych ustaleń wynika, że strona nie spełniła przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci. W konsekwencji nie było również możliwe przyznanie stronie prawa do wnioskowanych dodatków do zasiłku rodzinnego, albowiem, stosownie do art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatki te nie stanowią świadczeń samodzielnych i mogą być przyznane wyłącznie wraz z zasiłkiem rodzinnym. W skardze na powyższa decyzję wnioskodawczyni powołała argumenty zawarte w odwołaniu. Zarzuciła, że według Samorządowego Kolegium Odwoławczego na podstawie "domniemania" iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie czy się nim pracuje, czy wydzierżawia można pozbawić jej rodzinę środków do życia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wniosku powołał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej wskazanych. Zgodnie z art. 1 § 1 ustaw dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd rozstrzygając sprawę nie może się kierować zasadami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Stan faktyczny istniejący w niniejszej sprawie jest niesporny. Wnioskodawczyni jest właścicielką gospodarstwa rolnego, które wydzierżawiła dnia 14 grudnia 2005r. za 1 kwintal ziemniaków. Niesporny jest również dochód pozarolniczy uzyskany przez skarżącą. Skarżąca nie kwestionuje jego obliczenia. Również Sąd działając w oparciu o art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. uznaje, że organy właściwie powołały i dokonały interpretacji art. 3 pkt 1, art. 3 pkt. 2, art. 5 ust. 3. art. 4 i ust. 4a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych a także § 15 i § 17 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) zwanego dalej rozporządzeniem. Istota sporu w niniejszej sprawie i zarzuty skargi dotyczą doliczenia do dochodu pozarolniczego dochodu z gospodarstwa rolnego. Zasady obliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego określa art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na dzień wydania przez organy decyzji brzmiał on: "W wypadku ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłoszonego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006r. Nr 136, poz. 969 ze zm.)." Wymienione wyżej obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2008r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego w 2007r. (M.P. Nr 72, poz. 656) stanowiło, że przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2007r. wynosił 2.200 zł. Taki też dochód z gospodarstwa rolnego za rok 2007r. przyjęły organy. Zauważyć w tym miejscu należy, że skarżąca zawarła umowę dzierżawy w dniu 14 grudnia 2007r., a więc w zasadzie przez cały rok 2007 była w posiadaniu gospodarstwa. Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód rodzinny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Wniosek o przyznanie zasiłku skarżąca złożyła 24 lutego 2009r. okres zasiłkowy to wrzesień 2008r. – sierpień 2009r. Rok poprzedzający okres zasiłkowy to w tym przypadku rok 2007. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. przyjmując do obliczenia dochodu skarżącej po myśli art. 5 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód pozarolniczy i rolniczy, obliczony jak przedstawiono wyżej, powołało tezę z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2007r. I OSK 321/07, która mówi, że "ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego, uzyskuje się dochód, niezależnie od tego czy się w nim pracuje, czy się je wydzierżawia" Sąd w składzie orzekającym podziela powyższy pogląd. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi i ostatecznego jej stwierdzenia, że w/w "domniemanie" powoduje, że sytuacja finansowa skarżącej jest bardzo trudna, a tym samym powstaje pytanie o ochronę rodziny, kwestię moralną, społeczną i prawną – Sąd zauważa, że ta kwestia winna być rozważana również w oparciu o fakt, że gospodarstwo rolne uprawiane może stanowić źródło dochodu, dawać odpowiednie zyski i poprawić sytuację finansową, zwłaszcza gdy jest ono własnością ludzi młodych, bezrobotnych. Mimo przedstawionej wyżej oceny, według Sądu, decyzje winny ulec uchyleniu, a to z tej przyczyny, że ostatecznie Sąd nie może poddać je kontroli, w zakresie prawidłowości obliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Brak jest bowiem w aktach administracyjnych dokumentu potwierdzającego jego faktyczną powierzchnię, a zaskarżone decyzje nie zawierają ustaleń dotyczących tej kwestii (art. 107 § 3 K.p.a.). Po myśli § 2 lit. f rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005r., o którym była mowa wyżej skarżąca przedstawiła zaświadczenie z właściwego organu gminy, w którym wskazana jest tylko wielkość gospodarstwa w hektarach przeliczeniowych – nie ma natomiast co stwierdzono wyżej, dokumentu w oparciu, o który takich przeliczeń dokonano. W takim też zakresie organ ponownie rozpoznając sprawę winien uzupełnić postępowanie dowodowe. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak wyżej.