IV SA/Wr 333/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 27 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. H. o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Prezesa Sądu [...] we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca na urzędowym formularzu z dnia 7 września 2017 r. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, co wynika z treści rubryki nr 4.1 tego formularza. W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżąca podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W rubryce nr 10 "dochody" podała, że osiąga różne dochody w wysokości kilka tysięcy, lecz nie sprecyzowała źródeł dochodu i ich konkretnej wysokości. Nie podała też łącznej wysokości wszystkich dochodów. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki podał zaś jedynie, że posiada takie zobowiązana. W formularzu tym skarżąca podała również, że posiada nieruchomości, czyli dom (rubryka nr 7.1), lecz nie wskazała jego powierzchni oraz wartości szacunkowej. Podała również, że posiada wierzytelności lecz nie określiła ich rodzaju i wartości. Podobnie w rubryce nr 7.3 wskazała, że posiada przedmioty wartościowe lecz ich nie sprecyzowała, pomimo, że rubryka ta zawiera wyjaśnienie, że należy wpisać w niej przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł. Natomiast w rubryce nr 7.2.1 skarżąca podała, że posiada oszczędności w kwocie powyżej [...] zł. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 22 września 2017 r. wezwano stronę skarżącą do nadesłania - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej: tj. wyjaśnienie co stanowi obecnie źródło utrzymania skarżącej i w jakiej wysokości otrzymuje z tego tytułu dochody netto miesięcznie skoro we wniosku o prawo pomocy w rubryce nr 10 obejmującej dochody podała, że otrzymuje różne dochody ale nie określiła ich wysokości i do nadesłania wyjaśnienia, czy otrzymuje obecnie świadczenia z pomocy społecznej, w tym dodatek mieszkaniowy i czy wykonuje prace dorywcze i w jakiej wysokości otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie lub czy uzyskuje jakiekolwiek inne dochody z innego tytułu np. zatrudnienia lub wynajmu (dane te należało udokumentować odnośnie dochodów ze wszystkich źródeł za okres ostatnich czterech miesięcy), wyjaśnienia czy jest obecnie zarejestrowana jako osoba bezrobotna (należało nadesłać decyzję lub zaświadczenie urzędu pracy dotyczącą statusu osoby bezrobotnej); wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie cztery trzy miesiące wnioskodawcy; w tym wyciągu z konta potwierdzającego wysokość zadeklarowanych we wniosku o prawo pomocy oszczędności, dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne) wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania, zeznania podatkowego za 2016 r., ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, wyjaśnienia z jakiego tytułu jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego (dane te należało udokumentować), wyjaśnienia jaki tytuł prawny posiada do lokalu położonego pod adresem zamieszkania podanym w rubryce nr 2.1 wniosku o prawo pomocy (dane te należało udokumentować). Skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego z dnia 22 września 2017 r., mimo że zostało ono doręczone jej w dniu 10 października. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369.; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżąca nie nadesłała bowiem żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 22 września 2017 r., w którym został wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jej sytuacji dochodowej i majątkowej. Skoro skarżąca nie udzieliła żadnych wyjaśnień na powyższe pismo referendarza sądowego, w tym istotnych w sprawie wyjaśnień - co stanowi obecnie źródło jej dochodów i w jakiej wysokości uzyskuje dochody neto miesięcznie i czy obecnie otrzymuje inne świadczenia, w tym świadczenia z pomocy społecznej i prac dorywczych, dodatek mieszkaniowy, lub czy uzyskuje jakiekolwiek inne dochody z innego tytułu np. zatrudnienia lub wynajmu - to powyższe braki nie pozwoliły na ustalenie, jakie są w rzeczywistości źródła dochodu skarżącej i w jakiej konkretnie wysokości miesięcznie uzyskuje ona dochody. Wyjaśnienie tych wątpliwości było konieczne z uwagi na to, że jak to już wyżej wskazano, skarżąca w rubryce nr 10 formularza obejmującej "dochody" podała jedynie, że osiąga różne dochody w wysokości kilka tysięcy, lecz nie sprecyzowała źródeł dochodu i ich konkretnej wysokości. Nie podał też łącznej wysokości wszystkich dochodów, zgodnie z wymogiem zawartym w rubryce nr 10, zważywszy że w omawianej rubryce nr 10 podała, że ma dochody z różnych tytułów. Dane przedstawione przez skarżącą w rubryce nr 10 formularza nie pozwalały więc na ustalenie konkretnej wysokości dochodu skarżącej. Skarżąca nie nadesłała także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie cztery miesiące, co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącej wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych. Ponadto brak tych danych nie pozwala na jednoznaczne ustalenie w jakiej dokładnie kwocie skarżąca posiada oszczędności i czy w rzeczywistości jest to wyłącznie zadeklarowana kwota ponad [...] zł . Zauważyć nadto należy, iż fakt posiadania powyższych zadeklarowanych oszczędności pozwala na przyjęcie, iż skarżąca ma możliwość poniesienia kosztów sądowych. Skarżąca nie nadesłała także zeznania podatkowego za 2016 r., co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednim roku podatkowym uzyskała dochody podlegające opodatkowaniu. Żądanie tych danych miało na celu ustalenie jak kształtowała się sytuacja dochodowa skarżącej w dłuższym okresie czasu. Nie przedłożyła ponadto ostatniej decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie, czy rzeczywiście jest podatnikiem tych podatków i jakich konkretnie nieruchomości podatki te dotyczą. Skarżąca nie wyjaśniła w jakiej wysokości ponosi wydatki dotyczące jej utrzymania ani też nie nadesłała dowodów potwierdzających wysokość tych wydatków, co nie pozwala na ocenę czy i w jakiej wysokości ponosi ona te wydatki. Brak opisanych wyżej danych nie pozwala zatem na ustalenie, co w rzeczywistości stanowi źródłu utrzymania skarżącej i w jakiej wysokości miesięcznie uzyskuje ona dochody oraz czy oszczędności odpowiadają zadeklarowanej w formularzu kwocie i w jakiej wysokości kształtują się wydatki skarżącej związane z utrzymaniem i czy jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Skarżąca nie wyjaśnienia ani też nie udokumentowała jaki tytuł prawny posiada do lokalu położonego pod adresem zamieszkania podanym w rubryce nr 2.1 wniosku o prawo pomocy ani też nie wskazała jakiego rodzaju wierzytelności posiada oraz nie określiła powierzchni domu i jego wartości i przedmiotów wartościowych, co nie pozwala na wiążące ustalenie składników jej majątku. Skarżąca nie wyjaśniła również z jakiego tytułu jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Wyjaśnienia te miały na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu skarżąca jest zgłoszona do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna, prowadzeniem gospodarstwa rolnego, ewentualnie pobieraniem renty, w związku z zatrudnieniem lub np. jako członek rodziny, gdyż z treści przepisów art. 67 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1793) wynika, że osoba ubezpieczona ma obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego tych członków rodziny, którzy nie mają innego tytułu do ubezpieczeń społecznych. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 22 września 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów należało odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.