IV SA/Wr 343/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi D.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane oddala skargę w całości. Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 12 września 2016 r. decyzją z dnia 21 października 2016 r. nr [...] Burmistrz L. przyznał D. C. zasiłek rodzinny na dzieci J.B. i K. C. na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. oraz jednorazowo dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W dniu 17 sierpnia 2017 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wpłynęły dwie umowy o pracę zawarte pomiędzy Zespołem Opieki Zdrowotnej w K. a P. W. (członkiem rodziny strony) na okres od dnia 19 grudnia 2016 r. do dnia 18 marca 2017 r. oraz od dnia 19 marca 2017 r. do dnia 18 grudnia 2019 r. Zgodnie z zaświadczeniem pracodawcy z dnia 17 sierpnia 2017 r. wynagrodzenie P. W. za styczeń 2017 r. wyniosło 2.000 zł brutto, 1.464,48 zł netto. Decyzją z dnia 9 marca 2018 r. nr [...] Burmistrz L. uznał świadczenia rodzinne wypłacone D. C. za okres od 1 lutego 2017 r. do 31 marca 2017 r. w wysokości 438,00 zł za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego w wysokości 438,00 zł. Organ wskazał, że strona w okresie od 10 marca 2016 r. do 8 marca 2017 r. pobierała zasiłek macierzyński. Dokonując ustalenia wysokości dochodu rodziny strony miał na uwadze zasiłek macierzyński strony za kwiecień 2016 r. w wysokości 2.122,56 zł, alimenty na rzecz dziecka w wysokości 300,00 zł, kwotę niewykorzystanej ulgi na dziecko w wysokości 90,65 zł oraz wynagrodzenie za pracę P. W. za styczeń 2017 r. w wysokości 1.464,48 zł. Dochód na osobę w rodzinie wyniósł 994,42 zł i jak wskazał organ, przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych, tj. 674,00 zł. Skoro strona otrzymała świadczenia rodzinne za luty i marzec 2017 r. w wysokości 438,00 zł, to zobowiązana jest do zwrotu tej kwoty. Natomiast w związku z utratą zasiłku macierzyńskiego w marcu 2017 r., strona uprawniona jest do pobierania świadczeń rodzinnych od 1 kwietnia 2017 r. do 31 października 2017 r. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji i ponowne przeliczenie dochodu za marzec 2017 r., zarzucając nieprzeprowadzenie wnikliwej analizy rzeczywistych dochodów strony i jej partnera. Strona zgodziła się, że w lutym 2017 r. dochód faktycznie został przekroczony. Natomiast w marcu 2017 r. strona utraciła dochód w postaci zasiłku macierzyńskiego i w dniu 15 marca 2017 r. uzyskała dochód w postaci zasiłku dla bezrobotnych. Jednakże organ dokonał przeliczenia dochodu, posługując się stałymi stawkami miesięcznymi, w sytuacji gdy strona uzyskała dochód w znacznie mniejszej wysokości. Zasiłek macierzyński w wysokości 2.122,56 zł strona uzyskiwała tylko do sierpnia 2016 r., a w marcu 2017 r. otrzymała jedynie 339,16 zł netto. Natomiast zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 355,27 zł otrzymała dopiero w kwietniu 2017 r. W marcu 2017 r. nie doszło więc do przekroczenia kryterium dochodowego, uprawniającego do pobierania świadczenia rodzinnego. Decyzją z dnia 30 kwietnia 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Według SKO zasadne było ponowne przeliczenie dochodu rodziny, ponieważ partner strony w grudniu 2016 r. uzyskał dochód z pracy. Wysokość dochodu partnera strony za styczeń 2017 r. spowodowała zmianę sytuacji dochodowej rodziny w lutym 2017 r. (wzrost dochodu), mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Natomiast zakończenie pobierania zasiłku macierzyńskiego i przyznanie zasiłku dla bezrobotnych stronie w marcu 2017 r., spowodowało ponowną zmianę sytuacji dochodowej (zmniejszenie dochodu), mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Z przeliczenia dochodu wynikało, że miesięczny dochód rodziny w okresie od 1 lutego 2017 r. do 31 marca 2017 r. wyniósł 994,42 zł. W wyniku utraty zasiłku macierzyńskiego w marcu 2017 r. i uzyskania w kwietniu 2017 r. zasiłku dla bezrobotnych dochód rodziny uległ obniżeniu i od 1 kwietnia 2017 r. do 31 października 2017 r. świadczenia rodzinne nadal przysługiwały. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i uznanie, że pobrane świadczenie rodzinne na dzieci w okresie od 1 marca 2017 r. do 31 marca 2017 r. było należne skarżącej. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 i 77 Konstytucji RP oraz art. 25 ust. 1, ust. 2, ust. 6 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przez nieprzeprowadzenie wnikliwej analizy rzeczywistych dochodów strony i jej partnera i uznanie, że skarżąca uzyskała w marcu 2017 r. zasiłek macierzyński w pełnej wysokości. Według skarżącej, dochód za marzec 2017 r. został błędnie przeliczony, ponieważ dokonano przeliczenia dochodu, posługując się stałymi stawkami miesięcznymi, podczas gdy skarżąca uzyskała dochód w znacznie mniejszej wysokości. W marcu 2017 r. skarżąca uzyskała dochód z tytułu zasiłku macierzyńskiego w wysokości 339,16 zł. Natomiast zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 355,27 zł został wypłacony dopiero w kwietniu 2017 r. Zdaniem skarżącej, o przyznaniu świadczeń rodzinnych winien decydować rzeczywisty dochód rodziny. W marcu 2017 r. rodzina uzyskała dochód w wysokości 1.803,64 zł (1.464,48 zł – wynagrodzenie za pracę + 339,16 zł – zasiłek macierzyński). Skarżąca nie została też skutecznie pouczona, że świadczenie rodzinne stanie się nienależne w sytuacji ukończenia pobierania zasiłku macierzyńskiego i uzyskania zasiłku dla bezrobotnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga w rozpatrywanej sprawie nie jest zasadna. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), dalej u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m. in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). Rodzic, który wniósł o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, jest obowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne (art. 25 ust. 1 u.ś.r.). Należy zauważyć, że w decyzji z dnia 21 października 2016 r. przyznającej skarżącej zasiłek rodzinny na dzieci oraz jednorazowo dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, skarżąca została pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne, m. in. o uzyskaniu dochodu, a także o konieczności zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Decyzja została odebrana przez skarżącą w dniu 24 października 2016 r. Również we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem w dniu 12 września 2016 r., że zapoznała się z pouczeniem o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu m. in. o uzyskaniu dochodu związanego z uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pomimo powiadomienia skarżącej o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o uzyskaniu dochodu związanego z uzyskaniem zatrudnienia, skarżąca nie dopełniła powyższego obowiązku. Do akt administracyjnych sprawy załączono oświadczenie partnera życiowego skarżącej z dnia 8 kwietnia 2016 r. (członka rodziny strony - strona 3 wniosku), w którym wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a także zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w K. z dnia 24 października 2016 r., w którym PUP potwierdził, że partner życiowy strony jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 23 marca 2016 r. Natomiast obydwie umowy o pracę zawarte pomiędzy Zespołem Opieki Zdrowotnej a partnerem życiowym skarżącej na okres od dnia 19 grudnia 2016 r. do dnia 18 marca 2017 r. oraz od dnia 19 marca 2017 r. do dnia 18 grudnia 2019 r. wpłynęły do Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w dniu 17 sierpnia 2017 r., a więc dopiero po kilku miesiącach od rozpoczęcia pracy i osiągania dochodu przez partnera skarżącej. Z uwagi na uzyskanie dochodu z tytułu zatrudnienia przez partnera skarżącej, organ pomocy społecznej zasadnie uznał, że konieczne jest zweryfikowanie uprawnień skarżącej do pobierania świadczeń rodzinnych. Stosownie do art. 5 ust. 4b u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Skoro partner życiowy skarżącej uzyskał dochód w grudniu 2016 r. (czyli po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy), a dochód ten uzyskiwany był również w okresie zasiłkowym, organ pomocy słusznie wziął po uwagę jego dochód za styczeń 2017 r. w wysokości 1.464,48 zł netto. Natomiast skarżąca w okresie od 10 marca 2016 r. do 8 marca 2017 r. pobierała zasiłek macierzyński z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skoro skarżąca uzyskała dochód z zasiłku macierzyńskiego w marcu 2016 r. (czyli po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy), a dochód ten uzyskiwany był przez część okresu zasiłkowego, organ pomocy zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r. wziął pod uwagę dochód skarżącej za kwiecień 2016 r. (czyli za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu z zasiłku macierzyńskiego) w wysokości 2.122,56 zł. Ponieważ obliczony w ten sposób dochód na osobę w rodzinie skarżącej za styczeń 2017 r., z uwzględnieniem alimentów na dziecko oraz kwoty niewykorzystanej ulgi na dziecko, wyniósł 994,42 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych (674,00 zł), to zgodnie z art. 24 ust. 7 u.ś.r. świadczenia rodzinne skarżącej nie przysługiwały od lutego 2017 r., tj. od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Organ pomocy miał również na uwadze utratę dochodu przez skarżącą z tytułu zasiłku macierzyńskiego w marcu 2017 r. i uzyskanie od 15 marca 2017 r. dochodu z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. Zgodnie z art. 24 ust. 6 u.ś.r. w razie utraty dochodu prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu. Skoro skarżąca w marcu 2017 r. utraciła dochód z zasiłku macierzyńskiego i jak wskazuje za ten miesiąc otrzymała zasiłek w wysokości 339,16 zł netto, to organ pomocy zgodnie z art. 24 ust. 6 u.ś.r. zasadnie uwzględnił ten fakt weryfikując uprawnienia do świadczeń rodzinnych za kwiecień 2017 r. Stosownie do art. 5 ust. 4b u.ś.r. przyjęto dochód uzyskany z tytułu zasiłku dla bezrobotnych za kwiecień w wysokości 583,06 zł i po uwzględnieniu pozostałych dochodów członków rodziny, dochód na członka rodziny za kwiecień 2017 r. wyniósł 609,55 zł. W tym miejscu należy wyjaśnić, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przewidują ścisłe reguły określające sposób obliczania dochodów członków rodzin i mające zastosowanie przy ustalaniu i weryfikowaniu uprawnień do przyznawania świadczeń rodzinnych. Wbrew zarzutom skarżącej, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują możliwości uwzględniania utraty dochodu w danym miesiącu, jeżeli za ten sam miesiąc ustalane lub weryfikowane są uprawnienia do świadczeń rodzinnych. Utrata dochodu ma wpływ dopiero na ustalenie lub weryfikację świadczeń rodzinnych za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, czyli w sytuacji skarżącej utrata dochodu z zasiłku macierzyńskiego w marcu 2017 r. winna zostać uwzględniona przy weryfikacji uprawnień do świadczeń rodzinnych za kwiecień 2017 r. Ponadto, jak słusznie wskazuje skarżąca, uzyskany dochód z tytułu zasiłku macierzyńskiego za luty 2017 r. w faktycznej wysokości 1.188,56 zł w powiązaniu z pozostałymi dochodami rodziny powodował utratę prawa do świadczeń rodzinnych. Organ pomocy zasadnie uznał więc za nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenia rodzinne za luty i marzec 2017 r., nawet przy uwzględnieniu obniżonej wysokości zasiłku macierzyńskiego (za styczeń 2017 r. – 1.315,87 zł, za luty – 1.188,56 zł). W tej sytuacji nieuzasadniony jest zarzut skarżącej odnośnie naruszenia art. 7 i 77 Konstytucji RP, ponieważ organy działały na podstawie i w granicach praw, jak również nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 6 i ust. 8 u.ś.r., stanowiący odpowiednik wskazywanego przez stronę art. 25 ust. 1, ust. 2, ust. 6 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.