IV SA/Wr 344/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku D. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Towarzystwa Budownictwa Społecznego sp. z o. o. z siedzibą w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł skarżący pismem z dnia 22 sierpnia 2016 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od uiszczenia tego wpisu. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 2 września 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia powyższego wniosku na urzędowym formularzu oraz do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej skarżącego. W odpowiedzi na to pismo skarżący złożył na nieobowiązującym urzędowym formularzu, wypełnionym dnia 27 września 2016 r., którego nie podpisał, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną i dwiema córkami w wieku [...] i [...] lat. Skarżący podał, że pozostaje bez etatu, utrzymuje się z zajęć dorywczych w charakterze [...]. Nie ma stałego źródła dochodu. Nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Na dzień złożenia wniosku nie ma żadnego zajęcia, za które otrzymuje wynagrodzenie. Jest działaczem społecznym, osobą niepełnosprawną ruchowo, co wiąże się z cykliczną rehabilitacją. Żona jest zatrudniona jako [...] i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto. Wspólny dochód czteroosobowej rodziny wynosi [...] zł. Z programu rządowego otrzymują kwotę 500 zł (świadczenie 500+). Starsza córka kształci się w szkole średniej poza miejscem zamieszkania i mieszka w bursie. Koszt utrzymania tej córki wynosi [..] zł miesięcznie i obejmuje dojazdy, bilety komunikacji miejskiej, żywność, i zakwaterowanie. Koszty utrzymania wynoszą około [...] zł i obejmują: czynsz, prąd, telefony i Internet. Zobowiązania kredytowe wynoszą 150 zł, żywności 300 zł, a odzież 600 zł, koszt dojazdu małżonki do pracy i młodszej córki do szkoły wynosi 250 zł. Podał, że posiada mieszkanie wynajmowane od TBS i nie posiada oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. Pismem referendarza sądowego z dnia 6 października 2016 r. skarżący został wezwany do złożenia powyższego wniosku o prawo pomocy na właściwym obowiązującym formularzu. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu powtórzył okoliczności opisane w powyższym wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na niewłaściwym formularzu. Ponownie podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną i dwiema córkami w wieku [...] i [...] lat. Ponadto sprecyzował, że wydatki związane z utrzymaniem obejmujące czynsz, prąd, telefony i Internet wynoszą 1200 zł, telewizja 107 zł, żywności 600 zł, zobowiązania kredytowe 154 zł, koszt dojazdu małżonki do pracy i młodszej córki do szkoły 250 zł, koszty utrzymania starszej córki w bursie poza miejscem zamieszkania 1100 zł. W rubryce nr 7.2.1 podał, że posiada środki pieniężne w wysokości [...] zł przeznaczone na bieżące spożytkowanie. W rubryce dochody ponownie wskazał, że otrzymuje z programu rządowego świadczenie na dziecko w kwocie 500 zł oraz że dochód żony z tytułu umowy o pracę wynosi [...] zł netto, a więc łączny dochód rodziny wynosi [...] zł. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 27 października 2016 r. wezwano skarżącego do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: dowodów potwierdzających aktualną wysokość dochodu żony z tytułu zatrudnienia (zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, wyciąg z rachunku bankowego żony za ostatnie trzy miesiące potwierdzającego te dane), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy i małżonka; zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzającego, że wnioskodawca i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (poszukująca pracy); dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2015 r. każdego z małżonków, dokumenty potwierdzające ewentualne zadłużenie i zajęcie komornicze, ostania decyzja w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości, informacji o posiadanych środkach transportu (należy podać markę, rocznik i wartość), dowody potwierdzające wysokość miesięcznej opłaty za pobyt starszej córki w bursie i dowody potwierdzające wysokość wydatków związanych z dojazdem młodszej córki do szkoły i żony do pracy, a także dowody potwierdzające wysokość poniesionych przez skarżącego wydatków z tytułu rehabilitacji w kwocie 150 zł, wyjaśnienia do jakiej miejscowości dojeżdża młodsza córka do szkoły i żona do pracy, kopii decyzji przyznającej świadczenie 500+ na dziecko, wyjaśnienia w jakiej wysokości skarżący otrzymuje dochód z tytułu prac dorywczych w charakterze [..] oraz wyjaśnienia gdzie jest zatrudniony, tj. gdzie pełni funkcję [..] i jak długo pełni tą funkcję, zaświadczenia sporządzonego przez jednostkę, w której skarżący pełni funkcję [...] potwierdzającego pełnienie tej funkcji i wykonywanie prac dorywczych na rzecz tej jednostki ze wskazaniem, czy skarżący otrzymuje dochody z tego tytułu i w jakiej kwocie otrzymał te dochody w okresie ostatnich trzech miesięcy, wyjaśnienia z jakiego tytułu skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego i ubezpieczeń społecznych, należało nadesłać także dokument potwierdzający te dane, wyjaśnienia czy skarżący jest ewentualnie zgłoszony do ubezpieczenia przez zakład pracy żony wraz z dowodami potwierdzającymi te dane. W piśmie tym podano, że dokumenty należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że pismo to skarżący odebrał w dniu 15 listopada 2016 r. Skarżący nie udzieli żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a..) zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowy. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 27 października 2016 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym m. in., do nadesłania wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy i małżonka, dowodów potwierdzających aktualną wysokość dochodu żony, w postaci zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto żony za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy lub wyciągu z rachunku bankowego żony za ostatnie trzy miesiące potwierdzającego te dane, kopii decyzji przyznającej świadczenie tzw. 500+ na dziecko. Skarżący nie udzielił wyjaśnienia w jakiej wysokości otrzymuje dochód z tytułu prac dorywczych w charakterze [...] oraz gdzie jest zatrudniony, tj. gdzie pełni funkcję [...] i jak długo pełni tą funkcję. Nie nadesłał również zaświadczenia sporządzonego przez jednostkę, w której pełni funkcję [...] potwierdzającego pełnienie tej funkcji redaktora i wykonywanie prac dorywczych na rzecz tej jednostki ze wskazaniem, czy otrzymuje dochody z tego tytułu i w jakiej kwocie otrzymał te dochody w okresie ostatnich trzech miesięcy. Dodać trzeba, iż zasadniczo dochód rodziny zwiększa świadczenie wychowawcze tzw. 500 +, z tym, że skarżący podał we wniosku, iż otrzymuje to świadczenie na jedno dziecko, lecz nie nadesłał decyzji potwierdzającej te dane. Decyzja ta ma wpływ na ocenę wysokości dochodu skarżącego. Nie nadesłał także kopii zeznania podatkowego za 2015 r. każdego z małżonków. Powyższe okoliczności miały na celu ustalenie, czy rzeczywiście sytuacja dochodowa skarżącego i jego żony kształtuje się, tak jak, to opisał skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy, tzn. czy dochód żony wynosi [..] zł miesięcznie i w jakiej wysokości skarżący uzyskuje dochody z tytułu pełnienia funkcji [...] i czy dochody te mają charakter stały oraz czy skarżący otrzymuje świadczenie wychowawcze na jedno dziecko, skoro we wniosku o prawo pomocy podał, że posiada dwoje dzieci, które w dacie złożenia tego wniosku nie ukończyły [...] roku życia. Z treści przepisów art. 4 ust. 2 i 3 w związku z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U z 2016 r. poz. 195), wynika bowiem, że osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, przysługuje również świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko do ukończenia przez to dziecko 18 roku życia, jeżeli osoby, o których mowa w art. 4 ust. 2 (matka, ojciec), spełniają warunek kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. W tej sytuacji przyjąć należy, iż skarżący nie wykazał w wiarygodny sposób jaka jest wysokość dochodu jego rodziny. Skarżący nie nadesłał także wyjaśnienia i dokumentu potwierdzającego z jakiego tytułu jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego i ubezpieczeń społecznych oraz wyjaśnienia i dokumentu potwierdzającego, czy jest ewentualnie zgłoszony do ubezpieczenia przez zakład pracy żony. Z treści przepisów art. 67 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. DZ. U. z 2016 r., poz. 1793) wynika zaś, że osoba ubezpieczona ma obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego tych członków rodziny, którzy nie mają innego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Żądanie tych dokumentów miało na celu ustalenie, czy skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń w związku z jego zatrudnieniem lub też czy z powodu braku tytułu do ubezpieczeń społecznych, w tym z tytułu zatrudnienia, został zgłoszony do ubezpieczeń w zakładzie pracy żony. Skarżący nie nadesłał także dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, co nie pozwala na ocenę, czy wydatki te są ponoszone w kwotach podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 27 października 2016 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. Nadmienić trzeba, iż również pierwszym pismem referendarza sądowego z dnia 2 września 2016 r. skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej, których także nie nadesłał. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.