IV SA/Wr 346/18

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 25 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Prezydenta [..] z dnia [..] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie postanowieniem Sądu z dnia 3 września 2018 r. w pkt I sentencji odrzucono skargę z powodu niewyczerpania środków zaskarżenia, ponieważ skarżący zaskarżył decyzję organu I instancji, a w pkt II sentencji odmówiono na podstawie art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Pismem z dnia 24 września 2018 r. skarżący wniósł o uzupełnienie tego postanowienia oraz wniósł o ustanowienie adwokata wskazując, że odrzucenie skargi jest bezpodstawne, ponieważ wykorzystał wszystkie środki instancyjne. Podał, że domaga się ustanowienia adwokata, ponieważ ze względu na stan rodzinny, bytowy i materialny nie ma możliwości ustanowić pełnomocnika z wyboru. Pozbawiony jest drugiej instancji w postępowaniu sądowym. Domaga się ustanowienia adwokata, gdyż pozbawienie go dodatku mieszkaniowego zagraża jego życiu i bezpieczeństwu Do pisma tego dołączył złożony na urzędowym formularzu z dnia 4 września 2018r. wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazał, że wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W rubryce nr 3 obejmującej informacje o przedmiocie zaskarżenia wskazał wymienione postanowienie Sądu z dnia 3 września 2018 r. Ponadto w uzasadnieniu podał, że domaga się ustanowienia adwokata w celu sporządzenia środka zaskarżenia do Sądu II instancji od postanowienia Sądu odrzucającego skargę wskazując, że skargę do Sądu wniósł w terminie, za pośrednictwem organu i po wyczerpaniu pełnej drogi instancyjnej. Ponownie podał, że domaga się ustanowienia adwokata, ponieważ ze względu na stan rodzinny, bytowy i materialny nie ma możliwości ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W formularzu tym podał także, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie kwaterunkowe o powierzchni [..] m2 i nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. Jest osobą długotrwale bezrobotną, czyli od [..] r. i nie ma żadnych dochodów i nie otrzymuje renty, alimentów, stypendiów. Nie pracuje dorywczo ani na podstawie umowy zlecenie. Jest przewlekle chory i posiada [..] grupę inwalidzką. Nie opłaca czynszu za mieszkanie, który wynosi [..] zł i nie opłaca rachunków za prąd i gaz, a [..]odmawia mu dodatku mieszkaniowego i zasiłków. Urząd pracy pozbawił go statusu osoby bezrobotnej oraz dostępu do opieki medycznej. Jest zmuszony korzystać z pomocy [..] gdzie otrzymuje [..] w dni powszednie i musi głodować. Jest ponadto szykanowany przez obecnie totalitarne, faszystowskie państwo. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega złożony na urzędowym formularzu z dnia 24 września 2018 r. oraz zawarty w opisanym wyżej piśmie skarżącego z dnia 24 września 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Stosownie do treści art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" (t.j. Dz. U z 2018 r., poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl zaś art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o ustanowienie adwokata. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje z mocy art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Rozpoznając niniejszy wniosek stwierdzić należy, że skarżący w okresie od 2009 r. do 2015 r. wniósł do Wydziału IV Tutejszego Sądu ponad 600 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe, a w październiku 2016 r. liczba ta wyniosła 657 spraw, a w maju 2017 r. 684 sprawy, zaś we wrześniu 698 spraw, natomiast we wrześniu 2018 r. zarejestrowano 830 spraw. We wspomnianym okresie 2009-2017 większość skarg została oddalona tj. ponad 300 skarg zostało oddalonych przez Sąd i ponad 220 skarg i wniosków zostało odrzuconych, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania (liczba ta obejmuje także skargi o wznowienie postępowania). Tylko jedna skarga na decyzję została uwzględniona i uwzględnione zostały dwa wnioski o wymierzenie organowi grzywny, a w 10 sprawach umorzono postępowanie sądowoadministracyjne. W tym samym okresie skarżący złożył również ponad 300 wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozostawiono bez rozpoznania na podstawie z uwagi np. na nieuzupełnienie jego braków poprzez złożenie wniosku na wymaganym urzędowym formularzu lub np. nie sprecyzowanie w jakiej sprawie żądane jest prawo pomocy. Większość wniosków o przyznanie prawa pomocy zostało oddalonych z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy. Ponadto w wielu sprawach poinformowano skarżącego pismem referendarza sądowego, że jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy lub też umorzono postępowanie wszczęte takim wnioskiem. W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Skarżący złożył również w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia. Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w G., w O., skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego innego Sądu. Skarżący wniósł także szereg skarg o wznowienie postępowania i skarg na przewlekłość postępowania sądowego, a także wniosków o wymierzenie organowi grzywny. Ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie powyższego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powinna ograniczać się jedynie do oceny, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania. Szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej wymaga jednak szczególnie wnikliwej oceny sposobu realizacji tego prawa przez skarżących. Prawo dostępu do sądu jest jednym z podstawowych wolności określonych w Konstytucji RP. Formą realizacji prawa do sądu jest analizowana instytucja prawa pomocy. Przykładem ograniczenia prawa dostępu do sądu są zbyt wysokie koszty opłat sądowych, nadmierny formalizm procesowy, trudności w dostępie do pomocy prawnej i dostępie niezamożnych obywateli do usług prawniczych. Prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. Istotne jest, że liczba zarejestrowanych spraw skarżącego stale wzrasta, gdyż w grudniu 2015 r. zarejestrowano pond 600 spraw i wniosków skarżącego, a w styczniu 2016 liczba ta wyniosła 638, zaś w październiku 2016 r. zarejestrowano 657 spraw, a w maju 2017 r. 684 sprawy, a we wrześniu 2017 r. 698 spraw, natomiast we wrześniu 2018 r. zarejestrowano 830 spraw. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, iż celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Symboliczny wymiar ma liczba uwzględnionych skarg. Ponadto w wielu sprawach skarżący niemal każdorazowo po wyznaczeniu rozprawy składał wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. W postanowieniu tutejszego Sądu z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wr 168/14, podjętym w innej sprawie skarżącego, wskazano zaś, że skarżący zmierza w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania, przy czym skargi na tą przewlekłość zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Okoliczności te świadczą o tym, że skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdyby strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 p.p.s.a. W tej sytuacji powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej, w tym utraty statusu osoby bezrobotnej, braku dochodu i pomocy z [..], braku środków na opłacenie rachunków za czynsz, gaz i prąd nie zmieniają więc powyższej oceny, że skarżący nadużywa prawa do sądu. Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego w niniejszej sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu stanowi nadużycie tego prawa. Ponadto o ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ. 61/15 ). Podkreślenia wymaga, że postanowienie to wydane zostało przez NSA po rozpoznaniu zażalenia skarżącego w innej sprawie, tj. o sygn. akt IV SAB/Wr 153/14, w której podjęto postanowienie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy, zaś wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po wydaniu, w dniu 22 lipca 2014 r. postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego. W rozpoznawanej zaś sprawie skarżący także złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy po doręczeniu mu postanowienia Sądu odrzucającego skargę w celu zaskarżenia tego orzeczenia. Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie, co orzeczono w pkt I sentencji. Natomiast odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. "h" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących dodatków mieszkaniowych. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem należało w pkt II sentencji umorzyć, na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W myśl art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3, art. 249a i art. 239 § 1 pkt 1 lit. "h" p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7, orzeczono jak w sentencji.