IV SA/Wr 350/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca), Protokolant Robert Hubacz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę. Decyzją z dnia [...] NR [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3, 4 i 6, art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pozbawił J. G. uprawnień kombatanckich przyznanych orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację we W. z dnia [...] z tytułu walk zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej w okresie od dnia 1 czerwca 1946 r. do dnia 15 kwietnia 1948 r. W motywach rozstrzygnięcia podał, że 24 października 2000 r. J. G. został zawiadomiony o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w trybie art. 21 i art. 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 ze zm.) oraz wezwany do nadesłania dowodów mogących się przyczynić do ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskane przez niego uprawnienia. W toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że J. G. posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników w Wolność i Demokrację we W. z dnia [...] z tytułu walk zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej. Ustalono również, że weryfikowany w okresie od dnia 1 czerwca 1946 r. do dnia 15 kwietnia 1948 r. był członkiem Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją wydaną dnia [...] pozbawił J. G. uprawnień kombatanckich stwierdzając, że wymieniony uzyskał je jedynie jako uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Powyższe rozstrzygnięcie J. G. zaskarżył do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 14 lipca 2004 r. sygn. akt 4 II SA/Wr 1912/2001 uchylił wydane w sprawie decyzje i zobo-wiązał organ do ustosunkowania się do zarzutów weryfikowanego dotyczących jego służby w Armii Krajowej, służby w armii sojuszniczej, udziału w walkach z Wehrwolfem w szeregach ORMO pod dowództwem wojskowym. Organ decyzyjny w dalszej części uzasadnienia stwierdził, że przepisy ustawy o kombatantach (...) przewidują sytuacje, w których Kierownik Urzędu zobowiązany jest, po przeprowadzeniu postępowania weryfikacyjnego, do wydania decyzji o po-zbawieniu uprawnień kombatanckich. Jedną z takich przesłanek przewiduje art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o brzmieniu: pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o usta-nowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Podniesiono, że J. G. uzyskał uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, natomiast art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy o kombatantach (...) nie może mieć zastosowania w sprawie J. G. Przywołanego przepisu nie można powiązać z art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...), który za działalność kombatancką uznaje: uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami ukraińskiej powstańczej Armii oaz grupami Wehrwolfu. Zdaniem organu jakakolwiek działalność prowadzona w szeregach Milicji Obywatelskiej (analogicznie Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej) nie stanowi tytułu przyznania uprawnieni kombatanckich. Jednocześnie organ zauważa, że z orzecznictwa sądów wynika, że pojęcie uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego nie odnosi się jedynie do żołnierzy, lecz także do innych osób (np. funkcjonariuszy ORMO), którzy zostali włączeni do wojskowych grup operacyjnych celem zwalczania oddziałów UPA, podlegając rozkazom i dowództwu wojskowemu. Jednak okoliczności faktyczne nie pozwalają twierdząca odpowiedzieć czy J. G. podczas członkostwa w ORMO był członkiem wydzielonej jednostki taktycznej, której członkowie podlegali rozkazom wojskowym i czy w ramach tej formacji brał udział w walkach z grupami Wehrwolfu. J. G. nie udokumentował w sposób wystarczający, że w czasie II wojny światowej we Lwowie i jego okolicach prowadził działalność opisaną w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...), tj. pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie 1939-1945. Zdaniem Kierownika do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. najistotniejsza dla rozstrzygnięcia jest kwestia charakteru służby strony w tzw. wojenkomacie, bowiem stosownie do art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy o komba-tantach (...) za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby wojskowej w armii sojuszniczych, a także sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej. Z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, że J. G. w sierpniu 1944 r. odbył szkolenie żołnierza-szeregowca przy Szewczenkowskiej Rejonowej Wojskowej Komendanturze we Lwowie. Wojenkomat znajdował się w strukturze NKWD i służba strony w wojenkomacie nie może być utożsamiana ze służbą w armii sojuszniczej. Rozpatrując przypadek zainteresowanego nie można pominąć, że ustawodawca w art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach (...) zawarł zastrzeżenie, że działalnością kombatancką nie jest służba w formacjach Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD). Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...), uprawnienia w niej przewidziane nie przysługują osobie, która w okresie od września 1939 r. do końca 1956 r. służyła w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu. Pracownicy, oficerowie i żołnierze wojenkomatów nie byli funkcjonariuszami operacyjnymi NKWD, jednakże przewidziane przez ustawę wyłączenie jest jednoznaczne i dotyczy wszystkich osób, które hierarchicznie podlegały NKWD. Ustawa nie uzależnia bowiem wyłączenia od rodzaju czynności, które dana osoba wykonywała pozostając w strukturach organów NKWD. Zdaniem organu służbę wojenkomacie należy ocenić jako służbę w NKWD albo innych organach represji ZSRR z wszelkimi tego konsekwencjami dla strony. Biorąc pod uwagę, że wojenkomaty zajmowały się bezprawnym poborem obywateli polskich do obcej armii, należy je uznać za organy represji działające przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu. Osoby, względem których zastosowanie znajduje art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...), nie mogą w żadnym wypadku zachować uprawnień kombatanckich. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J. G. zwrócił się do Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając organowi, że nie ustosunkował się do kwestii podejmowania akcji pod dowództwem porucznika Stolarskiego, oraz że ocena materiału dowodowego była jednostronna. Po ponownym rozstrzygnięciu sprawy decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] NR [...] o pozbawieniu J. G. uprawnień kombatanckich. Organ podniósł, że J. G. uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu działalności w charakterze walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Jednocześnie skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby spełniał przesłanki przewidziane w treści przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie wskazanej ustawy, warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich. Zgromadzone dowody nie wykazały, aby do strony zastosowanie miała przesłanka zachowania uprawnień określona w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach (...), bowiem materiał dowodowy nie potwierdza udziału skarżącego w walkach z grupami Wehrwolfu. Jednocześnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. podkreślił, że nawet, gdyby wnioskodawca udokumentował swój udział w takich walkach w szeregach ORMO, to nie upoważnia to go do uzyskania uprawnień kombatanckich, gdyż ORMO nie było organizacją zmilitaryzowaną, lecz grupą samoobrony, która nie funkcjonowała w ramach zmilitaryzowanych służb państwowych czy też w ramach Wojska Polskiego. Tezy powyższe organ oparł na licznie powołanych orzeczeniach sądów administracyjnych. Następnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. ocenił działalność skarżącego w aspekcie kolejnej przesłanki do uznania jej za działalność kombatancką i stwierdził, że J.G. nie udokumentował, aby prowadził działalność opisaną w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...), tj. pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Organ decyzyjny zwraca uwagę, że strona rozszerzyła swoje stanowisko o przynależność do AK oraz pełnienia służby wojskowej w armii sojuszniczej czy też sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie trwania wojny dopiero w trakcie postępowania, w lipcu 2004 r. Wcześniej skarżący nie powoływał się na te okoliczności. Jedynym dowodem potwierdzającym stanowisko J. G. jest zaświadczenie weryfikacyjne Koła Byłych Żołnierzy Armii Krajowej w Londynie z dnia 10.06.1985 r. Jednak organ odmówił wiary przedstawionemu zaświadczeniu, ze względu na to, że służby wnioskodawcy w Oddziale Partyzanckim kpta Wilczewskiego ps. Uszek nie potwierdza Światowy Związek Armii Krajowej Ogólnopolski Okrąg Żołnierzy Armii Krajowej Obszaru Lwowskiego im. "Orląt Lwowskich". J. G. również nie przedstawił na potwierdzenie swoich twierdzeń dowodów w postaci świadków. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. orzekł, że do strony nie ma zastosowania przepis art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach (...), zgodnie z którym za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej. J. G. w sierpniu 1944 odbył 410-godzinne szkolenie żołnierza-szeregowca przy Szewczenkowskiej Rejonowej Wojskowej Komendanturze we Lwowie. Powołując się na opinie Wojskowego Biura Badań Historycznych i Instytutu Pamięci Narodowej Biura Edukacji Publicznej organ stwierdził, że Wojenkomat (Wojenny Komisariat) był odpowiednikiem polskich wojskowych komend uzupełnień i znajdował się w strukturach NKWD. Służby strony w wojenkomacie nie można utożsamiać ze służbą w armii sojuszniczej, zwłaszcza biorąc pod uwagę ówczesny brak utrzymywania między Polską a ZSRR jakichkolwiek stosunków dyplomatycznych. Ponadto związku z faktem, że wojenkomaty zajmowały się bezprawnym poborem obywateli Państwa Polskiego do obcej armii, należy je uznać za organy represji działające przeciwko Narodowi Polskiemu. Organ decyzyjny przypomniał, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach (...) działalnością kombatancką nie jest służba w formacjach Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD), zaś zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...) uprawnienia w niej przewidziane nie przysługują osobie, która w okresie od września 1939 r. do końca 1956 r. służyła w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu. Pracownicy, oficerowie i żołnierze wojennkomatów nie byli funkcjonariuszami operacyjnymi NKWD, jednakże przewidziane przez ustawę wyłączenie jest jednoznaczne i dotyczy wszystkich osób, które hierarchicznie podlegały NKWD, bowiem ustawa nie uzależnia wyłączenia od rodzaju czynności, które dana osoba wykonywała pozostając w strukturach organów NKWD. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. podsumowując decyzję podniósł, że osoby, względem których zastosowanie znajduje art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...) nie mogą w żadnym wypadku zachować uprawnień kombatanckich. Skargę na powyższą decyzję złożył J. G. Zarzucił w niej, że narusza przepisy kpa, w tym art., 7 polegające na całkowitym nieuwzględnieniu słusznego interesu strony, jak też naruszenie art. 76 §1 kpa polegające na nieuzasadnionym i niesłusznym zdyskwalifikowaniu przedłożonych przez niego dokumentów dotyczących udziału zainteresowanego w organizacji niepo-dległościowej – Armii Krajowej, jak też nieuwzględnienie istotnej i udowodnionej w sprawie okoliczności, to jest faktu uczestniczenia przez zainteresowanego w Armii Sojuszniczej – tj. Armii ZSRR zaprzyjaźnionej w owym czasie z Armią Polską im. Tadeusza Kościuszki, to jest naruszenie art. 104 kpa, polegające na niedostatecznie wnikliwej ocenie zebranego materiału dowodowego – co miało wpływ na wynik zaskarżonej decyzji – i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo. W uzasadnieniu skargi podniósł zaś dodatkowo naruszenie art.10 kpa polegające na zaniechaniu przesłuchania zainteresowanego w charakterze strony postępowania – co miało wpływ na jednostronność zaskarżonej decyzji. Twierdził, że bezzasadnie odmówiono wiarygodności zaświadczenia weryfikacyjnego wydanego zainteresowanemu przez Koło Byłych Żołnierzy Armii Krajowej w Londynie z 10 maja 1985 r. oraz, że "duch czasu" uzasadniał pominięcie w życiorysie uczestnictwa w Armii Krajowej a podkreślenie pracy w ORMO. Zarzucił, iż twierdzenie, że rosyjska Wojskowa Komenda Uzupełnień była jednostką NKWD – jest bezpodstawne i sprzeczne z rzeczywistym stanem rzeczy. Zarzut ten, nieudowodniony, został wykorzystany na niekorzyść skarżącego. Wreszcie skarżący twierdził, że mimo wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 lipca 2004 r. w sprawie sygn. akt 4 II SA/Wr 1912/2001 zalecającego organowi dokładne przeprowadzenie postępowania weryfikacyjnego zainteresowanego i uwzględnienia jego argumentów, że uczestniczył w Armii Krajowej i służył w Armii Sojuszniczej – tych okoliczności należycie nie zbadano, pominięto o czym była mowa wyżej, dowód z przesłuchania zainteresowanego, a oparto się na nieuzasadnionych domniemaniach, że mówi nieprawdę. Takie twierdzenie jest nieuzasadnione w świetle złożonych dokumentów. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym, kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym, a także badania zgodności tych aktów przepisami procedury administracyjnej. W razie stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynika sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd uchyla zaskarżony akt w całości lub w części. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przechodząc do uzasadnienia powyższego stanowiska składu orzekającego, należy na wstępie przypomnieć, że po rozpoznaniu skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich wyrokiem dnia z dnia 14 lipca 2004 r. sygn. akt 4 II SA/Wr 1912/2001 uchylił wydaną w sprawie decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji i zobowiązał organ do ustosunkowania się do zarzutów weryfikowanego dotyczących jego służby w Armii Krajowej, służby w armii sojuszniczej, udziału w walkach z Wehrwolfem w szeregach ORMO pod dowództwem wojskowym. Powyższa okoliczność jest o tyle istotna, bowiem sądowa kontrola decyzji administracyjnej, wydanej po wyroku sądu administracyjnego uwzględnić musi przede wszystkim unormowanie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowiącego, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Jednak zwrócić należy uwagę, że w omawianym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie zamieścił żadnych szczegółowych wskazań w tej kwestii, organ miał jedynie uzupełnić materiał dowodowy, a następnie go ocenić. Zdaniem składu orzekającego organ zastosował się do ogólnych wskazań zwartych w powyższym wyroku, bowiem uzupełnił materiał dowodowy, prawidłowo go ocenił i na tej podstawie wydał stosowne rozstrzygnięcie. Skarga skarżącego na decyzję organu nie może zostać uwzględniona, ze względu na brzmienie art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o kombatantach, w myśl którego, uprawnienia w niej przewidziane nie przysługują osobie, która w okresie od września 1939 r. do końca 1956 r. służyła w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu. J. G. w sierpniu 1944 r. odbył szkolenie żołnierza-szeregowca przy Szewczenkowskiej Rejonowej Wojskowej Komendanturze we Lwowie. Okoliczności tej dowodzi materiał dowodowy w postaci uwierzytelnionego tłumaczenia z języka rosyjskiego zaświadczenia (k. 40) jak również z życiorysu sporządzonego własnoręcznie przez skarżącego (k. 37). Podzielić należy pogląd Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., że Wojennyje Komisariaty znajdowały się w strukturach Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych. W związku z tym, że wojenkomaty zajmowały się bezprawnym poborem obywateli Państwa Polskiego do obcej armii, należy je uznać za organy represji, działające przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu. Pogląd ten został oparty na opinii Instytutu Pamięci Narodowej Biura Edukacji Publicznej z dnia 9 lipca 2007 r. oraz opinii Ministerstwa Obrony Narodowej Wojskowe Biuro Badań Historycznych z dnia 3 października 2005 r. Opinie te należy uznać za wiążące, przede wszystkim z powodu prowadzonych przez obie Instytucje licznych badań historycznych i posiadanego autorytetu w środowisku historyków . Dlatego też skład orzekający nie ma powodów do podważania opinii. Jednocześnie zauważyć należy, że z własnoręcznie sporządzonego życiorysu J. G. wynika, że w wojenkomacie nie tylko odbywał szkolenie, ale pełnił służbę. Zatem mając na uwadze powyższe, do skarżącego ma zastosowanie art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...), dlatego nie może on zachować uprawnień kombatanckich. Z tego względu bezprzedmiotowe były rozważania składu orzekającego dotyczące innych form działalności J. G. Stwierdzić należy bowiem, że nawet zakwalifikowanie tej aktywności jako działalność kombatancka, nie spowodowałoby uznanie skarżącego za kombatanta, ze względu na zastosowanie do niego dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...). Uwzględniając powyższe skargę należało oddalić, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).