IV SA/Wr 354/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, Protokolant Referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 27 marca 2023 r. nr SKO 4103/321/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 6 października 2022 r. wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej w Dzierżoniowie wniosek T. J. o wypłatę dodatku węglowego, wskazując jako adres miejsca zamieszkania: D., "ul.[...]". Wnioskodawca podał, że prowadzi wieloosobowe gospodarstwo domowe, ale nie podał danych osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy (s. 2 i 3 wniosku). W odpowiedzi na wniosek o udostępnienie danych osobowych OPS w Bielawie poinformował, że T. J. złożył w OPS w Bielawie wniosek o wypłatę dodatku węglowego, wskazując jako adres miejsca zamieszkania: B., "ul. [...]" oraz prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 8 grudnia 2022 r. wnioskodawca oświadczył, że w D. zamieszkuje samodzielnie, natomiast żona z dzieckiem mieszkają w P. Pracownicy socjalni stwierdzili, że w lokalu panuje nieład, składowane są materiały budowlane i czuć nieprzyjemny zapach. Wskazany lokal mieszkalny znajduje się w piwnicy. Wcześniej w dniu 2 grudnia 2022 r. pracownicy socjalni nikogo nie zastali, pomimo że dom i wejście do piwnicy były otwarte. Decyzją z dnia 30 stycznia 2023 r. nr OPS.DW.504.1509.2023 Burmistrz Dzierżoniowa odmówił stronie przyznania dodatku węglowego, ponieważ obecnie lokal nie jest zamieszkiwany przez wnioskodawcę. Panuje tam nieład, zmagazynowane są materiały budowlane i rozprzestrzenia się nieprzyjemny zapach. Jako lokal mieszkalny wnioskodawca wskazał piwnicę. Wniosek o wypłatę dodatku węglowego wnioskodawca złożył również w OPS w Bielawie, wskazując na prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego. Niedopuszczalne jest występowanie o wypłacenie kilku dodatków węglowych, ponieważ prowadzenie gospodarstwa domowego możliwe jest tylko w jednej lokalizacji, nawet w przypadku posiadania kilku nieruchomości zlokalizowanych pod różnymi adresami. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji z uwagi na nieprawidłowe ustalenia poczynione podczas wywiadu środowiskowego. Organ nieprawidłowo ustalił, że wnioskodawca nie zamieszkuje w lokalu w D., kierując się subiektywnymi odczuciami. Budynek ten w sierpniu 2022 r. został poważnie zalany wodą i w związku z tym prowadzone jest długotrwałe osuszanie i remont. Dlatego też wszystkie materiały budowlane zostały zgromadzone na korytarzu, w którym przebywały osoby dokonujące wywiadu. Budynek ten nie posiada piwnicy, a wnioskodawca wskazał parter jako miejsce zamieszkania na czas remontu innych pomieszczeń w budynku. Lokal położony na parterze posiada okna, a konstrukcja budynku umożliwia zamieszkanie na parterze budynku. Dolne pomieszczenia budynku, tj. parter z oknami bocznymi nie pełnią klasycznej roli piwnicy, ale służą wyłącznie do zamieszkiwania jako lokal mieszkalny. Wnioskodawca zamieszkuje w budynku od 2018 r. i ponosi wszelkie opłaty związane z jego utrzymaniem. Natomiast wniosek w OPS w Bielawie został jedynie fizycznie złożony przez wnioskodawcę w imieniu i na prośbę małżonki podczas jej chwilowej nieobecności, bowiem małżonka prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w B. Wnioskodawca nie ubiega się zatem o przyznanie kilku dodatków węglowych. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 27 marca 2023 r. nr SKO 4103/321/2023 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. SKO wyjaśniło, że z informacji uzyskanej od pracowników OPS w Bielawie wynika, że wniosek strony pozostawiono bez rozpatrzenia z uwagi na odmowę nawiązania kontaktu z tym organem w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Natomiast z wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca nie mieszka w lokalu pod wskazanym adresem. Nie sposób dać wiary stronie, że prowadzi gospodarstwo domowe w piwnicy, we wskazanym pomieszczeniu znajdują się materiały budowlane i panuje odór. Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, a w miejscu wskazanym przez stronę pracownicy socjalni stwierdzili brak oznak zamieszkania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, zarzucając naruszenie: - art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o dodatku węglowym przez przyjęcie, że wnioskodawca nie zamieszkuje w lokalu pod wskazanym adresem, - art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. przez nierzetelne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników socjalnych i nieuwzględnienie przedłożonych przez stronę dodatkowych ustnych wyjaśnień, - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wnioskodawca wyjaśnił, że wskazana nieruchomość jest jego miejscem zamieszkania i miejscem prowadzenia gospodarstwa domowego. Organ nieprawidłowo ustalił, że skarżący nie zamieszkuje w lokalu, ponieważ "panuje tam nieład, zmagazynowane są tam materiały budowlane i rozprzestrzenia się nieprzyjemny zapach". Są to subiektywne odczucia pracowników przeprowadzających wywiad środowiskowy. Budynek ten pod koniec sierpnia 2022 r. na skutek kilkudniowych obfitych opadów został całkowicie zalany wodą, w związku z tym przeprowadzane jest do chwili obecnej długotrwałe osuszanie i remont z tym związany. Dlatego też wszystkie materiały budowlane zostały zgromadzone na korytarzu, w którym przebywały osoby dokonujące wywiadu. Istotne jest też, że budynek nie posiada piwnicy. Skarżący wskazał parter jako miejsce zamieszkania na czas remontu innych pomieszczeń w budynku. Lokal położony na parterze posiada okna, a konstrukcja budynku umożliwia zamieszkanie na parterze budynku. Dolne pomieszczenia budynku, tj. parter z oknami bocznymi nie pełnią klasycznej roli piwnicy, ale służą wyłącznie do zamieszkiwania jako lokal mieszkalny. Skarżący zamieszkuje w budynku od 2018 r. i ponosi wszelkie opłaty związane z jego utrzymaniem. Natomiast wniosek w OPS w Bielawie został jedynie fizycznie złożony przez wnioskodawcę w imieniu i na prośbę małżonki podczas jej chwilowej nieobecności, bowiem małżonka prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w B. Poza tym OPS w Bielawie pozostawił wniosek bez rozpoznania, pomimo wskazania jako wnioskodawcę małżonkę strony. Jednakże uznano, że skoro wniosek fizycznie złożył skarżący to wnioskuje o przyznanie dwóch dodatków węglowych. Ostatecznie żaden z organów nie dokonał wypłaty dodatku węglowego, pomimo spełnienia przesłanek do jego przyznania przez małżonkę strony w gospodarstwie domowym prowadzonym w B. i przez skarżącego w gospodarstwie domowym prowadzonym w D. Wnioskodawca nie ubiega się zatem o przyznanie kilku dodatków węglowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 141), dalej u.d.w. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.d.w., przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Z przytoczonych przepisów ustawy o dodatku węglowym wynika, że dodatek węglowy przysługuje wnioskodawcy w związku z zamieszkiwaniem i prowadzeniem gospodarstwa domowego pod określonym adresem. Dodatek węglowy powiązany jest z miejscem, gdzie wnioskodawca prowadzi wspólnie z innymi osobami lub samotnie gospodarstwo domowe i zamieszkuje. Zgodnie z celem ustawy, dodatek węglowy ma być przeznaczony na ogrzanie miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują jednak, jak należy rozumieć pojęcie zamieszkiwania. Zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy uwzględnić treść art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610; dalej: "K.c."), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu przesłanek tej normy prawnej świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe. Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 K.c., jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami (...), nie zmienia jednak miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym (por. np. wyrok WSA w Olsztynie 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 395/23, dostępny pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższego wynika, że zamieszkiwanie oznacza rodzaj pobytu osoby w danym miejscu, cechujący się zaspokajaniem codziennych potrzeb życiowych tej osoby w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego w danym okresie, a w szczególności nocowania, przyrządzania i spożywania posiłków oraz wypoczynku po pracy czy nauce. W rozpatrywanej sprawie, organy uznały, że miejscem zamieszkania skarżącego nie jest lokal mieszkalny w budynku wskazanym we wniosku, ponieważ w trakcie wywiadu środowiskowego stwierdzono, że panuje tam nieład, zmagazynowane są tam materiały budowlane i rozprzestrzenia się nieprzyjemny zapach, a jako lokal mieszkalny wnioskodawca wskazał piwnicę. Natomiast wnioskodawca wyjaśnił zarówno w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji jak i w skardze do WSA, że budynek ten na skutek kilkudniowych obfitych opadów został całkowicie zalany wodą, wszystkie materiały budowlane zostały zgromadzone na korytarzu, w którym przebywały osoby dokonujące wywiadu; a jako miejsce zamieszkania na czas remontu innych pomieszczeń w budynku wskazał parter budynku. Według skarżącego, lokal położony na parterze posiada okna, a konstrukcja budynku umożliwia zamieszkanie na parterze budynku. Dolne pomieszczenia budynku, tj. parter z oknami bocznymi nie pełnią klasycznej roli piwnicy, ale służą wyłącznie do zamieszkiwania jako lokal mieszkalny. Skarżący podał też, że zamieszkuje w budynku od 2018 r. i ponosi wszelkie opłaty związane z jego utrzymaniem. Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia skarżącego, Sąd stwierdził, że organy nie podały przekonujących argumentów, na podstawie których można by jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie zamieszkuje we wskazywanym budynku mieszkalnym. O niezamieszkiwaniu nie może świadczyć "rozprzestrzeniający się nieprzyjemny zapach", skoro skarżący wyjaśnił, iż budynek został poważnie zalany wodą z opadów deszczowych i w związku z tym przeprowadzane jest długotrwałe osuszanie i remont z tym związany. O niezamieszkiwaniu nie może świadczyć też "nieład i zmagazynowane materiały budowane", które według skarżącego zostały zgromadzone na korytarzu, w którym przebywały osoby dokonujące wywiadu. Z kwestionariusza wywiadu środowiskowego nie wynika, do których pomieszczeń w budynku weszli pracownicy socjalni i czy we wszystkich pomieszczeniach lub w większości pomieszczeń magazynowane były materiały budowlane. Zgromadzenie materiałów budowlanych w wybranym pomieszczeniu (pomieszczeniach) w budynku nie przesądza o braku zamieszkiwania w tym budynku. Nie wyjaśniono również, z jakich względów pracownicy socjalni uznali, że skarżący wskazał jako lokal mieszkalny "piwnicę", skoro według skarżącego jest to parter budynku z bocznymi oknami. Kwestie te nie zostały jednoznacznie wyjaśnione przez organy orzekające w sprawie. Poza tym organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów i argumentów podanych w odwołaniu, pomijając je milczeniem i powielając jedynie argumentację organu pierwszej instancji w zdawkowym uzasadnieniu swojej decyzji. Niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którymi organy administracji podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast nie odniesienie się przez organ odwoławczy do argumentów podanych przez stronę w odwołaniu stanowi naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 15 k.p.a., które zobowiązują również organ odwoławczy do wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien wskazać, z jakich pomieszczeń składa się budynek wskazywany przez skarżącego, w których pomieszczeniach składowane są materiały budowlane, jakimi kryteriami kierował się organ przy ustaleniu, czy skarżący zamieszkuje w tym budynku oraz jednoznacznie wyjaśnić, jakie pomieszczenia może ewentualnie zajmować skarżący i jak rozmieszczone są one w budynku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.