IV SA/Wr 367/17

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku B. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca na urzędowym formularzu złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podała w nim, że nie uzyskuje żadnych dochodów od miesiąca kwietnia 2017 r. i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoim [...] podopiecznym, który ma prawie [..] lat. Osoba pozostająca pod opieką otrzymuje według danych zawartych w rubryce nr 10 obejmującej dochody rentę w wysokości [...] zł netto oraz świadczenie z [...] w kwocie [..] zł. Skarżąca nie wypełniła danych obejmujących łączny dochód wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podała, że wynoszą one: czynsz 189 zł, media 79 zł, prąd 98 zł, woda 100 zł, [...] 150 zł, a koszty leczenia w zależności od potrzeb. W oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że nie posiada żadnych nieruchomości, w tym domu ani mieszkania, przedmiotów i papierów wartościowych oraz wierzytelności, skoro wpisała słowo "brak". W rubryce nr 8 podała, że osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku, skoro wykreśliła tą rubrykę. Następnie pismem starszego referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2018 r. wezwano stronę skarżącą - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego - do nadesłania w terminie 10 dni kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: wyjaśnienia co obecnie stanowi źródło dochodu skarżącej i z czego się utrzymuje, dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów skarżącej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym np. dziecka (w tym z tytułu świadczeń rodzinnych, zatrudnienia, działalności gospodarczej, prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, emerytury, renty ) za okres ostatnich czterech miesięcy np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, stypendia, dotacje, odcinki renty lub emerytury), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (domowników), dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, dojazdy do szkoły, czynsz, alimenty, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy i domowników, ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, wyjaśnienia z jakiego tytułu skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego (dane te należało udokumentować). Pismo to skarżąca odebrała w dniu 24 stycznia 2017 r., co ustalono w postępowaniu reklamacyjnym. Skarżąca nie nadesłała natomiast żadnego z dokumentów źródłowych wymienionych w powyższym piśmie referendarza sądowego. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a..) ustanowienie adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. . Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest rzeczywista aktualna pełna sytuacja dochodowa jej rodziny. Skarżąca nie nadesłała bowiem żadnego z dokumentu wymienionych w piśmie referendarza sadowego z dnia 17 stycznia 2018 r. Nie wyjaśniła tym samym, czy uzyskuje jakiekolwiek dochody i w jakiej wysokości. Powyższe nie powala również na ustalenie, czy aktualne dochody osoby pozostającej pod opieką kształtują się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy. Skarżąca nie wyjaśniła także ani też nie udokumentowała z jakiego tytułu jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Żądanie dokumentu dotyczącego zgłoszenia strony do ubezpieczenia zdrowotnego miało na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu jest zgłoszona do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku zatrudnieniem, z rejestracją jako osoba bezrobotna, pobieraniem renty. Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby zatem na ustalenie, czy tytuł tego ubezpieczenia jest związany z tytułem kształtującym dochody strony skarżącej, co ma wpływ na ocenę czy skarżąca uzyskuje dochody. Okoliczności dotyczących wysokości dochodu osoby pozostającej pod opieką nie dowodzi także oświadczenie skarżącej złożone na rozprawie w dniu 14 listopada 2017 r., w którym podała, że podopieczny uzyskuje z [..] kwotę [..] zł. Ponadto danych dotyczących wysokości dochodu skarżącej i osoby pozostającej pod opieką nie można również ustalić na podstawie akt administracyjnych sprawy. Skarżąca nie nadesłała również wyciągów z kont bankowych i lokat bankowych za okres ostatnich czterech miesięcy oraz zeznania podatkowego za 2016 r., co nie pozwala na ustalenie pełnej sytuacji dochodowej skarżącej i osoby pozostającej pod opieką wynikającej zarówno ze stanu kont, lokat bankowych i zeznań podatkowych tych osób oraz wysokości aktualnych świadczeń rentowych i innych świadczeń (z [...]) osoby pozostającej pod opieką. Wysokość dochodu osoby pozostającej pod opieką kształtuje wysokość dochodu strony skarżącej. Brak tych danych nie pozwala na wiarygodną ocenę jak kształtuje się pełna sytuacja dochodowa skarżącej obejmująca także w niniejszej sprawie sytuację osoby pozostającej pod opieką. Przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę pełną sytuację dochodową osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, co nie zostało wykazane w niniejszej sprawie. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżąca nie nadesłała również żadnych dokumentów potwierdzających wysokość szczegółowych wydatków związanych z utrzymaniem, co nie powala na ocenę, czy kształtują się one w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy. Ponadto skarżąca nie nadesłała ostatniej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie czy jest płatnikiem tego oraz z jakiego tytułu i w jakiej wysokości . Dodać należy, że opisane pismo starszego referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W świetle powyższego przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.