IV SA/Wr 368/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Asesor WSA Ewa Kamieniecka – sprawozdawca Protokolant: Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzje organu pierwszej instancji; II. przyznaje adwokat J. N. kwotę 240 zł ( słownie: dwieście czterdzieści złotych ) od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – tytułem nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu sądowym. Wnioskiem z dnia [...]r. E. W. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o częściowe dofinansowanie do remontu dźwigu w bloku mieszkalnym, ponieważ nie jest w stanie uiścić kwoty [...]zł, jaką obciążył ją zarządca nieruchomości "A" Spółka z o. o. Wnioskodawczyni podała, że mieszka samotnie i utrzymuje się z niskiej renty. Wniosła o opłacenie pierwszej raty za remont na konto "A’ – u w wysokości [...]zł. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. odmówił udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do remontu dźwigu w bloku mieszkalnym. W uzasadnieniu decyzji podano, że wnioskodawczyni osiąga dochód w wysokości [...]zł, a więc jej dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 461 zł. W związku z przekroczeniem ustawowego kryterium dochodowego brak jest podstaw do przyznania zasiłku celowego. Nie stwierdzono również wyjątkowych okoliczności, uprawniających do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Ograniczone środki finansowe Ośrodka pozwalają bowiem na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych osób ubiegających się o pomoc, dlatego też pomoc nie spełnia wszystkich oczekiwań. W rozpatrywanej sprawie trudno uznać, mając na uwadze wnioski o pomoc w zakupie żywności i lekarstw, iż remont dźwigu jest podstawową potrzebą życiową, którego koszty miałaby ponieść Gmina. Ponadto wnioskodawczyni winna też rozważyć możliwość sprzedaży nieruchomości, której jest właścicielką. W odwołaniu wnioskodawczyni zarzuciła, że na przeprowadzane w bloku remonty nie wyraziła zgody, a zarządca wspólnoty mieszkaniowej naraził ją na straty poprzez zaniechanie utworzenia funduszu remontowego, na który można byłoby systematycznie odkładać pewne kwoty. Natomiast posiadana nieruchomość – ¼ części przedwojennego młyna w G. ( woj. M. ), po 40 latach użytkowania przez państwowe i spółdzielcze przedsiębiorstwa, została zwrócona spadkobiercom w [...] r. Młyn nie przedstawia obecnie żadnej wartości, a jego urządzenia nadają się na złom. Wnioskodawczyni uiszcza podatek od tej nieruchomości w wysokości [...]zł rocznie. Zainteresowana wskazała także, że nie stać jej na wykupienie leków na przewlekłe schorzenia. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia. Stały miesięczny dochód zainteresowanej, pochodzący z renty inwalidzkiej oraz dodatku mieszkaniowego wynosi łącznie [...]zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe, od którego uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego. Natomiast pomoc specjalna może być przyznana osobie nie spełniającej kryterium dochodowego tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, jeżeli występują nadzwyczajne sytuacje, trudne do uniknięcia i zmuszają dana osobę do dokonania nieplanowanych wcześniej wydatków. Specjalny zasiłek celowy może dotyczyć tylko zaspokojenia podstawowej potrzeby bytowej. Natomiast konieczność poniesienia kosztów remontu dźwigu w budynku mieszkalnym nie należy do podstawowych potrzeb bytowych i nie może stanowić szczególnej okoliczności uzasadniającej udzielenie pomocy specjalnej. W sytuacji, gdy fundusze przeznaczane na pomoc społeczną są bardzo skromne, Ośrodek musi przeznaczać je w pierwszej kolejności na pomoc w zakupie żywności i leków dla podopiecznych, którzy nie są w stanie bez tej pomocy funkcjonować. Ponadto wskazano, że wnioskodawczyni dysponuje własnym majątkiem, który może wykorzystać. Natomiast twierdzenia odnośnie wartości tego majątku nie są przekonujące. W skardze na decyzję skarżąca wniosła o zmianę decyzji i przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie remontu dźwigu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca przyznała, że prawdzie remont dźwigu trudno nazwać podstawową potrzebą bytową, to sytuacja materialna i finansowa powstała po obciążeniu kosztami remontu, doprowadziła ją do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca wskazała, że renta wynosi netto [...] zł, z czego opłaca czynsz w wysokości [...]zł, a na leki wydaje ponad [...] zł. Ostatnio przeszła operację przepukliny. Zmuszona jest również opłacać podatek od odziedziczonej nieruchomości w wysokości [...] zł kwartalnie. Jest to zrujnowany budynek młyna, który nie przynosi żadnych dochodów i nie ma chętnych na jego zakup. Nie jest to też miejsce atrakcyjnie turystycznie, aby zmienić przeznaczenie młyna. Po odliczeniu wydatków na mieszkanie, leki i podatek od nieruchomości, na utrzymanie pozostaje skarżącej kwota około [...] zł miesięcznie. Spłacając, nawet w ratach ponad [...] zł za remont dźwigu, skarżąca nie będzie mogła zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 ). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie nieważności decyzji w całości lub w części następuje, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach ( art. 145 § 1 pkt 2 ). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarga w niniejszej sprawie jest zasadna z uwagi na wystąpienie powyższych uchybień. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do remontu dźwigu w bloku mieszkalnym. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną pomiędzy stronami jest fakt uzyskiwania przez skarżącą dochodu w wysokości [...]zł z tytułu renty inwalidzkiej oraz dodatku mieszkaniowego. Stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 414 z późn. zm. ) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-11. Wobec powyższego organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do uzyskania zasiłku celowego na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z uwagi na przekroczenie kwoty kryterium dochodowego. Organy orzekające w sprawie zobowiązane były jednak do rozważenia, czy sytuacja skarżącej nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 31 a ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 31 a ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie nie spełniającej kryterium dochodowe określonego w art. 4 ust. 1 może być przyznany bezzwrotny specjalny zasiłek celowy, przy czym wysokość zasiłku celowego nie może być wyższa niż 100 % kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Organy orzekające w sprawie nie uznały przypadku E. W. za szczególny. Odmowa przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego nastąpiła z uwagi na ograniczone środki finansowe ośrodka pomocy społecznej, pozwalające na zaspokojenie wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak zakup żywności czy lekarstw. Ponadto wskazano, że skarżąca winna wykorzystać możliwość sprzedaży nieruchomości, której jest współwłaścicielką. Należy podkreślić, że w przypadku specjalnego zasiłku celowego przepisy ustawy o pomocy społecznej nie nakładają na organy pomocy społecznej obowiązku jego przyznania, lecz stanowią, że zasiłek ten może zostać przyznany. Oznacza to, że kwestia przyznania zasiłku została pozostawiona uznaniu organów pomocy społecznej. Uznanie to nie może mieć dowolnego charakteru, lecz powinno być uzasadnione sytuacją osoby potrzebującej pomocy oraz możliwościami finansowymi ośrodka pomocy społecznej, który musi zadbać także o potrzeby innych osób oczekujących i wymagających pomocy. Organy administracji zobowiązane są do całościowego rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o tę formę pomocy i oceny, czy nie stanowi ona "szczególnie uzasadnionego przypadku" kwalifikującego do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżąca została w roku [...] zaliczona do trzeciej grupy inwalidów jako osoba słabowidząca. Utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości [...]zł oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości [...]zł. Ponosi wydatki związane z czynszem w wysokości [...] zł, opłatami za energię elektryczną w wysokości [...]zł oraz gaz w wysokości [...]zł. Choruje na nadciśnienie tętnicze i ponosi wydatki związane z zakupem leków w wysokości [...] – [...] zł. Nie uzyskuje dochodów z posiadanej nieruchomości, zrujnowanego budynku młyna, który został współwłaścicielom zwrócony przez Skarb Państwa w [...] r. Zobowiązana jest natomiast do uiszczania podatku od nieruchomości w wysokości [...] zł kwartalnie. Powyższe zestawienie miesięcznych dochodów ([...]zł ) i wydatków ( około [...] zł ) skarżącej wskazuje, że pokrycie przez skarżącą raty związanej z pokryciem kosztów remontu windy mogłoby doprowadzić do braku możliwości zaspokojenia przez skarżącą podstawowych potrzeb bytowych, takich jak zakup żywności i środków czystości. Ponadto należy zauważyć, że skarżąca zamieszkuje na VI piętrze i z uwagi na wiek i stan zdrowia zmuszona jest korzystać z windy. Skarżąca jako współwłaściciel części wspólnych budynku w częściach ułamkowych zobowiązana jest do ponoszenia kosztów remontów windy, gwarantujących utrzymanie windy w stanie gwarantującym bezpieczeństwo mieszkańcom budynku. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy nie dokonały pełnej oceny sytuacji życiowej skarżącej, pomijając w swoich rozważaniach wskazane powyżej istotne dla sprawy okoliczności, co stanowi naruszenie art. 31 a ustawy o pomocy społecznej. Organy obu instancji, odmawiając skarżącej przyznania zasiłku, powołały się również na ograniczone środki finansowe Ośrodka Pomocy, uniemożliwiające przyznanie specjalnego zasiłku celowego na wskazany cel. W ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd zobowiązany był więc również do rozważenia, czy w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji rzeczywiście nie dysponował niezbędnymi środkami finansowymi do przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego. Okoliczność dotycząca ograniczonych możliwości płatniczych organu pomocy społecznej powinna jednoznacznie wynikać z ustaleń dokonanych przez organ. Samo stwierdzenie braku takich środków jest niewystarczające, bowiem organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, aby należycie i dokładnie ustalić stan faktyczny ( art. 7 i 77 k.p.a. ). Twierdzenia organów, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. nie dysponuje odpowiednimi środkami finansowymi na wypłatę tego rodzaju świadczeń jest jedynie ogólnikowym stwierdzeniem bez jakiegokolwiek poparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Ponadto przepisy postępowania administracyjnego wskazują wymagania, jakim powinien odpowiadać akt administracyjny. Niezachowanie tych wymagań powoduje dotknięcie decyzji wadami, do których należy zaliczyć między innymi wadliwość uzasadnienia decyzji, polegającej na tym, że organ nie wskazał dowodów, na podstawie których ustalił fakty, będące podstawą rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.). W tych okolicznościach Sąd uchylił decyzje organów obu instancji zgodnie z art. 145 § 1 pkt lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 w/w ustawy. Natomiast odnośnie wniosku o zwrot opłaty skarbowej od pełnomocnictwa należy wyjaśnić, że stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej ( Dz. U. Nr 253, poz. 2532 z późn. zm. ) obowiązek zapłaty opłaty skarbowej ciąży na osobach fizycznych, jeżeli wystawiają ( sporządzają ) dokumenty. Jednakże zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) cyt. ustawy nie podlegają opłacie skarbowej dokumenty stwierdzające ustanowienie pełnomocnika oraz ich odpisy ( wypisy ) w sprawach m. in. opieki społecznej. W związku z powyższym w niniejszej sprawie nie wystąpił obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Sąd też nie wzywał do uiszczenia tej opłaty. Skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania, jeżeli są to koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw ( art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Natomiast niezbędnego wydatku w niniejszej sprawie nie stanowi opłata skarbowa od pełnomocnictwa.