IV SA/Wr 368/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 29 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę, II.przyznaje adwokatowi T. L. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złotych 80/100) w tym 22 % VAT od Skarbu Państwa -Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Podaniem z dnia 6 lutego 2006 r. M. C. zwrócił się do Dyrektora MOPS w L. z żądaniem przyznania zasiłku celowego na opłatę noclegów, zakup żywności, leków i odzieży. Łącznie zażądał przyznania kwoty 7.300 zł. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 106 ust. 4, art. 107 pkt 1 w związku z art. 39, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), dalej: ustawa, Zastępca Dyrektora MOPS w L. odmówił M. C. przyznania zasiłku celowego na opłatę noclegów, zakup żywności, leków i odzieży. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż przepisy ustawy wymagają, przed wydaniem decyzji w sprawie pomocy społecznej, przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o pomoc. Organ pomocy społecznej podał, że w dniu 30 stycznia 2007 r. M. C. stawił się w Ośrodku i podał swój adres do korespondencji tj. ul. [...] w L.. W dniu 15 lutego 2007 r. pracownik socjalny udał się pod wskazany w podaniu z dnia 6 lutego 2007 r. adres, tj. ul. [...]. W tym dniu wnioskodawca odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Następnie wysłano do strony pismo, w celu ustalenia kolejnej daty i miejsca przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pisma tego M. C. nie odebrał pomimo jego dwukrotnego awizowania. Dnia 5 marca 2007 r. wysłano do strony kolejne pismo, w którym poinformowano o braku możliwości załatwienia sprawy z uwagi na uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Uznano, iż okoliczności te świadczą o braku współdziałania strony z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Okoliczności te uzasadniają odmowę przyznania pomocy. M. C. nie zgodził się z powyższą decyzją i złożył od niej odwołanie z dnia 18 kwietnia 2007 r. Zarzucił, iż adres przy ul. [...] w L., na który kierowano korespondencję do niego nie był adresem do korespondencji. Jest to adres syna i został podany dla potrzeb powiadomienia syna o konieczności kontaktu ze stroną. Skarżący nigdy pod nim nie przebywał. Nadto podniósł, iż dwukrotnie w marcu i kwietniu przeprowadzano z nim wywiad środowiskowy. Decyzją z [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepis ten stanowi zatem dla organu pomocy społecznej podstawę do odmowy przyznania pomocy społecznej w sytuacji m. in. braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Podkreślono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Z drugiej zaś strony osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy). Pomoc społeczna realizowana jest w różnych formach m. in. świadczeń pieniężnych w postaci zasiłków celowych. Aby pomoc w tej formie mogła być przyznana należy uprzednio przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy). Wywiad środowiskowy ma więc na celu zebranie stosownych informacji o osobie potrzebującej wsparcia, tak aby mogła zostać przyznana ewentualna pomoc, adekwatna do konkretnej sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawca. W ten sposób realizowana jest kolejna zasada pomocy społecznej jaką jest adekwatność rodzaju, formy i rozmiaru pomocy do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Nie ma jednak możliwości zgromadzenia niezbędnych informacji w drodze wywiadu środowiskowego bez czynnego udziału osoby starającej się o pomoc finansową np. w formie zasiłku celowego. Konieczność udostępnienia pracownikowi socjalnemu odpowiednich informacji w drodze wywiadu środowiskowego ma właśnie na celu realizację wskazanego wyżej podstawowego zadania pomocy społecznej jakim jest rozwiązywanie trudnych sytuacji życiowych osób i rodzin. Zatem odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i udostępnienia danych niezbędnych do udzielenia pomocy może być potraktowana jako brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a wręcz uniemożliwia udzielenie tej pomocy. Bezwzględny wymóg przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przed wydaniem decyzji w sprawie przyznania bądź odmowy świadczeń z pomocy społecznej wynika z art. 106 ust. 4 ustawy. Wobec tego okoliczności te mogą stanowić podstawę faktyczną decyzji odmawiającej świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 30 stycznia 2007 r. M. C. oświadczył, iż nie przebywa w hotelu "[...]" w L., obecnie przebywa u osoby prywatnej. Strona nie podała jednak adresu i aktualnego miejsca pobytu i nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu. Podano adres do korespondencji - ul. [...] w L. Z kolei we wniosku z dnia 6 lutego 2007 r. M. C. podał adres przy ul. [...] w L. (hotel "[...]"). Tam też pracownik socjalny w dniu 15 lutego 2007 r. próbował przeprowadzić z M. C. wywiad środowiskowy. Ze sporządzonego protokołu wynika, że M. C. odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, odmówił złożenia oświadczenia o stanie majątkowym oraz odmówił złożenia podpisu pod protokołem. Kolejnym pismem z dnia 19 lutego 2007 r. skierowanym na adres podany przez stronę do korespondencji, Zastępca Dyrektora MOPS w L., wezwał M. C. do nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia miejsca i terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jednocześnie poinformował stronę o roli wywiadu środowiskowego w postępowaniu o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej i skutkach uniemożliwienia jego przeprowadzenia. Pomimo tego w dalszym ciągu nie udało się przeprowadzić wymaganej czynności procesowej. Zdaniem Kolegium powyższe okoliczności mogą być uznane za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Odmowa przez M. C. przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie znajduje żadnego uzasadnienia. W związku z tym odmowa przyznania świadczenia jest zasadna i znajduje oparcie w powszechnie obowiązujących przepisach prawa oraz w zgromadzonym materiale dowodowym. Kolegium podkreśliło, że skarżący może złożyć ponownie podanie o pomoc, aby jednak ją otrzymać powinien umożliwić organowi administracji przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Odnosząc się do argumentacji strony, Kolegium wskazało, iż bez znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje fakt, iż pisma kierowano na adres podany przez nią do korespondencji. Po pierwsze, było to racjonalne zachowanie organu, który wobec częstych zmian miejsca pobytu strony, próbował skutecznie doręczać jej pisma na adres podany przez samego M. C.. Po drugie, strona bez tych pism wiedziała o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i pomimo tej wiedzy odmówiła dokonania tej czynności, co wynika z protokołu z dnia 15 lutego 2007 r., będącego zasadniczym dowodem w sprawie pozwalającym na ocenę postawy wnioskodawcy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M. C. wyraził niezadowolenie z wydanej decyzji. Stwierdził, iż wszystkie świadczenia z pomocy społecznej są obligatoryjne i mu się należą. Powinny zabezpieczać jego potrzeby. Skarżący wyraził niezadowolenie z pracy organów administracji. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 4 ustawy zaś wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4). Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5). Nie budzi wątpliwości, że M. C. spełnia ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej. Jak ustaliły organy pomocy społecznej skarżący jednakże nie wykazał chęci współdziałania z pracownikami socjalnymi poprzez uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jego faktycznego zamieszkiwania. Z akt sprawy wynika, że organ pomocy społecznej dołożył wszelkich starań, wobec częstych zmian miejsca pobytu M. C., do skutecznego doręczania pism na posiadany adres. M. C. pomimo świadomości spoczywającego na nim obowiązku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego odmawiał dokonania tej czynności. Dowodem na to jest protokół z dnia 15 lutego 2007 r., z którego wynika, że skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, złożenia oświadczenia o stanie majątkowym oraz złożenia podpisu pod protokołem. Rozpatrując niniejszą sprawę trzeba mieć na względzie, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma zatem charakter uzupełniający. Zakres tej pomocy uzależniony jest przy tym od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Zatem przepisy ustawy wyraźnie nakładają obowiązek współudziału osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przesłanką odmowy udzielenia M. C. zasiłku celowego jest negatywna ocena jego postawy wyrażająca się brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Samo pozostawanie bez pracy i środków do życia, nie stanowi o obowiązku przyznania mu prawa do zasiłku. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak na wstępie. O zwrocie kosztów tytułem nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu sądowym orzeczono na podstawie art. 250 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2 ust. 3 i §18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).