IV SA/Wr 372/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmowy przyznania tego świadczenia I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi A. C. od Skarbu Państwa-Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] Wójt Gminy D. przyznał I. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną A. M. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. W dniu 5 marca 2019 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło zawiadomienie z Prokuratury Rejonowej w O. z dnia 28 lutego 2019 r. o umorzeniu dochodzenia przeciwko R. M. (zobowiązanemu do alimentacji względem A. M.) - wobec śmierci podejrzanego. W dniu 13 marca 2019 r. wpłynął do GOPS skrócony akt zgonu R. M. Postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] organ pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przyznanego I. M. W oświadczeniu z dnia 18 marca 2019 r. I. M. wyjaśniła, że R. M., zmarły w dniu 14 kwietnia 2018 r., leżał około 10 miesięcy w kostnicy jako osoba o niezidentyfikowanej tożsamości, a o jego śmierci dowiedziała się od rodziny zmarłego około 1 miesiąca temu. W dniu 26 marca 2019 r. wpłynął do GOPS zupełny akt zgonu R. M., sporządzony w dniu 1 marca 2019 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Wójt Gminy D. uchylił decyzję własną z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w całości i odmówił świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wnioskowanego na osobę uprawnioną na okres od 1 października 2018 r do 30 września 2019 r. Organ pomocy społecznej wyjaśnił, że okolicznością, stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania, było uzyskanie informacji o śmierci osoby zobowiązanej do alimentacji. Jednakże kwestia świadomości co do zgonu ojca dziecka nie wpływa na wystąpienie braku podstaw do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego po śmierci zobowiązanego. Jedyną okolicznością, skutkującą uchyleniem decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest zgon dłużnika alimentacyjnego, wskutek czego wygasło zobowiązanie do świadczeń alimentacyjnych i prawo do świadczeń zastępczych, wypłacanych w związku z bezskutecznością ich egzekucji. Bez znaczenia jest, kiedy strona dowiedziała się o śmierci zobowiązanego i kiedy ustalono tożsamość zmarłego. Zgon dłużnika alimentacyjnego i jest niezależny od świadomości oraz zamiarów osoby pobierającej świadczenie z funduszu ma charakter obiektywny. Ze względu na specyficzny charakter sprawy, datę zgonu należy utożsamiać z datą znalezienia zwłok dłużnika, gdyż tylko taka data widnieje na odpisie aktu zgonu. W odwołaniu zainteresowana wyjaśniła, że nie wiedziała, iż ojciec jej dziecka zmarł w dniu 14 kwietnia 2018 r. O jego śmierci dowiedziała się tuż przed pochówkiem od rodziny, która zgłosiła jego zaginięcie. Zmarły został odnaleziony w prosektorium, gdzie leżał około roku. W tym czasie były wypłacane alimenty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie Kolegium decydujące znaczenie dla podjęcia rozstrzygnięcia miała okoliczność, że dopiero w dniu 5 marca 2019 r. organ pierwszej instancji dowiedział się o zgonie dłużnika alimentacyjnego. Skoro zatem nowa okoliczność faktyczna została ujawniona po dniu wydania decyzji ostatecznej z dnia 3 września 2018 r. i okoliczność ta istniała w dniu wydania tej decyzji (zwłoki znaleziono w dniu 14 kwietnia 2018 r., a o okoliczności tej organ dowiedział się już po dniu wydania decyzji ostatecznej, to zasadne było wznowienie postępowania i uchylenie decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W dniu 3 września 2018 r. córka strony nie była już uprawniona do tego rodzaju świadczenia. Kolegium argumentowało, że śmierć dłużnika alimentacyjnego stanowi okoliczność, której zaistnienie skutkuje odpadnięciem jednego z niezbędnych warunków, od którego zależy możliwość korzystania z prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Śmierć osoby zobowiązanej do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, powoduje że osoba, której dotychczas przysługiwały alimenty, traci status osoby uprawnionej w rozumieniu ustawy. Podstawy wznowienia postępowania, a następnie uchylenia decyzji i odmowy przyznania świadczenia, nie mają związku z winą czy brakiem winy strony. Śmierć dłużnika alimentacyjnego ma charakter obiektywny i od chwili tego zdarzenia nie przysługiwało już uprawnienie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, że nie pobierała nienależnych świadczeń. Zmarły leżał bowiem jako osoba nieznana około roku czasu. O śmierci zmarłego dowiedziała się około 2 tygodni przed jego pochówkiem od rodziny zmarłego i nie miała świadomości, że ojciec dziecka nie żyje. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 10 grudnia 2019 r. pełnomocnik strony wyznaczony z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Pełnomocnik strony wyjaśnił, że wiedzy na temat zgonu osoby zobowiązanej nie posiadała zarówno skarżąca, jej córka, komornik prowadzący postępowanie egzekucyjne, jak i organy administracji. Co więcej Prokuratura Rejonowa zawiadomiła organ w pierwszej kolejności o zgonie dłużnika alimentacyjnego. Skarżąca nie była osobą uprawnioną do pozyskania tej informacji, bo nie była małżonką ani członkiem rodziny zmarłego. Nie można uznać, że osoba nie posiadająca informacji o śmierci dłużnika alimentacyjnego i pobierająca świadczenia już po jego śmierci, zobowiązana jest do zwrotu uzyskanych świadczeń, zwłaszcza że organ posiadał wiedzę w tym zakresie w terminie wcześniejszym, a mimo tego dokonał wypłaty. Organy nie zbadały kwestii wiedzy skarżącej odnośnie śmierci ojca jej dziecka, chociaż skarżąca oświadczyła, że o śmierci tej dowiedziała się dopiero w marcu 2019 r., a więc po tym, jak wiedzę tę uzyskał organ. Poza tym organ uchylił decyzję przyznającą stronie prawa, kiedy doszło już do wypłaty świadczeń za okres od października 2018 r. do kwietnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uchylającą w wyniku wznowienia postępowania decyzję własną, przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmawiającą tego świadczenia na okres od 1 października 2018 r do 30 września 2019 r. Kontrolowane decyzje wydane zostały w wyniku wznowienia postępowania. Instytucja wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, bowiem dotyczy kontroli prawidłowości decyzji ostatecznych, korzystających z zasady ich trwałości (art. 16 § 1 k.p.a.). Z treści art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., stanowiącego podstawę prawną prowadzonego postępowania administracyjnego wynika, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Powyższy przepis wskazuje, że aby można było mówić o zaistnieniu tej przesłanki wznowienia postępowania, muszą łącznie wystąpić następujące okoliczności: 1/ muszą wyjść na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, 2/ musimy mieć do czynienia z nowymi okolicznościami lub nowymi dowodami istotnymi dla sprawy, 3/ nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody muszą istnieć w dniu wydania decyzji, 4/ nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie mogą być znane organowi, który wydał decyzję. Ocena istotności nowych okoliczności faktycznych lub dowodów została przez ustawodawcę pozostawiona decyzji organów administracyjnych, rozstrzygających w danej sprawie. Bez wpływu na wystąpienie omawianej przesłanki wznowienia postępowania pozostaje kwestia wiedzy strony postępowania o okolicznościach faktycznych lub dowodach. Okoliczności faktyczne lub dowody muszą być bowiem nieznane organowi, który wydał decyzję. Nie ma natomiast znaczenia dla wznowienia postępowania, czy strona tego postępowania wiedziała o tych okolicznościach faktycznych lub dowodach, czy też nie wiedziała. Należy przy tym zaznaczyć, ze w przypadku wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. organ administracji zobowiązany jest do wznowienia postępowania, niezależnie od tego, czy przyszła decyzja może być korzystniejsza dla strony czy też mniej korzystna. Granice rozpoznania sprawy po wznowieniu postępowania wyznacza art. 149 § 2 k.p.a., według którego postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania, co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Postępowanie wznowieniowe nie jest tylko postępowaniem weryfikacyjnym, ale obejmuje również rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Z tych przyczyn decyzja kończąca postępowanie w sprawie wznowionej rozstrzyga ją zarówno co do podstaw wznowienia, jak i co do istoty sprawy administracyjnej, co wynika wprost z treści art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. ( zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydanie 12. Warszawa 2012, str. 583, 588). Ponieważ po wznowieniu postępowania sprawa wraca do odpowiedniego stadium postępowania zwykłego, niezbędne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną. W takim przypadku organ prowadzi postępowanie dowodowe w trybie przewidzianym dla postępowania zwyczajnego. Mając na uwadze treść obowiązujących przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 670), dalej zwanej u.p.o.u.a., Sąd stwierdził, że wydane w wyniku wznowienia postępowania i uchylenia wcześniejszej decyzji rozstrzygnięcie jest prawidłowe. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu organy prawidłowo uznały, że za wznowieniem postępowania przemawiały istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania decyzji, o których organ pierwszej instancji dowiedział się już po wydaniu decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Te nowe okoliczności faktyczne są na tyle istotne dla sprawy, że miały znaczenie dla oceny, czy skarżącej w dacie wydania decyzji przysługiwało prawo do otrzymania świadczeń pieniężnych z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, organ pierwszej instancji w dniu 5 marca 2019 r. dowiedział się o śmierci osoby zobowiązanej do uiszczania alimentów, tj. ojca córki skarżącej. W dniu 5 marca 2019 r. wpłynęło bowiem do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej zawiadomienie z Prokuratury Rejonowej w O. z dnia 28 lutego 2019 r. o umorzeniu dochodzenia przeciwko R. M. (zobowiązanemu do alimentacji względem A. M.) - wobec śmierci podejrzanego. Po wystąpieniu organu w dniu 5 marca 2019 r. do Urzędu Stanu Cywilnego, w dniu 13 marca 2019 r. wpłynął do GOPS skrócony akt zgonu osoby zmarłej. Następnie wystąpieniu organu w dniu 21 marca 2019 r. do Urzędu Stanu Cywilnego, w dniu 26 marca 2019 r. wpłynął do GOPS zupełny akt zgonu, sporządzony w dniu 1 marca 2019 r. Niewątpliwie organ pierwszej instancji dowiedział się o śmierci osoby zobowiązanej po wydaniu decyzji z dnia [...] września 2018 r., przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki skarżącej. Była więc to okoliczność faktyczna nieznana organowi w dniu wydania decyzji, a jednocześnie istniejąca w dniu wydania decyzji. Z odpisów aktów zgonu wynika bowiem, że zwłoki zmarłego znaleziono w dniu 14 kwietnia 2018 r. O istotności tej okoliczności faktycznej przesądzają przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten wskazuje, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują jedynie osobie uprawnionej. Definicja osoby uprawnionej zamieszczona została przez ustawodawcę w art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. Przez osobę uprawnioną należy rozumieć osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W myśl tego przepisu osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica, m. in. na podstawie wyroku sądu. W razie śmierci rodzica uprawnienie do otrzymywania alimentów od rodzica wygasa i osoba, której dotychczas przysługiwały alimenty, traci status osoby uprawnionej w rozumieniu ustawy. Śmierć dłużnika alimentacyjnego, czyli osoby zobowiązanej do alimentów, powoduje utratę możliwości korzystania z prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Fundusz alimentacyjny wypłaca bowiem świadczenia alimentacyjne w zastępstwie rodzica, uchylającego się bądź nie mającego możliwości płacenia alimentów. Ustawa nie przewiduje możliwości wypłacania świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego po śmierci rodzica - dłużnika alimentacyjnego. Mając powyższe na uwadze, należy uznać, że organ pierwszej instancji zasadnie orzekł po wznowieniu postępowania o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. ze względu na zgon dłużnika alimentacyjnego w dniu 14 kwietnia 2018 r. Decyzja taka miała oparcie w przywołanych przepisach ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak również w art. 145 § 1 pkt 5 i 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponownie należy zaznaczyć, że dla wznowienia postępowania i uchylenia decyzji dotychczasowej nie ma znaczenia świadomość strony postępowania o istnieniu przesłanki do wznowienia postępowania - nowej okoliczności faktycznej, którą w rozpatrywanej sprawie jest śmierć ojca córki skarżącej. Kwestia wiedzy i świadomości skarżącej co do śmierci osoby zobowiązanej do alimentów powinna być podnoszona w odrębnym postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzja o zwrocie nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń za okres od 1 października 2018 r. do 28 lutego 2019 r. została wydana w dniu 26 sierpnia 2019 r. Nieuzasadniony jest zarzut pełnomocnika skarżącej, że organ pomimo uzyskania wiedzy o śmierci dłużnika alimentacyjnego w terminie wcześniejszym od skarżącej dokonywał wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak już powyżej wyjaśniono, organ dowiedział się o śmierci dłużnika alimentacyjnego w dniu 5 marca 2019 r. W konsekwencji organ wydał w dniu [...] marca 2019 r. postanowienie nr [...] na podstawie art. 152 § 1 k.p.a. o wstrzymaniu z urzędu wykonania decyzji z dnia 3 września 2019 r. Postanowienie to skarżąca odebrała osobiście w dniu 19 marca 2019 r. Skoro zgodnie z decyzją z dnia [...] września 2019 r. wypłata świadczenia następowała w dniu 20 każdego miesiąca, to ostatnia wypłata świadczenia z funduszu na rzecz córki skarżącej nastąpiła w dniu 20 lutego 2019 r., a więc zanim organ otrzymał informację o śmierci osoby zobowiązanej do alimentów. Należy zauważyć, że skarżąca w oświadczeniu z dnia 18 marca 2019 r. wyjaśniła, że o śmierci ojca córki dowiedziała się od rodziny zmarłego około 1 miesiąca temu. Nie jest również trafny zarzut pełnomocnika skarżącej, że organ uchylił decyzję przyznającą stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego po dokonaniu wypłaty świadczeń. Decyzja z dnia [...] września 2018 r. przyznawała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r., a więc została uchylona w trakcie trwania okresu świadczeniowego, bowiem uprawniała skarżącą do dalszego pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego aż do września 2019 r. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.