IV SA/Wr 374/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia WSA del. Tomasz Judecki, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Protokolant: Ksawery Sobczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 29 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 5 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości. Decyzją z dnia 21 lutego 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta W. ustalił A. G. wysokość opłaty za pobyt babki M. G. w Domu Pomocy Społecznej w W. w kwocie 878,17 zł miesięcznie od dnia 1 marca 2022 r. Organ pierwszej instancji wskazał, że M. G. ma syna i dwie wnuczki, zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za jej pobyt w DPS. Zainteresowana prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości 4.353,69 zł. Poza tym nie zadeklarowała żadnej pomocy na rzecz babki i odmówiła podpisania umowy. Decyzja z dnia 23 grudnia 2021 r. nr [...] tut. organ odmówił zainteresowanej całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt babki w DPS. Średni miesięczny koszt utrzymania w DPS wynosi 4.104,07 zł; natomiast 1/3 różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania (4.104,07 zł) a opłatą mieszkańca (1.469,57 zł), podzielona na 3 osoby zobowiązane wynosi 878,17 zł. Dlatego też w tej wysokości należy ustalić zainteresowanej miesięczną opłatę za pobyt babki w DPS. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie norm o charakterze materialnym i formalnym. Strona wyjaśniła, że po uregulowaniu wszelkich zobowiązań oraz po odliczeniu wydatków pozostaje na życie kwota 600 - 700 zł. Natomiast organ wydał decyzję z całkowitym pominięciem kwestii finansowych i nie wyjaśnił, w jaki sposób strona ma spełnić świadczenie w kwocie 878, 17 zł, tj. w kwocie o 178,278 zł wyższej). Do chwili obecnej, organ nie zwrócił się do strony o wykazanie swoich możliwości finansowych, uzasadniających określenie zobowiązania w kwocie ponad 878 zł. Poza tym, strona po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego nie miała kontaktu z organem, nie została pouczona o przysługującej jej inicjatywie dowodowej w postępowaniu oraz o możliwości zajęcia aktualnego stanowiska. Dlatego też strona wniosła o dopuszczenie dowodu załączonych do odwołania dokumentów celem wykazania jej sytuacji materialno – bytowej i zdrowotnej. Strona poinformowała, że w dniu 16 stycznia2022 r. uległa wypadkowi na nartach i odniosła uraz kolana. Przez okres kilku tygodni pozostawała na zwolnieniu lekarskim i je wynagrodzenie uległo zmniejszeniu. Wymaga leczenia i rehabilitacji, co oznacza ponoszenie znacznych wydatków. Obecnie wzrosły też koszty utrzymania. Strona zarzuciła, że nie dowiedziała się, dlaczego jej ojciec K. G. nie partycypuje w kosztach utrzymania matki. Nieprawdą jest też, że odmówiła podpisania ugody. Treść ugody była z góry ustalona i strona nie miała żadnego wpływu na ustalenie wysokości opłaty, którą byłaby w stanie ponosić. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 maja 2022 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. SKO wyjaśniło, że różnica pomiędzy kosztem pobytu w DPS, a opłatą wnoszoną przez babkę strony wynosi 2.634,50 zł. Do ponoszenia odpłatności zobowiązane są trzy osoby: syn i dwie wnuczki. Dochód strony wynosi 4.353,69 zł i przekracza 300 % kryterium dochodowego, tj. 2.103 zł, a od 1 kwietnia 2022 r. – 2.328 zł. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej kwoty wydatków, obejmujących spłaty kredytów, koszty leczenia, czynsz i media nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów zainteresowanej. Brak odpłatności może dotyczyć tylko osoby, która wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że jej dochód nie przekracza 300 % kryterium dochodowego. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej uzależnia wysokość opłat od dochodów, nie zaś od ponoszonych wydatków czy rzeczywistych możliwości finansowych. Zasadne jest więc nałożenie na stronę 1/3 wysokości opłaty za pobyt babki w DPS. Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty wynosi 3.475,52 zł i nie jest niższa od 300 % kryterium dochodowego, tj. 2.103 zł, a od 1 kwietnia2022 r. - 2.328 zł. Poinformowano stronę, że może złożyć w organie pierwszej instancji wniosek o zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt babki w DPS. Poza tym ojciec strony zobowiązany jest do ponoszenia odpłatności na podstawie zawartej umowy, a druga wnuczka nie ponosi odpłatności z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie: - art. 7, art. 7a § 1, art. 8a § 1, art. 9, art. 10a § 1, art. 11 i art. 138 k.p.a. przez błędną wykładnię i zastosowanie, - art. 78 § 1 k.p.a, w związku z art. 64 ustawy o pomocy społeczne przez brak zastosowania i rozpoznania nowych wniosków dowodowych, mających istotne znaczenie dla sprawy, - art. 75 § 1 , art. 77 § 1 i art. 79 § 1 k.p.a. przez błędną wykładnię i zastosowanie. Strona wskazała, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera żadnego odniesienia się do zarzutów skarżącej. Skarżąca nie wie, w jaki sposób organ odniósł się do podniesionych przez nią zarzutów. Argumentacja skarżącej zawarta w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji w dalszym ciągu zachowuje aktualność i zbędne jest jej powtarzanie. Skarżąca zwróciła uwagę, że ponosi nieoczekiwane wydatki związane z urazem kolana i rehabilitacją oraz spłaca wcześniej zaciągnięte kredyty, których wysokość z powodu inflacji wzrasta. Obecnie na życie pozostaje skarżącej kwota 300 – 400 zł i skarżąca zmuszona jest do korzystania z pomocy matki, z którą wspólnie kupuje produkty żywnościowe i przygotowuje posiłki. Sytuacja finansowa strony może stanowić bezpośrednia przyczynę zmiany wysokości ustalonej opłaty zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Strona podniosła również, że jej ojciec zobowiązał się do zapłaty kwoty około 100 – 150 zł i w ten sposób zwolnił się ze świadczenia wobec swojej matki w większym zakresie niż pozwalają na to jego możliwości finansowe. Organ powinien przede wszystkim ustalić możliwości finansowe syna i ustalić prawidłowy wymiar opłaty, a dopiero w dalszej kolejności ustalić opłatę skarżącej. W ocenie skarżącej zbyt pochopne działanie organu można uznać jako sprzeczne z prawem i mające na celu zwolnienie Gminy z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania mieszkańców DPS. Skarżąca poczuwa się do ponoszenia kosztów pobytu babki w DPS, ale w oparciu o jej realne możliwości finansowe. Dlatego też wszystkie okoliczności sprawy winny zostać ponownie ustalone i dopiero wtedy powinno nastąpić określenie wymiaru opłaty dla skarżącej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.), dalej u.p.s. W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: małżonek, zstępni przed wstępnymi. Natomiast stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 - w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Skarżąca niewątpliwie jako zstępna (wnuczka) zobowiązana jest do wnoszenia opłaty za pobyt babki w DPS. Średni miesięczny koszt utrzymania w DPS wynosił 4.104,07 zł, a od 1 kwietnia 2022 r. średni miesięczny koszt utrzymania w DPS wynosił 4.705,56 zł. Po pomniejszeniu średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS o opłatę wnoszoną przez mieszkańca DPS – babkę skarżącej (od 1 kwietnia 2020 r. – 1.469,57 zł, a od 1 marca 2022 r. – 1.582,97 zł), pozostałą do uiszczenia kwotę winni ponosić zstępni, czyli ojciec skarżącej, skarżąca jako wnuczka i druga wnuczka. Odpłatność skarżącej w okresie od 1 marca 2022 r. została ustalona w wysokości 878,17 zł, tj. w wysokości 1/3 pozostałej do uiszczenia kwoty odpłatności – 2.634,50 zł. Należy zauważyć, że odpłatność ustalona skarżącej w powyższy sposób mieści się w granicach przewidzianych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s. Jak ustalono w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 26 sierpnia 2021 r. dochód skarżącej z tytułu zatrudnienia wyniósł 4.353,69 zł. Kwota odpowiadająca 300 % kryterium dochodowego wynosi 2.103,00 zł (300 % x 701 zł), a od 1 kwietnia 2022 r. 2.328,00 zł (300 % x 776 zł). Dochód skarżącej jest więc wyższy niż 2.103,00 zł (od 1 kwietnia 2022 r. od 2.328,00 zł), a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu przez skarżącą opłaty w wysokości 878,17 zł nie jest niższa niż 2.103,00 zł (od 1 kwietnia 2022 r. od 2.328,00 zł). W tym miejscu należy zauważyć, że dochód skarżącej został prawidłowo ustalony przez organy zgodnie z art. 8 u.p.s. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie społeczne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Odliczeniu od dochodu podlegają jedynie świadczenia i dochody wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. Stosownie do zaświadczenia pracodawcy z dnia 28 lipca 2021 r., wydanego dla potrzeb MOPS, obliczony w powyższy sposób dochód skarżącej wyniósł 4.353,69 zł. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, przy ustalaniu wysokości dochodu przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują odliczenia od przychodu kwot spłacanych przez stronę kredytów bankowych i pożyczek zakładowych, kosztów ponoszonych na leczenie i rehabilitację, kosztów czynszu, opłat za media, dobrowolnych ubezpieczeń majątkowych i osobowych oraz kosztów prowadzenia rachunków bankowych i obsługi kart płatniczych, ponieważ wydatki te nie są wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s.. Nieuzasadniony jest więc zarzut skarżącej, że organ odwoławczy pominął argumenty podnoszone przez stronę w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Strona bezpodstawnie zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 79 § 1 i art. 138 k.p.a. Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 7a § 1 k.p.a., ponieważ w sprawie nie występowały wątpliwości co do treści którejkolwiek normy prawnej. Należy zauważyć, że w sprawie brak było podstaw do proporcjonalnego ustalenia odpłatności zgodnie z art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., ponieważ skarżąca podjęła współpracę z organem pomocy społecznej i wyraziła zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ustalona skarżącej odpłatność mieści się jednak w granicach wyznaczonych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s. Strona odmówiła natomiast zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. (umowy o wysokości opłaty wnoszonej przez skarżącą za pobyt babki w DPS), o czym świadczy treść oświadczenia strony z dnia 26 sierpnia 2022 r. oraz z dnia 24 września 2022 r Należy również wyjaśnić, że stosownie do informacji MOPS z dnia 2 maja 2022 r., znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy wynika, że ojciec skarżącej na podstawie umowy z dnia 16 grudnia 2020 r. został zobowiązany do uiszczania opłaty w kwocie 250,00 zł miesięcznie z tytułu pobytu matki w DPS. Natomiast druga wnuczka nie została zobowiązana do ponoszenia odpłatności, ponieważ zgodnie z przeprowadzonym w dniu 2 grudnia 2021 r. wywiadem środowiskowym, dochód na osobę w jej rodzinie nie przekracza 300 % kryterium dochodowego. Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia art. 64 u.p.s. i zwolnienia strony z odpłatności za pobyt babki w DPS z uwagi na ponoszone koszty kredytów i pożyczek oraz koszty leczenia urazu kolana po wypadku na nartach należy zauważyć, że kwestia zwolnienia strony z odpłatności była już przedmiotem rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Decyzją z dnia 23 grudnia 2021 r. nr [...] organ pierwszej instancji odmówił całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS. Od decyzji tej strona nie złożyła odwołania i decyzja ta stała się ostateczna. Orzekając o odmowie zwolnienia skarżącej z odpłatności organ miał na uwadze okoliczności zgłaszane przez stronę do dnia wydania decyzji o odmowie zwolnienia z ponoszenia odpłatności, tj. do dnia 21 lutego 2022 r. W postępowaniu odwoławczym skarżąca podała nowe okoliczności, oprócz okoliczności uwzględnionych w prawomocnie zakończonym postępowaniu o zwolnienie skarżącej z odpłatności, tj. uraz kolana i ponoszone z tego tytułu koszty leczenia i rehabilitacji. Skarżąca może wiec ubiegać się o częściowe lub całkowite zwolnienie z odpłatności na podstawie art. 64 u.p.s. Jedna z przesłanek zwolnienia jest długotrwała choroba zobowiązanego, o której mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.