IV SA/Wr 376/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Marcin Miemiec Sędziowie Sędzia WSA – Lidia Serwiniowska (spr.) Asesor WSA – Alojzy Wyszkowski Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 października 2006r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w P. , powołując się na przepis art. 7 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 2 pkt 1, art. 9a, art. 10 ust. 1, 2, 5, 6 i 8 oraz art. 17 ust. 1, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005r. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z 2003r. z późn. zm.) oraz art. 104 kpa, orzekł o odmowie przyznania L. B. zaliczki alimentacyjnej na dziecko – M. B. Jako powód rozstrzygnięcia organ orzekający w sprawie podał to, że osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego nie jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówiono L. B. zaliczki alimentacyjnej na dziecko – M. B. z tego powodu, że osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego nie jest wychowywana przez osobę samotną w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dnia [...] r. L. B. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. odwołanie od powyższej decyzji, w wyniku którego organ ten uznał, że spełnia ona przesłanki z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i jest osobą samotnie wychowującą dzieci. Nadto wskazał, że do wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej nie zostały dołączone niezbędne dokumenty, tj. uwierzytelniona kopia dokumentu potwierdzającego tożsamość L. B. , skróconego odpisu aktu urodzenia M. B. oraz kopia odpisu wyroku sądowego dotyczącego wysokości zasądzonych alimentów na rzecz dziecka, w związku z czym postanowiło uchylić w całości zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, po jej ponownym rozpatrzeniu organ decyzyjny ustalił, że w skład rodziny L. B. wchodzą: jej konkubent A. B. oraz synowie M. B. i R. B. . W dniu [...] r. wnioskodawczyni dołączyła do akt sprawy brakujące dokumenty, tj. ksero dowodu osobistego, kopię aktu urodzenia M. B. oraz kopię wyroku sądowego. Jak dalej wskazał organ orzekający w sprawie, dnia 1 stycznia 2006 r. nastąpiła zmiana ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Od tego momentu zgodnie z jej art. 3 pkt 17a, przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie się: pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zdaniem organu pierwszej instancji, biorąc pod uwagę powyższe brzmienie przepisu, nie została spełniona wynikająca z niego przesłanka, aby móc uznać wnioskodawczynię za osobę samotnie wychowującą dziecko, gdyż wraz z konkubentem wychowuje co najmniej jedno wspólne dziecko. W oparciu o wyżej powiedziane organ orzekający odmówił przyznania L. B. zaliczki alimentacyjnej na dziecko – M. B. . W odwołaniu od powyższej decyzji L. B. podała, że nie zgadza się z tą decyzją. Podniosła, że ojciec M. B. nie interesował się nim od chwili jego narodzin i nie płacił alimentów na dziecko. Alimenty były wypłacane przez Fundusz Alimentacyjny w R. . Nadto podniosła, iż po rozwiązaniu Funduszu otrzymywała zaliczkę alimentacyjną z Ośrodka Pomocy Społecznej w P. , a syna M. przez długie lata wychowywała sama. Dodała, że żyje w konkubinacie z A. B. , z którym też od roku wspólnie wychowuje syna R. B. . Konkubent nie wychowuje jej syna z pierwszego związku. Dodaje, że w obecnej sytuacji rodzina jej utrzymuje się z wynagrodzenia otrzymywanego przez konkubenta oraz dwóch zasiłków rodzinnych na dzieci. W związku z powyższym znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, gdyż konkubent ma zobowiązania alimentacyjne, a ona utraciła prawo do zaliczki alimentacyjnej na starszego syna, który ma 14 lat i utrzymanie jego wiąże się z większymi wydatkami. Uważa, że z powodu braku środków finansowych i uchylania się ojca biologicznego od alimentowania syna powinna otrzymać pomoc ze strony Kolegium, które powinno uchylić zaskarżoną decyzję i przyznać jej prawo do zaliczki alimentacyjnej. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] , po rozpatrzeniu odwołania L. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił dokładnie stan faktyczny sprawy oraz motywy rozstrzygnięcia podjętego przez organ I instancji, a także argumenty zawarte w odwołaniu. Po dokonaniu analizy akt sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. podkreśliło, że warunki nabywania prawa do zaliczki alimentacyjnej regulują przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.). Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy zaliczka alimentacyjna, zwana dalej "zaliczką", przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Według ust. 2 tego artykułu zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł. Dalej wskazało, iż w myśl art. 2 pkt 5 lit. a tej ustawy osoba uprawniona, to osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli jest ona wychowywana przez osobę uznaną za samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W okresie między uchyleniem przez Kolegium decyzji organu I instancji z dnia [...] r. a wydaniem przez organ I instancji nowej decyzji z dnia [...] r., która została przez stronę zaskarżona, uległy zmianie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005r. sygn. akt K 16/04 z dniem 31 grudnia 2005r. utracił moc obowiązującą m. in. art. 3 pkt 17 definiujący pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko. Pojęcie to od dnia 1 stycznia 2006r. definiuje art. 3 pkt 17a, dodany do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 1 pkt 2 lit a ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260). Zgodnie z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Jak dalej wskazał organ odwoławczy w orzecznictwie oraz w doktrynie utrwalony jest pogląd, że w przypadku zmiany w stanie prawnym obowiązuje zasada bezpośredniego działania nowego prawa polegająca na tym, iż od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do wszelkich stosunków prawnych, zdarzeń czy stanów rzeczy danego rodzaju, zarówno tych, które dopiero powstają, jak i tych, które powstały przed wejściem w życie nowych przepisów, ale które trwają w czasie dokonywania zmian prawa. Oznacza to, że jeśli przepisy prawa materialnego ulegną zmianie organ obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, chyba, że przepisy przejściowe stanowią inaczej, gdyż tylko normy międzyczasowe mogą wprowadzić odstępstwo od stosowania przepisów nowych. Zatem nowe przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji stosuje się, jeżeli nowe prawo nie zawiera norm międzyczasowych normujących zasady i tryb postępowania w sprawach wszczętych przed ich wejściem w życie lub, jeżeli przepisy intertemporalne wskazują na obowiązek stosowania nowych unormowań do spraw wszczętych i niezakończonych przed ich wejściem w życie. W analizowanej ustawie brak jest norm międzyczasowych odnoszących się do spraw wszczętych przed zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Analiza uchylonego art. 3 pkt 17 ustawy i aktualnie obowiązującego art. 3 pkt 17a ustawy prowadzi do wniosku, że w rozumieniu obu tych przepisów osobami samotnie wychowującymi dziecko są: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, jednakże powołane przepisy w sposób odmienny regulują okoliczności decydujące o uznaniu osoby za osobę samotnie wychowującą dziecko. Pod rządami art. 3 pkt 17 okolicznością, która decydowała o uznaniu wnioskodawcy za osobę samotnie wychowującą dziecko było nie wychowywanie dziecka wspólnie z drugim rodzicem dziecka. Natomiast z treści aktualnie obowiązującego art. 3 pkt 17a wynika, że przepis ten wyklucza objęcie pojęciem osoby samotnie wychowującej dziecko osób, które wychowują wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z akt sprawy wynika, że L. B. jest panną i wychowuje syna M. B. (14 lat), na którego ma zasądzone alimenty od P. F. w kwocie [...] zł miesięcznie - wyrok Sądu Rejonowego w L. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. sygn. akt [...] . Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we W. z dnia [...] r. wynika, że egzekucja alimentów na podstawie tytułu wykonawczego była bezskuteczna w okresie ostatnich trzech miesięcy. Strona w roku kalendarzowym [...] osiągnęła dochód w kwocie [...] zł. Z powyższego wynika, że L. B. spełnia kryterium dochodowe oraz warunek dotyczący bezskuteczności egzekucji alimentów. Jednakże strona pomimo faktu, że nie wychowuje syna M. B. wspólnie z jego ojcem, nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z treści tego przepisu wynika bowiem, że nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko osoba, która wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z treści odwołania i zaskarżonej decyzji wynika, że wnioskodawczyni wychowuje syna R. B. wspólnie z konkubentem A. B. - ojcem dziecka. Zatem w świetle art. 3 pkt 17a ustawy - nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko M. B. , tym samym syn nie będąc wychowywany przez osobę samotnie wychowującą dziecko nie jest osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej, w rozumieniu art. 2 pkt 5 lit. a tej ustawy, co też uzasadnia odmowę przyznania przedmiotowego świadczenia. Kolegium wskazało, że przepisy ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej ściśle określają zasady przyznawania zaliczki alimentacyjnej. W świetle tych przepisów nie spełnienie przesłanki samotnego wychowywania dziecka wyklucza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. W tej sytuacji zaliczka nie może zostać przyznana, pomimo spełnienia przesłanki dochodowej i wystąpienia podnoszonej w odwołaniu okoliczności trudnej sytuacji materialnej rodziny. L. B. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu. Nadto podniosła, iż to, że mieszka wraz z konkubentem i wychowuje z nim ich wspólne dziecko nie oznacza, iż jej syn M. jest też przez nich wspólnie wychowywany. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli m.in. stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm./). W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego. Skarga zatem nie mogła zostać uwzględniona. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.). Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy zaliczka alimentacyjna, zwana dalej "zaliczką", przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583,00 zł. (ust. 2). W myśl art. 2 pkt 5 lit. a ustawy osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: a) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, b) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, c) jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych; Z kolei art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są z tą ustawą sprzeczne, a także przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. W ustawie o zaliczce alimentacyjnej ustawodawca nie wyjaśnił znaczenia pojęć, którymi posłużył się w tej ustawie, w tym m.in. pojęć: "rodzina", "dochód rodziny", "osoba samotnie wychowująca dziecko". Pojęcia te zostały zdefiniowane w art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych mającym zastosowanie do niniejszego postępowania w związku z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi m.in., że ilekroć ustawie jest mowa o: - dochodzie rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (pkt 2); - rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego (pkt 16); - osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem (pkt 17a). Podkreślenia wymaga fakt, że art. 3 pkt 17a powyższej ustawy dodany został przez art. a pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. (Dz.U. z 2005r., Nr 267, poz. 2260) zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2006r. Z powołanych wyżej przepisów prawa wynika, że dla uzyskania prawa do zaliczki alimentacyjnej muszą zostać łącznie spełnione następujące przesłanki: - osoba musi być uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna; - osoba ta musi być wychowana przez osobę posiadającą przymiot osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych; - musi zostać spełnione kryterium dochodowe określone w art. 7 ust. 2 ustawy. Niespornym jest, że dwie przesłanki zostały w sprawie spełnione. Mianowicie pierwsza i trzecia. Analiza akt sprawy dowodzi, że wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w L. zasądził od P. F. na rzecz małoletniego M. B. alimenty w kwocie po [...] zł. miesięcznie. Wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy L. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich podwyższył zasądzone wyżej wskazanym wyrokiem alimenty do kwoty [...] zł. miesięcznie. Z zaświadczenia z dnia [...] r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we W. wynika, że egzekucja alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w okresie ostatnich 3 miesięcy była bezskuteczna, zaś dochód skarżącej w roku[...] r. ustalony przez organ, wyniósł [...] zł. W związku z powyższym, jak słusznie stwierdził organ odwoławczy, L. B. spełnia kryterium dochodowe oraz warunek dotyczący bezskuteczności egzekucji zasądzonych alimentów na rzecz M. B. . Natomiast, mimo tego, że nie wychowuje syna M. wspólnie z jego biologicznym ojcem, nie można jej uznać za osobę samotnie wychowującą dziecko w myśl art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z treści tego przepisu wynika bowiem, że nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko osoba, która wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z kolei z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz oświadczeń skarżącej w tej materii zawartych w odwołaniu i skardze wynika, że wychowuje ona syna R. B. wspólnie z konkubentem A. B. - ojcem dziecka. W związku z czym nie może jej zostać nadany przymiot osoby samotnie wychowującej dziecko, a tym samym nie jest osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej, w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Stwierdzić również należy, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005r. sygn. akt K 16/04 (Dz.U. z 2005r., Nr 233, poz. 1994), który stwierdził m.in. niekonstytucyjność przepisu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organy decyzyjne słusznie postąpiły stosując w niniejszej sprawie regulację prawną zawartą w przepisie art. 3 pkt 17a tej ustawy. W świetle tego co powiedziano wyżej Sąd stwierdza, że organy decyzyjne słusznie przyjęły, iż skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a wydane w sprawie decyzje w niczym nie naruszają przepisów prawa materialnego ani procesowego. Skarga zatem jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.