IV SA/Wr 376/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Wanda Wiatkowska –Ilków (spr.) Protokolant Robert Hubacz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 września 2008 r. sprawy ze skargi L. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania L. T. od wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S. decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] Nr [...] odmawiającej przyznania zasiłku celowego w ramach programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz.U. Nr 155, poz. 1109), utrzymało kwestionowaną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że L.T. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego w ramach programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił przyznania świadczenia, uzasadniając odmowę niespełnieniem przez wnioskodawcę warunków do przyznania zasiłku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania strony, uchyliło tę decyzję ze względów proceduralnych i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po jej ponownym rozpoznaniu organ decyzyjny odmówił przyznania zasiłku celowego w ramach programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, bowiem stwierdził, że ani wnioskodawca, ani prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe żona, nie są rolnikami w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, podlegającymi ubezpieczeniu z mocy ustawy, a tym samym nie spełniają warunku przyznania pomocy przewidzianego w § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy. Z decyzją tą nie zgodził się L. T., który w odwołaniu zakwestionował zgodność wyżej powołanego rozporządzenia z Konstytucją. Stwierdził, że jedyną przesłanką uzyskania zasiłku, oprócz stwierdzonego faktu poniesienia strat w uprawach, powinien być opłacany "podatek gruntowy", a nie przynależność do takiego czy innego ubezpieczyciela. Odwołujący się uważa, że rozporządzenie dyskryminuje go jako pełnoprawnego obywatela i narusza, gwarantowaną mu przez art. 30 Konstytucji, godność. Narusza także art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności zasadę równości wobec prawa, zasadę równego traktowania wszystkich przez władze publiczne oraz zakaz dyskryminacji w życiu publicznym, społecznym i gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Dalej Kolegium podało, iż zasiłek celowy, przyznawany na zasadach określonych rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, ma charakter świadczenia pomocowego, przyznawanego rodzinom rolniczym, w których gospodarstwach wystąpiły szkody spowodowane suszą, po spełnieniu wymogów w nim określonych. Przepis § 2 powołanego rozporządzenia stanowi, iż pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli: 1) co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy; 2) w gospodarstwie rolnym, w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, w którym szkody w uprawach rolnych spowodowane suszą, oszacowane przez komisję powołaną przez wojewodę na podstawie § 20 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1996 r. w sprawie szczegółowych kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji (Dz.U. Nr 16, poz. 82, ze zm.), wynoszą średnio powyżej 30 %. Ubezpieczeniu społecznemu rolników, z mocy ustawy, zgodnie z art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), nie podlegają rolnicy lub domownicy podlegający innemu ubezpieczeniu społecznemu lub posiadający ustalone prawo do emerytury lub renty albo posiadający ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczenie społeczne rolników realizuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). W rozpatrywanej sprawie, na podstawie zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników Placówki Terenowej w S. z dnia 25 września 2006 r. oraz oświadczenia złożonego przez odwołującego się w dniu 21 lutego 2007 r., ustalono natomiast, że on i jego żona nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników, bowiem L. T. jest emerytowanym funkcjonariuszem państwowym, a pracodawca jego żony odprowadza składki z tytułu ubezpieczenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z powyższym należy stwierdzić, że organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł, iż odwołującemu się nie może być przyznany zasiłek celowy w ramach programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu łagodzenia skutków suszy, bowiem nie został spełniony warunek przyznania pomocy, przewidziany w § 2 pkt 1 wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów. Odnosząc się do kwestionowania przez stronę zgodności z Konstytucją rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, Kolegium wyjaśniło, że przepisy tego rozporządzenia stanowią podstawę prawną orzekania w sprawie przyznawania pomocy rodzinom rolniczym, które poniosły szkodę w uprawach rolnych wskutek suszy 2006 r. dopóty, dopóki nie zostaną wycofane z obrotu prawnego wskutek ostatecznego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Kolegium podkreśliło, iż jest powołane do stosowania obowiązującego prawa, nie jest natomiast władne oceniać zgodności z Konstytucją obowiązujących przepisów prawa. Samorządowe Kolegia Odwoławcze nie są też wymienione w art. 191 Konstytucji wśród podmiotów legitymowanych do złożenia wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. Należy jednakże zauważyć, że zgodnie z art. 79 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej "Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji". Zatem prawo wniesienia skargi konstytucyjnej przysługuje także stronie niniejszego postępowania, po spełnieniu warunków przewidzianych w cytowanym przepisie. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. T. wniósł o jej uchylenie jako naruszającej prawo i jego interes. Skarżący podniósł, iż w obecnym stanie prawnym istnieje możliwość bezpośredniego stosowania przez organy administracyjne i sądowe Konstytucji RP jako aktu najwyższej rangi i bezpośredniego stosowania. Przytaczając treść art. 32 Konstytucji RP wskazał, że konstrukcja prawna rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006r. w sposób wyraźny i jednoznaczny dzieli rolników na tych, którzy mogą skorzystać z pomocy państwa i tych, którzy nie mogą z takiej pomocy skorzystać. Przy czym, co zasługuje na wyraźne podkreślenie, przepisy tego rozporządzenia dokonują różnicowania uprawnień w sposób niezgodny z Konstytucją RP. Albowiem ten rolnik, właściciel gospodarstwa rolnego, uprawiający ziemię i będący podatnikiem podatku rolnego, który nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie korzysta z pomocy, z której korzysta taki sam rolnik takiemu ubezpieczeniu podlegający. Zatem, wprowadzenie kryterium ubezpieczenia społecznego jako przesłanki warunkującej pomoc państwa dla dotkniętych klęskami żywiołowymi stoi w rażącej sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, tj. równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji. Skarżący dodał, że jako dotknięty skutkami suszy w sposób uprawniający go do pomocy państwa, nie może skorzystać z takiej pomocy, gdyż nie może się ubezpieczyć z powodów od niego niezależnych. Wydaje się, jak wskazał, że w takiej sytuacji może być wielu rolników. Nadto, zgodził się z uzasadnieniem zawartym w decyzji organu II instancji, że zgodnie z art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1988r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy, dotyczy to również jego domowników. Jest to jednak okoliczność prawna, na którą nie ma wpływu, a doznaje dyskryminacji wobec rolników, którzy podlegają obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z mocy ustawy także nie mając wpływu na swoją sytuację prawną w tym zakresie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Skarga nie jest zasadna. Z dokonanej przez Sąd analizy akt sprawy wynika, że w dniu 25 września 2006r. L. T. skierował do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wniosek o zasiłek celowy w związku z suszą, która wystąpiła w roku 2006. Jako podstawę prawną żądania we wniosku wskazał § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz.U. Nr 155, poz. 1109), który stanowi, że pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli: 1) co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy; 2) w gospodarstwie rolnym, w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, w którym szkody w uprawach rolnych spowodowane suszą, oszacowane przez komisję powołaną przez wojewodę na podstawie § 20 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1996r. w sprawie szczegółowych kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji (Dz. U. Nr 16, poz. 82, ze zm.), wynoszą średnio powyżej 30 %. Przy czym wskazać należy, że według jego § 3 ust. 1 pomocy tej udziela się jednorazowo, w formie zasiłku celowego udzielanego na zasadach określonych w art. 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, przez kierownika ośrodka pomocy społecznej, w drodze decyzji administracyjnej wydawanej z upoważnienia wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Składając ów wniosek, skarżący jednocześnie oświadczył, iż jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tymczasem, ze znajdującego się w materiałach sprawy zaświadczenia z dnia 25 września 2006 r., wystawionego przez Inspektora Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego we W. Placówki Terenowej w S. wynika, iż skarżący nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Potwierdził to zresztą sam skarżący w dniu 21 lutego 2007 r. oświadczając, że nie odprowadza składek do KRUS z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, gdyż jest emerytowanym funkcjonariuszem państwowym. Dodał też, że pracodawca jego żony odprowadza za nią składki do ZUS. W tym stanie rzeczy nie ulega wątpliwości, że skoro skarżący ma ustalone prawo do emerytury zaś żona skarżącego objęta jest powszechnym ubezpieczeniem społecznym, nie podlegają oni ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), ponieważ zgodnie z jej art. 7 ust. 1 ubezpieczeniu temu podlega: 1) rolnik, którego gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, 2) domownik rolnika, chyba że ten rolnik lub domownik podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty albo ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Sytuacja w jakiej się znajdują, bezsprzecznie stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego zasiłku celowego. Odpowiadając natomiast na zarzut skargi dotyczący niekonstytucyjności przepisu § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wskazać należy, iż w wyroku z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt P 20/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że jest on zgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji. W motywach tego rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny m.in. zważył, iż stosując pewne uproszczenie, można stwierdzić, że ubezpieczeniu rolniczemu ex lege podlegają osoby, których jedynym źródłem utrzymania jest praca w rolnictwie. Osoby niepodlegające ubezpieczeniu z mocy ustawy, ale spełniające inne warunki wynikające z ustawy o KRUS, mogą ubezpieczyć się na wniosek w zakresie dopuszczonym przez przepisy. Zakres tego ubezpieczenia może określić sama osoba zainteresowana, bądź wynika on bezpośrednio z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Osoby takie również pracują w rolnictwie, ale praca ta nie stanowi ich jedynego źródła utrzymania. Takie osoby, według Trybunału Konstytucyjnego, prowadząc dodatkową (a nawet stałą, cykliczną) działalność rolniczą, podlegające w związku z tym ubezpieczeniu w KRUS na wniosek, stanowią inną grupę niż rolnicy, którzy uzyskują dochody wyłącznie z pracy we własnym gospodarstwie rolnym i spełniają warunki do objęcia ubezpieczeniem rolniczym ex lege. Już nawet sam podział w ustawie o KRUS na ubezpieczonych z mocy ustawy i na wniosek oznacza, że są to dwie odrębne grupy podmiotów, które mogą być różnie traktowane. Przyjęte w rozporządzeniu z 2006 r. kryterium można uznać zatem za relewantne i nienaruszające zasady równości wobec prawa. Tak więc, skoro bezspornym jest, że skarżący nie podlega ubezpieczeniu rolniczemu z mocy prawa, bezcelowe dla potrzeb niniejszej sprawy byłoby poruszanie kwestii związanych z podleganiem temu ubezpieczeniu z innych tytułów. Reasumując wskazać należy, że Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji, nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej eliminacji z obrotu prawnego. Wobec tego co powiedziano, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.