IV SA/Wr 38/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 maja 2007r. sprawy ze skargi L. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zmiany wysokości zasiłku stałego uchyla decyzję II instancji oraz decyzję I instancji w części dotyczącej realizacji zasiłku stałego w kwocie 305 zł miesięcznie w formie bonów żywnościowych. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. , na podstawie art. 106 ust. 5 w związku z art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 11, art. 110 ust. 7, 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 163 i art. 104 kpa, orzekł o zmianie decyzji własnej z dnia [...] r. Nr [...] w ten sposób, iż ustalił wysokość zasiłku stałego przyznanego L. D. od dnia [...] r. w kwocie po [...] zł miesięcznie, przy czym wypłatę [...]zł z tej kwoty przewidział w formie bonów żywnościowych, a [...] zł w formie pieniężnej. Bony towarowe miały być realizowane w sklepie SPAR w Domu Handlowym [...] w B. W motywach tego rozstrzygnięcia organ orzekający podał, że w związku ze zmianą wysokości dochodu L. D. , który od września 2006r. wynosi 153 zł, przy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej 461 zł, ustalonym wywiadem kontrolnym z dnia [...] r., zachodzi konieczność zmiany wysokości zasiłku stałego, który od 1 września 2006r. wynosi 308 zł miesięcznie. Nadto dodał, że mając na uwadze powyższe oraz możliwość korzystania ze świadczenia w sposób niezgodny z jego przeznaczeniem, w oparciu o art. 11 ustawy o pomocy społecznej postanowiono jak na wstępie. Od powyższej decyzji L. D. złożył odwołanie, w którym podniósł, że jest inwalidą pierwszej grupy i mieszka wraz z bratem, który otrzymuje rentę socjalną. Prowadzą oni jednakże odrębne gospodarstwa domowe, a rachunki za media opłacają z wyprzedzeniem. Odwołujący się wskazał też, że został mu podniesiony otrzymywany zasiłek stały, jednak z tą różnicą, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. przyznał kwotę w bonach żywnościowych, które musiałby realizować w sklepie SPAR. Wszystkie artykuły spożywcze są tam jednak zbyt drogie i niewiele mógłby ich kupić. Za kwotę otrzymywaną w gotówce robił zakupy w najtańszych sklepach w mieście. Z tego właśnie powodu nie miał żadnych zaległości w płaceniu rachunków, jak również wywiązywał się ze wszystkich płatności. Dodał, iż nie przebywał na leczeniu odwykowym, jak też w izbie wytrzeźwień, ani nie otrzymał mandatu za spożywanie alkoholu w miejscu publicznym. Jest wraz z bratem osobą " nie chodzącą" i ma przyznaną opiekunkę. W związku z wyżej powiedzianym zwrócił się o zamianę bonów żywnościowych na kwotę pieniężną, tak jak to miało miejsce do października 2006r. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 106 ust. 5 w związku z art. 11 ust. 1 i art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w następstwie prośby strony o pomoc w formie zwiększenia godzin usług opiekuńczych Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. postanowił przeprowadzić wywiad środowiskowy i dlatego pracownik socjalny w dniach [...] r. udał się do podopiecznego L. D. , mającego przyznany zasiłek stały z pomocy społecznej. W trakcie wizyt stwierdził, że w tych dniach odwołujący się znajdował się pod wpływem alkoholu. W wyniku dokonanych ustaleń co do wysokości uzyskiwanego przez stronę dochodu organ l instancji decyzją z dnia [...] r. zmienił z urzędu dotychczasową decyzję ustalającą stronie wysokość zasiłku i ustalił ją w kwocie [...] zł miesięcznie oraz orzekł, że część tej kwoty, tj. [...] zł będzie realizowana w formie bonów żywnościowych (do wykorzystania w sklepie Spar), a pozostałe [...] zł w formie pieniężnej. Natomiast dotychczasowy zasiłek pielęgnacyjny wypłacany będzie stronie w formie pieniężnej. Art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej stanowi iż decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11. Przepis art. 11 ust. 1 tej ustawy natomiast stanowi, że w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem, może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Z akt sprawy zgromadzonych przez organ l instancji wynika, że w następstwie podania strony o udzielenie pomocy w formie usług opiekuńczych pracownik socjalny udał się w dniu [...] r. do jej mieszkania. Nie mógł jednak przeprowadzić wywiadu, gdyż L. D. znajdował się w stanie upojenia alkoholowego. Był wulgarny, mówił niewyraźnie i bełkotliwie, a przy wersalce stała napoczęta butelka wódki. W tym samym dniu nie pozwolił na wykonanie czynności opiekunce PKPS - na tę okoliczność została przez nią sporządzona notatka dołączona do akt sprawy (karta [...]) potwierdzająca spożycie przez podopiecznego alkoholu, krzyczenie i wyzywanie jej wulgarnymi słowami. Również podczas kolejnej wizyty złożonej w dniu [...] r. przez pracownika socjalnego stwierdzono, że na stole były kieliszki, a podopieczny był w stanie wskazującym na spożycie alkoholu. Był wulgarny i agresywny. Podkreślił, że rachunki płaci regularnie wobec czego nikogo nie powinno obchodzić, czy pije i jak się zachowuje. Biorąc pod uwagę stwierdzone przypadki marnotrawienia przez stronę przyznanych jej świadczeń z pomocy społecznej poprzez upijanie się alkoholem -czyli do wykorzystywania ich w sposób niezgodny z przeznaczeniem - należy uznać, że spełnione zostały przesłanki z art. 106 ust. 5 i art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej do zmiany, na niekorzyść strony bez jej zgody, formy realizacji zasiłku stałego z pieniężnej na bony żywnościowe. Zmiana ta ma przeciwdziałać wykorzystywaniu przez stronę przyznanych świadczeń do popadania w alkoholizm. Strona ma ponadto przyznaną pomoc w postaci usług opiekuńczych w wymiarze 5 godzin tygodniowo. Opiekunka nie byłaby też w stanie dokonywać zakupów w wielu sklepach, ponadto utrudnione byłoby ich finansowe rozliczanie. Zaskarżona decyzja organu l instancji jest więc zgodna z obowiązującym prawem i dlatego brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania strony. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. D. zakwestionował ją w części dotyczącej kwestii wypłacania przyznanego zasiłku stałego w formie bonów żywnościowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Skarga jest zasadna. Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Jej art. 11 ust. 1 mówi, że w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Natomiast art. 106 ust. 5 tej ustawy stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Spór w sprawie sprowadza się do tego, że skarżący nie godzi się z faktem zmiany formy wypłaty przyznanego mu świadczenia. Zamiast jego wypłaty w formie bonów żywnościowych domaga się realizacji przedmiotowego zasiłku w dotychczasowej postaci, tj. pieniężnej. W rozważanej sprawie organy orzekające na podstawie relacji pracowników socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. oraz wyjaśnień złożonych przez opiekunkę Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej w B. stwierdziły, że w trakcie ich wizyt, które miały na celu m.in. przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, skarżący znajdował się w stanie upojenia alkoholowego. Był wulgarny, mówił niewyraźnie i bełkotliwie. Kontakt z nim był ograniczony. Tym samym uniemożliwiał dokonanie zamierzonych przez nich czynności. Tak więc, w oparciu o powyższe organy decyzyjne uznały, iż skarżący marnotrawi przyznane mu środki z pomocy społecznej, gdyż przeznacza je na zakup alkoholu, który spożywa. Wskazać niewątpliwie należy, że z sytuacją marnotrawienia środków mamy doczynienia wówczas, gdy świadczeniobiorca przeznacza otrzymane środki na coś, co nie jest niezbędną potrzebą bytową. Pieniądze wydaje niegospodarnie i rozrzutnie. Wówczas jego zachowanie, które niezbicie dowodzi marnotrawieniu przyznanych mu środków, może spowodować wydanie decyzji administracyjnej skutkującej m.in. udzieleniem pomocy w formie niepieniężnej. Skoro zachowanie świadczeniobiorcy ma niezbicie dowodzić marnotrawieniu otrzymywanych środków warunkiem wydania prawidłowej decyzji w tym przedmiocie jest podjęcie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 kpa). Decyzja zaś powinna zawierać m. in. uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 107 § 1 kpa). Przepis art. 107 § 3 kpa stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co wypływa także z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 kpa (zasada udzielenia informacji) oraz art. 11 kpa (zasada przekonywania, czyli wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia). Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Tymczasem w niniejszej sprawie organy decyzyjne naruszyły zasadę prawdy obiektywnej poprzez niedopełnienie obowiązku oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a zatem nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Z kolei lakoniczne uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej nie wyjaśniło skarżącemu motywów jej podjęcia, a tym samym odebrało mu możliwość polemiki z nią w odwołaniu. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organy orzekające w sprawie nie sprostały wyżej wskazanym wymogom, a wydane decyzje, z uwagi na niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, są przedwczesne. Ponieważ pracownicy socjalni stwierdzili, że skarżący regularnie dokonuje opłat za mieszkanie i nie ma z tego tytułu zaległości, mimo że zostało ono uznane za brudne i zaniedbanie, a L. D. zastano w dniach [...] r. w stanie upojenia alkoholowego, nie można tylko na tej podstawie orzec o marnotrawieniu przez niego otrzymywanych środków. Organy decyzyjne mogły choćby rozpytać na tę okoliczność sąsiadów skarżącego lub w inny sposób zgromadzić stosowny materiał dowodowy, czego nie uczyniły. Na marginesie wskazać jeszcze trzeba, że na rozprawie w dniu 9 maja 2007r. L. D. oświadczył, iż sklep SPAR, w którym miały być realizowane bony żywnościowe już nie istnieje. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.