IV SA/Wr 380/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec Asesor WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 października 2006r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. , działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) oraz art. 154 § 1 kpa, odmówił J. K. zmiany decyzji z dnia [...] r. Nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu represji za okres od [...] r. do [...] r. w miejscowości S. . W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że J. K. nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania ani też na podstawy stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji w związku z czym pismo jej zostało zakwalifikowane jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 kpa. Jak dalej podał, z akt sprawy wynika, że J. K. urodziła się w dniu [...] r. w miejscowości S. podczas deportacji jej matki do pracy przymusowej w III Rzeszy. Podstawą prawną wydania odmownej decyzji z dnia [...] r. Nr [...] był przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, zgodnie z którym represją w rozumieniu ustawy jest m.in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z przepisu tego wynika, że jednym z koniecznych warunków, który spełniać musi osoba ubiegająca się o świadczenie pieniężne jest fakt jej deportacji czyli wywiezienia na terytoria wskazane w cytowanym przepisie. Warunku tego ze względów oczywistych nie spełniają osoby, które urodziły się już w czasie wykonywania pracy przymusowej przez ich deportowane matki. Nadto organ orzekający wskazał, iż w myśl art. 1 ust. 1 powołanej wyżej ustawy "świadczenie pieniężne (...) przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie (...)". Z kolei z analizy akt sprawy, a w szczególności z ankiety matki J. K. – O. K. - z roku [...] wynika, że w chwili deportacji do pracy przymusowej nie posiadała ona obywatelstwa polskiego. Zatem J. K. jako urodzona z nieformalnego związku, w myśl art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U.R.P. Nr 7, poz. 44) nabyła obywatelstwo matki, tj. obywatelstwo radzieckie. Tak więc, w czasie podlegania represjom J. K. nie była obywatelką polską w związku z czym świadczenie jej nie przysługuje. Podniósł, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że O. K. została deportowana do III Rzeszy spod Ż. na U. , a zatem spoza terytorium II RP. Wskazał, że osobę urodzoną z matki deportowanej do pracy przymusowej można uznać za osobę represjonowaną o ile deportacja jej matki nastąpiła z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. podała, że jest Polką urodzoną w A. oraz, że jej ojciec był Polakiem, jednakże nie ma żadnych dokumentów ten fakt potwierdzających. Nadto przedstawiła swą trudną sytuację finansową. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] r. Nr [...] , na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że matka J. K. wywieziona została na teren II Rzeszy z powiatu Ż. (teren byłego ZSRR), gdzie urodziła się i mieszkała, co wynika z wpisu w ankiecie personalnej z [...] r. pkt 10a, a więc z obszaru nie należącego do państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. Podał, iż we wnioskowanym okresie matka J.K. posiadała obywatelstwo ZSRR, co z kolei wynika z pkt 9 wskazanej wyżej ankiety personalnej. W myśl art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. R.P. Nr 7, poz. 44): "przez urodzenie dzieci nieślubne nabywają obywatelstwo matki". Zgodnie z aktem małżeństwa rodzice J. K. zawarli związek małżeński w dniu [...] r., a zatem w okresie podlegania represjom określonym w ustawie, jako dziecko obywatelki ZSRR posiadała ona obywatelstwo radzieckie i nie spełnia tym samym warunku koniecznego dla uzyskania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. K. powyższej decyzji zarzuciła, że narusza prawo wobec czego wnosi o jej uchylenie. Podniosła, iż powszechnie wiadomo, że w okresie wojny obywatelom polskim znajdującym się pod okupacją radziecką siłą nadawano obywatelstwo sowieckie. Podobnie zresztą pod przymusem dokonywano przemieszczeń ludności. Wskazała, że matka jej zawsze była obywatelką Polski na dowód czego przedstawiła kserokopię jej paszportu. W związku z powyższym rozstrzygnięcie organu orzekającego uważa za kuriozalne i niegodne. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m.in. skargi na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy). Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), (dalej: ustawa o świadczeniu pieniężnym), w myśl którego świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także przepis art. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy, z którego wynika, że represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. W podstawach prawnych zaskarżonej decyzji powołano również art. 5 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U.R.P. Nr 7, poz. 44), stosownie do którego przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne obywatelstwo matki. W niniejszej sprawie niekwestionowany jest fakt, że skarżąca urodziła się [...] r. w S. w okresie pobytu jej matki na terytorium III Rzeszy, wywiezionej tam do pracy przymusowej. Jednakże matka skarżącej na terytorium III Rzeszy została wywieziona spod Ż. na U. , a więc spoza terytorium II RP. Słusznie zatem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, iż skarżącej nie przysługuje uprawnienie do świadczenia pieniężnego, przewidziane w art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej, ponieważ skarżąca nie posiadała obywatelstwa polskiego w okresie podlegania represjom. Z treści przytoczonego wyżej przepisu art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym wynika bowiem, iż świadczenie to przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w tej ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie. Użyty w tym przepisie zwrot "były obywatelami polskimi i są nimi obecnie" oznacza, iż warunki te muszą być spełnione łącznie. W przeciwnym wypadku ustawodawca użyłby zwrotu "były obywatelami polskimi lub są nimi obecnie", jak to uczynił w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (Dz.U. Nr 17, poz. 75 z późn. zm.), z którego wynika, iż uprawnienia kombatanckie przysługują osobie posiadającej obywatelstwo polskie, także wtedy, gdy w okresie podlegania represjom nie posiadała takiego obywatelstwa. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego powinna wykazać, iż posiadała obywatelstwo polskie w okresie podlegania represjom (w okresie pracy przymusowej) jak również, że posiada to obywatelstwo obecnie. Skarżąca spełnia tylko jeden z tych warunków, gdyż wykazała jedynie, iż posiada obywatelstwo polskie obecnie (legitymuje się polskim dowodem osobistym). Nie spełnia natomiast warunku dotyczącego posiadania obywatelstwa polskiego w okresie podlegania represjom (pobytu na terytorium III Rzeszy wraz z matką na deportacji). Przesłankę posiadania przez skarżącą obywatelstwa w okresie podlegania represjom należało ocenić na podstawie wspomnianej ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, która obowiązywała w dacie urodzenia skarżącej (ustawa ta utraciła moc w dniu 19 stycznia 1951r.). Zgodnie z powołanym art. 5 zdanie pierwsze tej ustawy przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne obywatelstwo matki. Z akt administracyjnych sprawy wynika zaś, iż skarżąca urodziła się jako dziecko nieślubne. Oznacza to, że skarżąca jako urodzona z nieformalnego związku z chwilą urodzenia nabyła obywatelstwo matki, a zatem w okresie podlegania represjom posiadała obywatelstwo tejże. Skoro skarżąca urodziła się jako dziecko nieślubne z matki Rosjanki w okresie wykonywania przez nią robót przymusowych na terytorium III Rzeszy, przyjąć należy, iż w okresie podlegania represjom skarżąca nie posiadała obywatelstwa polskiego. Z powyższych względów nie zasługuje na uwzględnienie argument, iż matka skarżącej od zawsze posiadała obywatelstwo polskie czego dowodem ma być nadesłana przez J.K. kserokopia jej paszportu, gdyż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności ankieta personalna z roku 1952r. wyraźnie temu zaprzeczają. W punkcie 9 tej ankiety, który zapytuje o obecne obywatelstwo widnieje dokonany przez O. K. wpis "Z.S.R.R." Kwestię posiadania przez matkę skarżącej obywatelstwa polskiego, zgodnie z twierdzeniem skarżącej i nadesłaną kserokopią paszportu jej matki, wytłumaczyć można tym, iż mogła ona nabyć obywatelstwo polskie w okresie późniejszym niż wnioskowany w sposób przewidziany przepisami prawa. Podkreślenia wymaga również fakt, że świadczenie pieniężne nie przysługuje wszystkim osobom, które zostały deportowane do pracy przymusowej, lecz jedynie osobom, które wykażą, iż spełniają wszystkie warunki uprawniające do tego świadczenia, określone ustawą o świadczeniu pieniężnym. Słuszne jest zatem stanowisko, iż matka skarżącej została wywieziona z obszaru nie należącego do państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., gdyż z akt sprawy wynika, że O. K. została wywieziona z terytorium byłego ZSRR, co znajduje potwierdzenie w ankiecie z dnia [...] r. Nr [...] – wniosku matki skarżącej o wydanie dowodu osobistego. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, represją w rozumieniu tej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Tak więc, matka J. K. nie podlegała represjom, o jakich mowa w rozumieniu tego przepisu, uprawniających do przyznania świadczenia pieniężnego. Wobec tego przyjąć należy, iż skarżąca urodzona jako dziecko nieślubne na terytorium III Rzeszy w okresie wykonywania pracy przymusowej przez jej matkę mogłaby nabyć uprawnienie do świadczenia pieniężnego, gdyby jej matka została wywieziona z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., a ponadto posiadała w okresie represji polskie obywatelstwo. Jednakże przesłanki takowe, jak zostało wykazane powyżej, nie wystąpiły w niniejszej sprawie. Z tych względów zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. Skargę zatem, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić.