IV SA/Wr 380/19

|Sygn. akt IV SA/Wr 380/19 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 21 listopada 2019 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), , Sędziowie:, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, , Protokolant:, referent Krzysztof Erbel, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r., sprawy ze skargi K. R., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji., , , , Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania skarżącej K. R. od, wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Starszego Administratora w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. ([...]) o odmowie przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu podano, że 20 marca 2018 r. skarżąca wystąpiła do organu pierwszej instancji z wnioskiem o przyznanie m.in. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Do wniosku dołączyła akt urodzenia syna oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 5 marca 2018 r. stwierdzające objęcie wnioskodawczyni opieką medyczną od 22 tygodnia ciąży przez lekarza. Mając powyższe na względzie, organ pierwszej instancji wydał decyzję z dnia [...] kwietnia 2018 r., na mocy której odmówił prawa do przedmiotowego dodatku, uzasadniając rozstrzygnięcie niepozostawaniem przez skarżącą pod opieką medyczną przed upływem dziesiątego tygodnia ciąży. Skarżąca odwołała się od tej decyzji, podnosząc, że powodem nieskorzystania przez nią ze świadczeń opieki zdrowotnej przed 10. tygodniem ciąży był najpierw brak świadomości co do tego, że jest w ciąży, a następnie około 12. tygodnia ciąży brak możliwości zarejestrowania się do lekarza ginekologa w ramach świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Jak dalej wskazano, po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. podjęło decyzję w dniu [...] maja 2018 r. utrzymując w mocy zaskarżoną wówczas decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2018 r. Po rozpoznaniu skargi, wywiedzionej przez skarżącą na decyzję Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 21 listopada 2018 r. (IV SA/Wr 404/18) uchylił decyzje organów obu instancji. W ocenie Sądu - organy administrujące powinny - stosownie do sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 2016 r. (SK 2/16) - ustalić, czy późniejsze niż przed ukończeniem 10. tygodnia ciąży, podleganie przez matkę dziecka opiece medycznej nie zostało spowodowane przez niezależne od niej okoliczności. Dlatego też Sąd - uchylając decyzje organów administrujących - stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym organ pierwszej instancji winien ustalić, czy występowały przyczyny obiektywne, które uniemożliwiły skarżącej poddanie się opiece lekarskiej we wskazanym przez ustawę terminie. Rozpoznając ponownie sprawę, organ pierwszej instancji pismem z dnia 14 lutego 2019 r. wezwał skarżącą do dostarczenia następujących dokumentów: oświadczenia, czy występowały przyczyny obiektywne, które uniemożliwiły jej poddanie się opiece lekarskiej w terminie wskazanym przez ustawodawcę, czy przyczyny opóźnienia były niezależne od niej oraz czy odczuwane objawy lub ich braki spowodowały późniejsze zgłoszenie się do lekarza. Odpowiadając na wezwanie, skarżąca oświadczyła, że nie była objęta opieką lekarską, ponieważ nie występowały u niej objawy ciąży. Do lekarza próbowała się zgłosić dopiero w 12. tygodniu ciąży. W tym stanie rzeczy, organ pierwszej instancji wydał oznaczoną na wstępie decyzję, na mocy której odmówił ponownie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, uzasadniając rozstrzygnięcie niepozostawaniem przez skarżącą pod opieką medyczną przed upływem 10. tygodnia ciąży. W uzasadnieniu podniesiono także, że np. brak odczuwania objawów ciąży nie stanowi przyczyny obiektywnej. Rozpatrując wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Zauważyło, że zgodnie z art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.; dalej w skrócie jako: ustawa), dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Dodatek przysługuje jednorazowo, w wysokości 1000 zł. Wedle zaś art. 9 ust. 6 ustawy, dodatek przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji, działając po powołanym wyroku i stosując się do wskazań zawartych w motywach pisemnych, uzupełnił postępowanie wyjaśniające o oświadczenie skarżącej dotyczące przyczyn niedochowania ustawowego terminu podlegania opiece medycznej w ciąży. Jak wynika zaś z uzyskanego oświadczenia, skarżąca nie podlegała opiece medycznej przed 10. tygodniem ciąży, gdyż - nie domyślając się, że jest w ciąży - w ogóle nie zabiegała o odbycie wizyty lekarskiej. Z wcześniejszych wypowiedzi skarżącej wynika, że zauważane w siebie przez około 3 miesiące plamienia interpretowała jako menstruację. W ocenie Kolegium, wymóg pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży do porodu w przypadku skarżącej nie został spełniony. Po pierwsze, skarżąca podjęła próbę zarejestrowania się do lekarza po 10. tygodniu ciąży. Po drugie, przyczyny niedochowania ustawowego terminu leżały wyłącznie po stronie skarżącej. Zadecydowały tutaj jej subiektywne odczucia oraz brak woli ustalenia przyczyny zauważonego nieprawidłowego stanu zdrowia (plamienia). Trudno zatem znać, że skarżąca nie podlegała opiece medycznej w okresie do 10. tygodnia ciąży z przyczyn od niej niezależnych. Jednocześnie tylko takiego rodzaju przyczyny (niezależne od ciężarnej) mogą uzasadniać - w świetle tzw. interpretacyjnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 2016 r. (SK 2/16) - niedochowanie ustawowego terminu objęcia opieką medyczną w okresie ciąży. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium w rozpatrywanej sprawie wystąpiła, wynikająca z art. 9 ust. 6 ustawy, podstawa do wydania decyzji odmawiającej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Skarżąca wywiodła skargę zarzucając wydanej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 9 ust. 6 i 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie, iż zaświadczenie stwierdzające o pozostawaniu pod opieką medyczną skarżącej od 22 tygodnia ciąży pozostaje w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy. Nadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, to znaczy kodeksu postępowania administracyjnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 7a poprzez jego niezastosowanie, wskutek nieuwzględnienia deklaracji skarżącej o podejmowaniu licznych prób uzyskania opieki medycznej spełniających kryterium formalne cytowanej wyżej ustawy oraz nieuwzględnienia faktu, że niemożność uzyskania opieki medycznej pozostawała poza działaniem i wolą skarżącej; 3) art. 136 i art. 140 polegającego w szczególności na braku rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wszechstronnego rozważenia zarzutów podnoszonych w odwołaniu; 4) art. 77 poprzez jego niezastosowanie, polegające na przyjęciu rozstrzygnięcia w oparciu o ustalenia organu oraz nieuwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony przy załatwianiu sprawy. Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi, wspierając swą argumentację tezami z orzeczeń sądów oraz przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, między innymi zarzuciła, że organ odwoławczy pominął fakt, że skarżąca próbowała uzyskać pomoc medyczną jeszcze przed upływem 10. tygodnia ciąży. Przedsiębrała w tym celu wszelkie możliwe środki, jednakże z uwagi na duże ilości pacjentek w rzeczonym okresie, nie została do lekarza nawet zarejestrowana. Ciężarna nie odpowiada za to, że do przychodni rejonowej trzeba się umawiać z dużym wyprzedzeniem. Ustawodawca nie wprowadził zasad ani trybu postępowania dającego organom administracji możliwość zweryfikowania przyczyn, dla których matka wnioskująca o przedmiotowy dodatek nie poddała się opiece medycznej w powyższym terminie. Brak w ustawie regulacji nie oznacza jednak, że kobieta. która poddała się opiece medycznej po 10. tygodniu ciąży, a następnie urodziła dziecko, powinna być automatycznie - niezależnie od okoliczności konkretnej sprawy - pozbawiona prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego. W odpowiedzi organ drugiej instancji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Sądy administracyjne stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie stwierdzenia braku naruszeń prawa a wobec tego nieuwzględnienia skargi – sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Skarga jest zasadna. Według art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.; przywoływana poniżej w skrócie także jako "ustawa" lub "u.ś.r."), świadczeniami rodzinnymi są m.in. zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego. Jednym z dodatków do zasiłku rodzinnego jest przedmiotowy dodatek z tytułu urodzenia dziecka (art. 8 pkt 1 ustawy). Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Dodatek ten przysługuje jednorazowo, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (art. 9 ust. 3 i ust. 6 ustawy). Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 9 ust. 7 ustawy). W niniejszej sprawie niesporne jest, że skarżąca nie pozostawała pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży, lecz dopiero w późniejszej fazie ciąży (od 22 tygodnia), co było podstawą odmowy przyznania jej przedmiotowego świadczenia przy jednoczesnym uznaniu przez organy, że powody, dla których doszło do niedochowania owego terminu, nie mają charakteru obiektywnego. Przystępując do meritum sprawy należy podkreślić, że była ona już przedmiotem orzekania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który w prawomocnym wyroku z dnia 21 listopada 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 403/18, uchylił uprzednio zapadłe decyzje w sprawie, dopatrując się naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Zatem zarówno organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy w administracyjnym toku instancji, jak i skład Sądu obecnie orzekający, są związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w przywołanym prawomocnym wyroku. Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby, zaś według art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W kwestii zakresu związania oceną prawną trzeba zaakcentować, że ocena taka to "osąd o prawnej wartości sprawy"; ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów czy zasadności ich zastosowania w danym przypadku, jak również prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia 28 marca 2012 r., I OSK 563/11 oraz z 22 października 2014 r. II FSK 2472/12, z dnia 20 stycznia 2015 r., II GSK 2183/13). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, stąd sąd administracyjny - ponownie orzekając w tej samej sprawie - nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w prawomocnym wyroku ani też nie może dokonywać ponownej oceny zagadnień, co do których ocena prawna została sformułowana. Jeżeli sąd administracyjny wyraża swoją ocenę prawną, to przy ponownym rozpoznawaniu sprawy zakres tej oceny nie może być już przedmiotem kolejnego rozpoznania (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2007 r., II FSK 274/06). W opisanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny dla ponownego rozpoznania sprawy niniejszej przesądził kilka kwestii. Przede wszystkim przywołał, że w rozpatrywanej sprawie należy mieć na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 2016 r. sygn. akt SK 2/16, zapadły na gruncie orzekania o zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał Konstytucyjny podzielił stanowisko, że konieczne i decydujące jest dokonywanie przez organy ustaleń zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawania w tym okresie pod opieką lekarską), jak i dołożenie przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece. Najczęściej przyczynami niedochowania terminu określonego w art. 15b ust. 5 u.ś.r. są "uwarunkowania osobnicze, fizjologiczne, zdrowotne" lub długie terminy oczekiwania na wizytę lekarską w ramach bezpłatnej publicznej opieki zdrowotnej. Wypełnienie obowiązku poddania się opiece lekarskiej przez kobietę w ciąży nie może być oceniane z pominięciem ustaleń co do obiektywnych możliwości jego realizacji w terminie wskazanym przez ustawodawcę. W ocenie wówczas orzekającego WSA - uwarunkowania, dotyczące dodatku do zasiłku rodzinnego i jednorazowej zapomogi są analogiczne, wobec czego uznać należy, że dokonując wykładni art. 9 ust. 6 u.ś.r. w sposób zgodny z art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że dodatek do zasiłku rodzinnego - dodatek z tytułu urodzenia dziecka - przysługuje także wówczas, gdy kobieta pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży, a opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych. Przy rozpoznawaniu natomiast wniosku skarżącej, organy orzekające pominęły wtedy całkowicie przyczynę opóźnienia zgłoszenia się do lekarza, stan zdrowia skarżącej i jego ewentualny wpływ na niemożność czy utrudnienie rozeznania przez nią ciąży przed upływem 10 tygodnia. W odwołaniu skarżąca podała, że typowe objawy ciąży w początkowym jej okresie nie występowały, poza tym zważyć należało też, zdaniem Sądu, że była to pierwsza ciąża skarżącej. Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że nie pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży z przyczyn od siebie niezależnych - bowiem nie miała świadomości, że jest w ciąży, Sąd uprzednio orzekający przyjął, że jest to okoliczność, która może uzasadniać pozostawanie przez skarżącą pod opieką lekarską po okresie określonym ustawą. Sąd przyjął, że uwzględniając prokonstytucyjną wykładnię art. 9 ust. 6 u.ś.r., w postępowaniu administracyjnym należało ustalić (czego organy nie dokonały z naruszeniem norm art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) - czy występowały przyczyny obiektywne, które uniemożliwiły skarżącej poddanie się opiece lekarskiej we wskazanym przez ustawę terminie. Dla takiego ustalenia nie jest wystarczające zaświadczenie, potwierdzające pozostawanie pod tą opieką. Nie można jednak pominąć indywidualnej oceny kobiety i jej odczuwanych objawów, które spowodowały późniejsze zgłoszenie się do lekarza. Niekiedy wystarczające może okazać się oświadczenie strony w tym zakresie. Jakkolwiek organ, generalnie ujmując, wykonał zalecenia Sądu co do kierunku postępowania wyjaśniająco - dowodowego, bowiem odebrał od skarżącej oświadczenie w przedmiocie przyczyn niepodlegania przez nią opiece medycznej od 10. miesiąca ciąży, wszakże nie dokonał prawidłowej oceny prawnej ustalonych okoliczności faktycznych i nie rozważył wszystkich istotnych aspektów sprawy, na które uwagę zwrócił (wiążąco) orzekający uprzednio WSA we Wrocławiu. Skład orzekający w powołanym wyroku mianowicie podkreślił, w kontekście twierdzeń skarżącej o braku w pierwszym okresie ciąży jej świadomości co do swego stanu, że ta okoliczność może uzasadniać pozostawanie przez skarżącą pod opieką lekarską po okresie określonym ustawą, tym bardziej, że była to pierwsza ciąża skarżącej. Sąd zaznaczył, że nie można pominąć indywidualnej oceny kobiety i jej odczuwanych objawów, które spowodowały późniejsze zgłoszenie się do lekarza oraz stwierdził, że niekiedy wystarczające może okazać się oświadczenie strony w tym zakresie i takowe oświadczenie od skarżącej organy odebrały. Skarżąca interpretowała swój stan zdrowia jako prawidłowy z uwagi na zachowane w pewnym stopniu przez czas do 10 tygodnia ciąży symptomy fizjologiczne niewskazujące jej zdaniem na ciążę. Trzeba podkreślić brak doświadczenia skarżącej skoro była to jej pierwsza ciąża i nie doszło do całkowitego zaprzestania krwawienia. Trudno zatem obarczać skarżącą odpowiedzialnością za brak umiejętności rozeznania swego właściwego stanu zdrowotnego i objawów ciąży oraz przypisywać jej złą wolę w tej materii. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o sygn. II SA/Bd 1154/18 z dnia 18 grudnia 2018 r., LEX nr 2619365) : "Pozbawienie matki dziecka prawa do dodatku z tytułu urodzenia dziecka wyłącznie ze względu na wystąpienie okoliczności fizjologicznych, które jednoznacznie nie pozwalały na zakwalifikowanie według jej wiedzy, że jest w ciąży nawet po 10 tygodniu, co spowodowało późniejsze poddanie się opiece medycznej, byłoby nie tylko niezgodne z ratio legis art. 9 ust. 6 u.ś.r., lecz także prowadziłoby do naruszenia zasad konstytucyjnych." Według także słusznej kolejnej tezy z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 kwietnia 2018 r. o sygn. II SA/Op 612/17, LEX nr 2493373 : "Nie można bowiem wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego w przywołanych przepisach terminu poddania się opiece medycznej. W pewnych przypadkach kobieta, której nie da się zarzucić braku troski o zdrowie własne i płodu, może pozostawać pod opieką medyczną w terminie późniejszym, niż określony w art. 15b ust. 5 czy art. 9 ust. 6 u.ś.r. ze względu na niezależne od niej czynniki. Mogą to być w szczególności czynniki o charakterze biologicznym - np. brak możliwości rozpoznania ciąży w jej wczesnym etapie bądź faktycznym - np. brak możliwości zarejestrowania się na badania lekarskie lub poddania się badaniu lekarskiemu w odpowiednim terminie." ( Podobnie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, sygn. III SA/Gd 998/17, z dnia 19 stycznia 2018 r., LEX nr 2428935). Orzecznictwo sądowoadministracyjne akcentuje zatem, że w niektórych okolicznościach stan wiedzy zainteresowanej kobiety w kwestii możliwości rozpoznania wczesnego stadium ciąży może być czynnikiem usprawiedliwiającym przyznanie jej przedmiotowego świadczenia na mocy art. 9 ust. 6 u.ś.r. W tym stanie rzeczy, odmawiając skarżącej omawianego dodatku, doszło do naruszenia art. 9 ust. 6 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie. Należy nadto podkreślić, że na odrębną okoliczność problemów z rejestrowaniem się ciężarnych pacjentek w ramach NFZ skarżąca wskazywała już na wstępnym etapie postępowania administracyjnego, co nie było przedmiotem rozważań organów, a strona nie może ponosić negatywnych skutków związanych z terminami oczekiwania na wizytę lekarską w ramach bezpłatnej publicznej opieki zdrowotnej. Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił wydane w obu instancjach decyzje. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni zaprezentowaną ocenę prawną.