IV SA/Wr 382/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 września 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą a także decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...], nr [...]; II. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Pismem z dnia 24 września 2009 r. M. K. wniosła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko: M. K., uprawnionego do alimentów, a egzekucja należności była bezskuteczna. Decyzją Prezydenta Miasta W. nr [...] z dnia [...] października 2009r. przyznano M. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. ustalając, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta W. zmienił decyzję własną z dnia [...] października 2009 r. w części dotyczącej okresu przyznania tego świadczenia przyznając je na okres od 1 października 2009 r. do 31 maja 2010 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Prezydent Miasta W. zobowiązał M. K. do zwrotu kwoty świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaconego za okres od 1 czerwca 2010 r. do 30 września 2010 r. w łącznej wysokości 1.200 zł (4x300 zł). W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że stosownie do treści § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r., w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. nr 123, poz. 836) zwanego dalej rozporządzeniem, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń (ust. 1). Do wniosku należy dołączyć dokument potwierdzający uzyskanie przez członka rodziny dochodu oraz wysokość uzyskanego dochodu (ust. 2). W przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym, pełnym miesiącu od uzyskania dochodu (ust. 3). Z dokumentów dostarczonych przez M. K. (zaświadczenie z Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia 15 września 2009 r. oraz oświadczenia o dochodzie członków rodziny niepodlegającym opodatkowaniu uzyskanym w roku kalendarzowym 2008 z dnia 24 września 2009 r.) wynika, że dochód rodziny w roku 2008 wyniósł 7.592,71 zł netto, tj. średnio 632,73 na miesiąc, co daje 316,36 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie (632,73 zł: 2). Na podstawie dokumentacji dołączonej do wniosku (świadectwa pracy oraz PIT - 11 za 2008 rok), dochód rodziny M. K. został pomniejszony o średnią miesięczną kwotę dochodu utraconego w 2008 r., tj. o kwotę 632,72 zł. W dniu 9 kwietnia 2010 r. wnioskodawczyni podjęła zatrudnienie w firmie [...] Sp. z o. o. W związku z powyższym dochód rodziny M. K. został powiększony o miesięczną kwotę dochodu uzyskanego tj. o kwotę 1.784,15 zł, w wyniku czego miesięczny dochód rodziny wyniósł 1.794,15 zł, co daje 897,08 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie (1.794,15 zł : 2). W tej sytuacji, zgodnie z § 12 ust. 3 rozporządzenia, świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują M. K. od czerwca 2010 r. Zatem świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone jej za okres od 1 czerwca 2010 r. do 30 września 2010 r. zostały uznane za nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 2 pkt 7, art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.), dalej zwanej ustawą po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji organu I instancji, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach tego rozstrzygnięcia stwierdzono, że zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy, przez nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy rozumieć świadczenie: - wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, - przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, - wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, - wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W myśl natomiast art. 23 ust. 1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Zdaniem organu, nie budzi wątpliwości, że prawomocną decyzją z dnia 25 listopada 2010 r., której zasadności strona nie kwestionowała, pozbawiono M. K. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 czerwca do 30 września 2010 r., tym samym świadczenia wypłacone za ten czas, są niewątpliwie świadczeniami nienależnymi i jako takie podlegają obowiązkowi ich zwrotu. Przy czym zaznaczyć należy, że decyzja organu administracji w tym zakresie nie ma charakteru uznaniowego. Organ ten ma obowiązek wydania decyzji o takiej treści w razie zaistnienia przesłanek o jakich mowa wyżej, a jakie miały miejsce w przedmiotowej sprawie. Skargę na tę decyzję wniosła M. K.. W skardze podniosła zarzut, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. uwzględniło jej skargę na decyzję w sprawie odmowy przyznania świadczenia alimentacyjnego za okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. gdyż decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] uchylono własną decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji i przyznano świadczenie alimentacyjne na okres od 1 października 2010 roku do 30 września 2011 roku w kwocie 300 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, co do zasady, podtrzymując swoje stanowisko. Stwierdzono, że decyzję z dnia 25 lutego 2011 r. podjęto na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., w wyniku uwzględnienia skargi M. Kulibowskiej. Organ orzekający podkreślił także, że wskazana decyzja dotyczy przyznania świadczenia na rzecz syna skarżącej w innym okresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżoną decyzję Kolegium oraz decyzję ją poprzedzającą wydano z naruszeniem przepisów prawa. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego z samego charakteru świadczeń alimentacyjnych wynika, że ich celem jest dostarczenie uprawnionemu środków na zaspokojenie bieżących potrzeb (por. m.in. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 28 września 1949 r., która stosownie do poglądu zawartego w wyroku SN z dnia 8 czerwca 1976 r. III CRN 88/76 - OSNCP 1977, poz. 33 - zachowała swą aktualność, uchwała z 5 lipca 1995 r., sygn. III CZP 86/95, Lex nr 4258). Unormowania materialnego prawa administracyjnego zawarte w ustawie służą natomiast wsparciu osób znajdujących się w trudniej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji (por. wyrok NSA z 28 lipca 2010 r., sygn. I OSK 597/10, www.nsa.gov.pl). Podstawowym warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji (art. 3 ustawy) oraz nieprzekroczenie kryterium dochodowego w wysokości 725 zł na członka rodziny (art. 9 ust. 2 ustawy). Same świadczenia z funduszu alimentacyjnego służyć mają natomiast zastąpieniu tych niewyegzekwowanych alimentów. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że decyzją z dnia 17 października 2009 r. (k. 24 akt adm.) skarżącej przyznano na syna świadczenie z funduszu alimentacyjnego, w wysokości po 300 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Prezydent Miasta W. zmienił decyzję z dnia [...] października 2009 r. w ten sposób, że przyznał świadczenie alimentacyjne w okresie od 1 października 2009 r. do 31 maja 2010 r. (k. 29 akt adm.). Kolejną decyzją, z dnia 1 lutego 2010 r., Prezydent Miasta W. ustalił zaś, że kwota 1.200 zł pobrana tytułem świadczenia alimentacyjnego w okresie od 1 czerwca 2010 r. do 30 września 2010 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym (k. 35). Kwestią sporną pozostaje, czy w ustalonym stanie faktycznym, ziściły się przesłanki do uznania świadczenia alimentacyjnego, pobranego w okresie od 1 czerwca 2010 r. do 30 września 2010 r., w kwocie wskazanej w decyzji z dnia 25 listopada 2010 r., za świadczenie nienależnie pobrane. Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 1, art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 ustawy. Przepisy te stanowią, że właściwy dla wierzyciela organ, zobowiązuje osobę, która nienależnie pobrała świadczenia, do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami w wypadku, gdy świadczenie zostało: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, gdy marszałek województwa ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy wierzyciela uchyla decyzję przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; W toku kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uwzględnienia wymagał fakt, że decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., w trybie art. 54 p.p.s.a., uchyliło decyzję własną oraz decyzję organu I instancji w sprawie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla M. K. na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. i orzekło o przyznaniu tego świadczenia w tym okresie w kwocie 300 zł miesięcznie. Przywołana decyzja dotyczy, co prawda, innego okresu jednak w podstawie jej wydania organ powołał się na taki sam stan faktyczny i prawny, jaki wzięto pod uwagę przy wydawaniu decyzji z dnia [...] listopada 2010 r. w sprawie zmiany decyzji nr [...] z dnia [...] października 2010 r. w części dotyczącej zmniejszenia okresu przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, od 1 października 2009 r. do 31 maja 2010 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. wskazano, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń. Jako podstawę ustalenia wysokości uzyskanego dochodu oba organy przyjęły pierwszy pełny miesiąc uzyskiwanego dochodu. Podkreślono, że użyte w rozporządzeniu wyrażenie "do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny" należy rozumieć jako obowiązek dodania wielkości przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny obliczonego w skali rocznej uzyskanego po roku, z którego dochód stanowił podstawę do ustalenia prawa do świadczeń (tak NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 października 2009 r.,OSK 351/09.Legalis). Uwzględniając powyższe stanowisko Sądu, po przeliczeniu uzyskanego przez M. Kulibowską wynagrodzenia za pierwszy pełny przepracowany miesiąc, tj. maj 2010 r., kwotę 1.794,15 zł dodano w całości do dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym 2009, a nie do przeciętnego miesięcznego dochodu z tego roku. Tak uzyskaną kwotę podzielono na 12 miesięcy, uzyskując miesięczny dochód na osobę w rodzinie (tj. 8745,67 zł dochód za 2009r. - dochód utracony 7.233,36 zł = 1512,31 zł ; 1512,31 zł + dochód uzyskany 1.794,15 zł = 3306,46 : 12 m-cy = 275,54 zł). W związku z powyższy uznano, że dochód dwuosobowej rodziny M. K. nie przekracza ustalonej przez ustawodawcę kwoty 725 zł, co oznacza, iż kwalifikuje się ona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na syna. Należy w pełni podzielić taki sposób wyliczenia dochodu skarżącej. Dokonując zatem, oceny uznania świadczenia pobranego przez skarżącą za świadczenie nienależnie pobrane, zauważyć należy, że organ orzekający rozstrzygnął odmiennie kierując się takim samym stanem faktycznym. Odnosząc się natomiast do argumentacji skargi, należy przy tym stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wyjaśniło skarżącej, na jakiej podstawie, przy takim samym stanie faktycznym, uznano ją za osobę nieuprawnioną do świadczenia alimentacyjnego. Stwierdzono jedynie, że wskazana decyzja dotyczy przyznania świadczenia na rzecz syna w innym okresie. Reasumując: zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 2 pkt 7, art. 23 i art. 12 ust. 1 ustawy. Z tego też względu zaistniała konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta W., z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy orzekające powinny uwzględnić wytyczne zawarte w niniejszym wyroku, a w szczególności pogląd przedstawiony w decyzji z dnia 25 lutego 2011 r. który Sąd w tej sprawie w pełni akceptuje. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. należało uwzględnić skargę, o czym orzeczono w pkt I wyroku. Sąd na podstawie art. 134 p.p.s.a. skasował także decyzję organu I instancji z dnia 25 listopada 2010 r. z powodów wcześniej wymienionych, gdyż to zawarte w niej rozstrzygnięcie stanowi podstawę zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji podjęto natomiast na podstawie art. 152 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane.