IV SA/Wr 386/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.) Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant starszy inspektor sądowy Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi D. Ż. opiekuna prawnego J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu zastępczo wnoszonej przez gminę opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy C. ustalił J. R., zastępowanemu przez opiekuna prawnego D. Ż., wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu zastępczo wnoszonej przez Gminę C. opłaty mieszkańca, przebywającego w Domu Pomocy Społecznej w N., za okres od [...] września 2014 r. do [...] sierpnia 2017 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że J. R. przebywał w Domu Pomocy Społecznej w N. od [...] listopada 2005 r. do [...] sierpnia 2017 r. Jest on osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną i nie ma osób zobowiązanych do alimentacji. Obecnie jego opiekunem prawnym jest siostra D. Ż. W styczniu 2012 r. ustalono, że pensjonariusz jest od 1992 r. właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha ([...] ha przeliczeniowych). Dlatego też w decyzjach wydawanych od [...] maja 2012 r., odpłatność mieszkańca i Gminy za pobyt w DPS ustalana była z uwzględnieniem dochodu z gospodarstwa rolnego. Z powodu braku możliwości uiszczania opłaty przez pensjonariusza, opłatę zastępczo wnosiła Gmina. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] czerwca 2017 r. sygn. akt [...] pensjonariusz został zwolniony z Domu Pomocy Społecznej i opuścił DPS w dniu [...] sierpnia 2017 r. Zatem Gmina zastępczo wnosiła opłatę za pensjonariusza z tytułu pobytu w DPS od [...] września 2014 r. do [...] sierpnia 2017 r., a łączna kwota opłaty zastępczej wyniosła [...] zł. W odwołaniu strona wniosła o zmianę powyższej decyzji i odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Jednocześnie strona złożyła wiosek o odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 10 k.p.a. przez niezastosowanie i uniemożliwienie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań i złożenia własnych wniosków dowodowych, - art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób uchybiający zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz pogłębiania świadomości i kultury prawnej obywateli, - art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie przez organ postępowania, w sposób wszechstronny i wyczerpujący celem ustalenia sytuacji dochodowej i majątkowej odwołującego się. Strona wskazała, że nieruchomości rolne oddalone są o około [...]km od miejsca zamieszkania opiekuna prawnego i pensjonariusza. Do jego dochodu wliczany jest dochód z gospodarstwa rolnego, którego nie jest on w stanie prowadzić. Organ nie uwzględnił, że jako osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może on prowadzić gospodarstwa rolnego, bowiem cierpi na chorobę psychiczną – schizofrenię paranoidalną. Ponadto grunty rolne, pastwiska i łąki są użytkowane przez osobę, która nie posiada do nieruchomości żadnego tytułu prawnego. Umowy zawarte przez ubezwłasnowolnionego całkowicie są z mocy prawa nieważne. Organ wydający decyzję winien zbadać, czy to na skutek złego sprawowania opieki przez A. Z. w okresie objętym decyzją, odwołujący się popadł w zadłużenie bez swojej winy. Okoliczność możliwości złego sprawowania opieki potwierdza uzasadnienie Sądu Rejonowego w L., dotyczące postanowienia o zabezpieczeniu przez ustanowienie zakazu zbywania nieruchomości należącej do strony przez tego opiekuna prawnego. Przed wydaniem decyzji organ winien też zbadać sytuację materialną, życiową i rodzinną osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia i rozważyć możliwość odstąpienia od żądania zwrotu należności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] maja 2013 r. dokonano kolejnej zmiany odpłatności pensjonariusza w DPS od [...] maja 2013 r. na kwotę [...] zł. Następnie decyzją z dnia [...] października 2015 r. zmieniono odpłatność pensjonariusza za pobyt w DPS od [...] października 2015 r. na kwotę [...] zł. Pensjonariusz nie wywiązywał się z obowiązku zapłaty należności za pobyt w DPS za okres od [...] września 2014 r. do [...] sierpnia 2017 r., Gmina ponosiła te opłaty w zastępstwie mieszkańca DPS i wyliczona przez organ pierwszej instancji kwota jest prawidłowa. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że sytuacja dochodowa strony nie ma żadnego wpływu na rozstrzygnięcie o obowiązku zwrotu opłat, ponieważ w tym postępowaniu istotne jest, czy osoba była zobowiązana do ponoszenia opłat, czy uiszczała te opłaty i czy opłaty te w zastępstwie wnosiła gmina. Natomiast z treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu może zostać złożony po wydaniu decyzji w sprawie zwrotu należności. Postępowanie w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez Gminę jest odrębnym postępowaniem i strona może się zwrócić z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji. Nie uzasadniony jest więc zarzut naruszenia art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. Natomiast zawiadomienie z dnia [...] marca 2018 r. o prawie zapoznania się z aktami sprawy opiekun prawny odebrał osobiście w dniu [...] marca 2018 r. Natomiast pełnomocnik opiekuna prawnego nie brał udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, ponieważ został ustanowiony w dniu [...] kwietnia 2018 r. Bezpodstawne są więc zarzuty dotyczące naruszenia art. 10 i art. 8 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu opiekun prawny strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie: -art. 10 k.p.a. przez niezastosowanie i uniemożliwienie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań i złożenia własnych wniosków dowodowych na okoliczność, że do powstania świadczenia nienależnego doszło bez winy odwołującego się, - art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób uchybiający zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz pogłębiania świadomości i kultury prawnej obywateli, - art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie przez organ postępowania w sposób wszechstronny i wyczerpujący, celem ustalenia sytuacji dochodowej i majątkowej strony oraz pominięcie okoliczności zabierania skarżącego z DPS przez opiekuna prawnego co roku na okres od kilku miesięcy do pół roku. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że z uzasadnienia postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia wynika, iż mieszkaniec DPS "od początku, od kiedy został umieszczony w domu pomocy społecznej, był zabierany przez wnioskodawczynię (często również na jego prośbę) do swojego mieszkania, bardzo często na pół roku, a nawet i dłużej". Zdaniem strony okresy, w których nie przebywał on w domu opieki nie powinny być brane pod uwagę w rozliczeniach. Strona ponownie wyjaśniła, że nieruchomości rolne oddalone są o około [...] km od miejsca zamieszkania opiekuna prawnego i pensjonariusza. Do jego dochodu wliczany jest dochód z gospodarstwa rolnego, którego nie jest on w stanie prowadzić. Organ nie uwzględnił, że jako osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może on prowadzić gospodarstwa rolnego, bowiem cierpi na chorobę psychiczną – schizofrenię paranoidalną. Ponadto grunty rolne, pastwiska i łąki są użytkowane przez osobę, która nie posiada do nieruchomości żadnego tytułu prawnego. Umowy zawarte przez ubezwłasnowolnionego całkowicie są z mocy prawa nieważne. Organ wydający decyzję winien zbadać, czy to na skutek złego sprawowania opieki przez A. Z. w okresie objętym decyzją, skarżący popadł w zadłużenie bez swojej winy. Okoliczność możliwości złego sprawowania opieki potwierdza uzasadnienie Sądu Rejonowego w L., dotyczące postanowienia o zabezpieczeniu przez ustanowienie zakazu zbywania nieruchomości należącej do strony przez tego opiekuna prawnego. Przed wydaniem decyzji organ winien też zbadać sytuację materialną, życiową i rodzinną osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia i rozważyć możliwość odstąpienia od żądania zwrotu należności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W zażaleniu z dnia [...] października 2018 r. strona wskazała, że pismem z dnia [...] lipca 2018 r. wniosła do organu pierwszej instancji o odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ pismem z dnia [...] października 2018 r. poinformował stronę o przedłużeniu terminu rozpatrzenia tego wniosku do dnia [...] grudnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga w rozpatrywanej sprawie nie jest zasadna. Stosownie do art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1769), dalej u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Obowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności mieszkaniec domu (art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). W przypadku niewywiązywania się mieszkańca domu z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 61 ust. 3 u.p.s.). Należności z tytułu opłat określonych przepisami ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 104 ust. 1 u.p.s.). Wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 u.p.s.). Jak wynika z akt administracyjnych sprawy J. R. przebywał w Domu Pomocy Społecznej w N. od [...] listopada 2005 r. do [...] sierpnia 2017 r. Kwestionowane decyzje dotyczą wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu zastępczo wnoszonych przez Gminę opłat mieszkańca za okres od [...] września 2014 r. do [...] sierpnia 2017 r. Na podstawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] maja 2013 r. ustalono miesięczną opłatę mieszkańca za pobyt w DPS od [...] maja 2013 r. na kwotę [...] zł. Jednocześnie w decyzji tej stwierdzono, że Gmina ponosi zastępczo odpłatność mieszkańca, w związku z brakiem możliwości realizacji odpłatności przez mieszkańca (mieszkaniec otrzymywał zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł oraz naliczano dochód z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego). Następnie decyzją z dnia [...] października 2015 r. zmieniono odpłatność pensjonariusza za pobyt w DPS od [...] października 2015 r. na kwotę [...] zł. Jednocześnie w decyzji tej stwierdzono, że Gmina ponosi zastępczo odpłatność mieszkańca, w związku z brakiem możliwości realizacji odpłatności przez mieszkańca. Skoro pensjonariusz nie wywiązywał się z obowiązku zapłaty należności za pobyt w DPS za okres od [...] września 2014 r. do [...] sierpnia 2017 r., to Gminie ponoszącej te opłaty w zastępstwie mieszkańca DPS przysługiwało prawo dochodzenia zwrotu poniesionych opłat zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s. Właściwą drogą do wyegzekwowania należności za pobyt w domu pomocy społecznej, wyłożonych zastępczo przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s. Organ uprawniony jest do wydania takiej decyzji z uwagi na dbałość o wykonanie ustawowego obowiązku i finanse publiczne (gminne). W decyzji z dnia [...] kwietnia 2018 r., wydanej na podstawie art. 104 ust. 3 oraz art. 61 ust. 3 u.p.s., ustalono wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu zastępczo wnoszonej przez Gminę opłaty mieszkańca, przebywającego w Domu Pomocy Społecznej, za okres od [...] września 2014 r. do [...] sierpnia 2017 r. w kwocie [...] zł. Szczegółowe wyliczenie wysokości należności podlegającej zwrotowi zostało przedstawione w załączniku do decyzji. Przy ustaleniu wysokości należności podlegającej zwrotowi uwzględniono odpłatność wnoszoną przez mieszkańca w wysokości [...] zł ([...] zł x70%). Należy zauważyć, że decyzje z dnia [...] maja 2013 r. i z [...] października 2015 r. ustalające miesięczną opłatę mieszkańca za pobyt w DPS z uwzględnieniem dochodu z gospodarstwa rolnego stały się ostateczne, ponieważ ówczesny opiekun prawny mieszkańca pani A .Z. nie wniosła odwołania od decyzji z dnia [...] maja 2013 r. (decyzja została jej doręczona w dniu [...] czerwca 2013 r.), a kolejny opiekun prawny radca prawny S. S. nie wniósł odwołania od decyzji z dnia [...] października 2015 r. (decyzja została mu doręczona w dniu [...] listopada 2015 r.). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie przez organ postępowania w sposób wszechstronny i wyczerpujący, celem ustalenia sytuacji dochodowej i majątkowej strony, należy wskazać, że okoliczności te, a zwłaszcza brak faktycznego dochodu z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, mogą mieć znaczenie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s., tj. o odstąpienie od żądania zwrotu opłat, umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. Natomiast okoliczności te nie mają znaczenia w odniesieniu do decyzji o ustaleniu wysokości należności do zwrotu z tytułu opłat, zastępczo wnoszonych przez gminę. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. istotne jest, czy osoba była zobowiązana do ponoszenia opłat, czy uiszczała te opłaty i czy opłaty te w zastępstwie wnosiła gmina. Okoliczności te w rozpatrywanej sprawie zostały ustalone. Natomiast z treści art. 104 ust. 4 u.p.s. wynika, że wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu może zostać złożony dopiero po wydaniu decyzji w sprawie zwrotu należności, a postępowanie w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez Gminę jest odrębnym postępowaniem. W zażaleniu z dnia [...] października 2018 r. strona wskazała, że pismem z dnia [...] lipca 2018 r. wniosła do organu pierwszej instancji o odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ pismem z dnia [...] października 2018 r. poinformował stronę o przedłużeniu terminu rozpatrzenia tego wniosku do dnia [...] grudnia 2018 r. Okoliczności związane z sytuacją rodzinną, zdrowotną i majątkową strony winny być zgłoszone w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. Wobec powyższego nieuzasadniony jest zarzut nieuwzględnienia w rozpatrywanej sprawie sytuacji dochodowej i zdrowotnej strony. Odnosząc się natomiast do zarzutu pominięcia okoliczności zabierania skarżącego z DPS przez opiekuna prawnego co roku na okres od kilku miesięcy do pół roku, należy zauważyć, że zaskarżone decyzje dotyczą okresu od [...] września 2014 r. do [...] sierpnia 2017 r. Od [...] lipca 2013 r. do [...] czerwca 2017 r. opiekunem prawnym mieszkańca DPS był radca prawny S. S. (postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] czerwca 2017 r. sygn. akt [...]). Jak wynika z przeprowadzanych przez organ pierwszej instancji wywiadów środowiskowych mieszkaniec domu pomocy społecznej nie utrzymywał kontaktów z siostrą, będąca obecnym opiekunem prawnym strony, od [...] marca 2013 r. Z wywiadu środowiskowego z [...] maja 2013 r. wynika, że od dnia [...] marca 2013 r. brak jest kontaktu mieszkańca domu pomocy społecznej z siostrą, a w tym dniu mieszkaniec został odwieziony do DPS na mocy postanowienia Sądu Rejonowego, po pobycie u siostry od [...] października 2012 r. Z wywiadu środowiskowego z września 2014 r., poświadczonego przez ówczesnego opiekuna prawnego S. S. wynika, że mieszkaniec DPS nie utrzymywał kontaktów z rodziną. Z wywiadu środowiskowego z dnia [...] kwietnia 2015 r., poświadczonego przez ówczesnego opiekuna prawnego S. S. wynika, że mieszkaniec DPS utrzymywał kontakt telefoniczny ze szwagrem S. C. Również z wywiadu środowiskowego z dnia [...] października 2015 r., poświadczonego przez ówczesnego opiekuna prawnego S. S. wynika, że mieszkaniec DPS utrzymywał sporadyczny kontakt telefoniczny ze szwagrem S. C. Z wywiadu środowiskowego z dnia [...] kwietnia 2016 r., poświadczonego przez ówczesnego opiekuna prawnego S. S. wynika, że mieszkaniec DPS nie utrzymywał kontaktów z rodziną. Dopiero w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] kwietnia 2017 r., poświadczonego przez ówczesnego opiekuna prawnego S. S. stwierdzono, że mieszkaniec DPS utrzymuje kontakt z siostrą. Zgodnie z pkt I postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] czerwca 2017 r. sygn. akt [...] mieszkaniec został zwolniony z pobytu w DPS, a w decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r. Starosta L.i stwierdził wygaśnięcie z dniem [...] sierpnia 2017 r. decyzji z dnia [...] października 2005 r. w sprawie umieszczenia mieszkańca w DPS, w związku z faktycznym opuszczeniem przez mieszkańca domu pomocy społecznej w dniu [...] sierpnia 2017 r. Według strony z uzasadnienia postanowienia sądu o udzieleniu zabezpieczenia wynika, iż mieszkaniec DPS "od początku, od kiedy został umieszczony w domu pomocy społecznej, był zabierany przez wnioskodawczynię (często również na jego prośbę) do swojego mieszkania, bardzo często na pół roku, a nawet i dłużej". Należy zauważyć, że strona nie dołączyła do akt postępowania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia. Natomiast przytoczony przez stronę fragment pochodzi z uzasadnienia wniosku siostry strony o zabezpieczenie w postaci natychmiastowego wypisania z domu pomocy społecznej i wydanie zakazu zbycia nieruchomości rolnych przez opiekuna prawnego A. Z. (s. [...] wniosku). W dalszej części wniosku siostra strony opisuje swoją wizytę w DPS w dniu [...] lipca 2012 r. i rozmowę z opiekunem prawnym brata A. Z. Z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a przede wszystkim wywiadów środowiskowych znajdujących się w aktach sprawy wynika, że istotnie mieszkaniec był zabierany przez siostrę do jej domu, ale przed [...] marca 2013 r. Natomiast skarżone decyzje dotyczą okresu od [...] września 2014 r. do [...] sierpnia 2017 r. Nieuzasadniony jest więc zarzut pominięcia okoliczności zabierania skarżącego z DPS przez siostrę. W konsekwencji nie znajdują potwierdzenia zarzuty naruszenia art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. Bezpodstawny jest również zarzut naruszenia art. 8 oraz art. 10 k.p.a. przez niezastosowanie i uniemożliwienie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań i złożenia własnych wniosków dowodowych. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, zawiadomienie z dnia [...] marca 2018 r. o prawie zapoznania się z aktami sprawy siostra mieszkańca jako opiekun prawny odebrała osobiście w dniu [...] marca 2018 r. Natomiast pełnomocnik opiekuna prawnego nie brał udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, ponieważ został ustanowiony w dniu [...] kwietnia 2018 r., przy składaniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Przy piśmie z dnia [...] maja 2018 r. pełnomocnik opiekuna prawnego załączył dowody w postaci dokumentów, na które strona powoływała się w odwołaniu. Ponadto strona nie wykazała, jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć niezawiadomienie strony przez SKO o możliwości przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.