IV SA/Wr 389/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędziowie: Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń w formie dodatku do zasiłku rodzinnego, uchylenie świadczenia w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę w całości. Decyzją z dnia 18 kwietnia 2017 r. nr [...] Wójt Gminy J. odmówił A. S. (skarżąca) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka S. S. oraz D. S. Dodatkowo w pkt 2 niniejszej decyzji uchylił z dniem 1 kwietnia 2017 r. przyznany na S. S. zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła. Uzasadniając decyzję organ wyjaśnił, iż w dniu 3 kwietnia 2017 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie dodatków z tytułu samotnego wychowania wspomnianych dzieci. Organ powołując się na wyrok rozwodowy skarżącej z dnia 20 stycznia 2017 r., którym pozwany A. S. został zobowiązany do łożenia na rzecz małoletniej córki D. S. alimentów w kwocie 500 zł miesięcznie wyjaśnił, iż skarżąca nie spełnia całości przesłanek wynikających z art. 11a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm. (ustawa). Organ wskazał, iż dodatek, do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko, która nie otrzymuje wsparcia od drugiego z rodziców z powodów niezależnych od własnej woli - drugi z rodziców nie żyje albo jest nieznany, albo z tej przyczyny, iż mimo podjętych działań w celu uzyskania świadczeń alimentacyjnych (wystąpienie z powództwem), nie zostały one przyznane ponieważ powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Taka sytuacja wobec dzieci skarżącej nie występuje, bowiem zgodnie z wyrokiem sądu ojciec córki D. jest zobowiązany do alimentów na jej rzecz. W odniesieniu do córki S. S., wnioskodawczyni w dniu 30 marca 2017 r. oświadczyła, że otrzymuje na córkę do rąk własnych dobrowolne alimenty płacone przez ojca dziecka A. S. Organ wyjaśnił, iż mimo, że strona zaznaczyła we wniosku, że powództwo o alimenty na córkę S. zostało oddalone, nie może uznać, że taki stan rzeczy miał miejsce, bowiem pełnoletnia S. S. nie wniosła do sądu pozwu o alimenty. Wobec powyższych ustaleń brak jest podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanych dodatków do zasiłków rodzinnych. Dodatkowo analizując wniosek oraz materiały dowodowe organ wskazał, iż wobec brzmienia art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych brak zasądzonych przez sąd lub ustalonych na podstawie ugody sądowej alimentów od ojca , A. S. na rzecz córki S.S. , powoduje wstrzymanie przyznanych jej świadczeń w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Pismem z dnia 10 maja 2017 r. skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji nie przedstawiając powodów kwestionowania orzeczenia. Decyzją z dnia 6 czerwca 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji stwierdziło, że prawo do zasiłku przysługuje między innymi rodzicom, jednemu z rodziców lub opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2). W art. 3 pkt 17a ustawy zdefiniowano pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko", jako pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zgodnie z dyspozycją art. 7 pkt 5 ustawy, tej grupie beneficjentów świadczeń rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie takiej nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica. Od tej zasady ustawodawca przewidział wyjątki w sytuacjach, gdy: rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka (art. 7 pkt 5 lit. a-d). W tej sprawie sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych, w tym wzory wymaganych wniosków, zaświadczeń, dokumentów itp. reguluje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r. poz. 2284). W myśl § 2 ust. 2 pkt 4 tego rozporządzenia do wniosku o zasiłek rodzinny należy dołączyć odpis zupełny lub skrócony aktów zgonu rodziców lub odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty lub odpis protokołu posiedzenia zawierającego treść ugody sądowej, lub odpis zatwierdzonej przez sąd ugody zawartej przed mediatorem zobowiązujących do alimentów - w przypadku osoby uczącej się, a na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 9 i 10: odpis prawomocnego orzeczenia sądu oddalającego powództwo o roszczenia alimentacyjne (pkt 9), orzeczenie sądu zobowiązujące jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka (pkt 10). Nie budzi bowiem wątpliwości, iż powyższe dokumenty niezbędne są do ustalenia, czy ziściła się któraś z przesłanek określonych w art. 7 pkt 5 ustawy, a więc, czy osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba, że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Skarżąca jest matką samotnie wychowującą: S. S. oraz D. S., w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy. Na mocy wyroku Sądu Okręgowego w J. z dnia 21 stycznia 2017 r. IC 622/16 małżeństwo skarżącej oraz A. S. zostało rozwiązane przez rozwód bez orzekania o winie a pozwany został zobowiązany do łożenia na rzecz małoletniej D. kwoty alimentów po 500 zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej z dnia 30 marca 2017 r., na córkę S. otrzymuje ona do rak własnych alimenty dobrowolne, płatne od ojca dziecka. Ojciec dziecka uczestniczy w jego wychowaniu, w tym rehabilitacji i leczeniu. Zasadnie organ I instancji odmówił wnioskującej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego, na córkę D., mimo spełnienia kryterium dochodowego. Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka, bowiem przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko, która nie ma wsparcia od drugiego z rodziców tj. z powodu śmierci drugiego z rodziców bądź ojciec dziecka jest nieznany, albo z tej przyczyny, iż mimo podjętych działań w celu ustalenia świadczeń alimentacyjnych powództwo o ich ustalenie zostało oddalone. Wobec córki D. sytuacja taka nie występuje, bowiem zgodnie z wyrokiem sądu ojciec jest zobowiązany do alimentów na jej rzecz. Trafnie również przyjął organ orzekając, że zgodnie z przepisem art. 7 pkt 5 ustawy brak zasądzenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz córki S. od jej ojca powoduje niemożność nabycia prawa do zasiłku rodzinnego jak również dodatku do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowania dziecka. Wskazać należy, że sytuacji odwołującej nie zmienia fakt, że zawarła ona porozumienie, na mocy którego ojciec dziecka zobowiązał się płacić na ręce matki dziecka dobrowolne alimenty. W kontekście bowiem przytoczonego art. 7 pkt 5 ustawy, w którym mowa o zasądzeniu alimentów, co jest możliwe wyłącznie przed sądem, choć niekoniecznie w formie wyroku, zawarcie porozumienia o płaceniu alimentów jest niewystarczające. Założeniem przepisu art. 7 pkt 5 ustawy jest bowiem, by zasiłek rodzinny przyznawany był dopiero po wyczerpaniu drogi sądowej o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców. Ustawodawca przyjął, że to rodzice w pierwszej kolejności powinni łożyć na utrzymanie dziecka i tylko wtedy, gdy sąd rodzinny ustali prawomocnym wyrokiem, że z jakichś powodów nie jest uzasadnione zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców i powództwo o alimenty oddali, można ubiegać się o zasiłek rodzinny na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze na tę decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 kpa poprzez "nieuwzględnienie oświadczeń" skarżącej, jako materiału dowodowego w sprawie oraz naruszenie prawa materialnego poprzez błędną interpretację art. 7 pkt 5 w zw. z art. 3 ust. 17a ustawy. Podniosła, iż "w odwołaniu nie występowała" o dodatek dla osoby samotnie wychowującej dziecko, gdyż nie jest taką osobą. Zależało skarżącej jedynie na wyjaśnieniu samego pojęcia: osoba samotnie wychowująca dziecko, "bez zgłębiania ustawy o świadczeniach rodzinnych". Organ II instancji, w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców. Wskazał na złożony wniosek, wymienił oświadczenia, nie wziął natomiast pod uwagę oświadczeń jak i uzasadnienia, w którym opisał, że w wychowaniu dzieci każde z rodziców bierze udział. Prawa i obowiązki rodziców w tym zakresie są uregulowane jednolicie bez względu na to, czy rodzice są małżeństwem i pozostają we wspólnym pożyciu. Zaznaczyć należy, że we wspólnym wychowaniu dzieci nie chodzi o pieczę nad nimi przez 24 godziny na dobę. Natomiast wspólne wychowanie dzieci to jest kwestia faktów, a nie kwestia prawna. W każdym razie samotna w sensie stanu cywilnego kobieta nie oznacza automatycznie osobę samotnie wychowującą dziecko. Wobec powyższego zarzuca błędną interpretację art.7 pkt. 5 w związku z art.3 ust. 17a ustawy. Jeśli zatem ojciec dziecka oprócz dobrowolnie płaconych alimentów utrzymuje więź z dzieckiem, uczestniczy w leczeniu i rehabilitacji córki, to nie można przyjąć, że matka samotnie wychowuje dziecko. Wobec powyższego stwierdza naruszenie art. 7 kpa. Organ natomiast oparł się jedynie na wyroku i stwierdził, że skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dwoje dzieci i otrzymującą dobrowolne alimenty od ojca na pełnoletnie dziecko. Wobec tego nie spełnia warunku do przyznania zasiłku wraz z dodatkami na pełnoletnią córkę. Dobrowolne alimenty w kwocie 500 zł, płacone przez ojca na starszą córkę nie zostały zapisane w wyroku sądowym. Pozew o alimenty został oddalony w sprawie S., ponieważ dziecko osiągnęło pełnoletność, a ojciec dziecka poddał się dobrowolnej alimentacji, tak jak na rzecz młodszej córki, co zostało zapisane w wyroku sądowym, gdyż dziecko jest niepełnoletnie (wyjaśnienie dla SKO, dlaczego alimenty na rzecz małoletniej córki są zapisane w wyroku). Żądanie zasądzenia sądownie alimentów od ojca, przez starszą córkę, kiedy rodzic płaci dobrowolnie, jest bezzasadne. Prowadziłoby to jedynie do skłócenia dziecka i rodzica, co w konsekwencji popsułoby relacje: ojciec - córka. Na co nie można dać przyzwolenia społecznego. Córka musi mieć tak bardzo potrzebne jej wsparcie w obojgu rodzicach, w jej przypadku bardziej wzmocnione, gdyż jest osobą niepełnosprawną, która codziennie musi zmagać się nie tylko z chorobą, ale z samą sobą i otoczeniem. Również poprawne zastosowanie przepisu art. 7. pkt 5 ustawy, z uwagi na konstrukcję definicji osoby samotnie wychowującej dziecko - nie może ograniczać się wyłącznie do stwierdzenia braku zasądzenia świadczenia alimentacyjnego. Analizując powyższe powołuje się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu IV SA/Wr 140/06 z dnia 31 sierpnia 2006 r., którym uchylono decyzję SKO w J. odmawiającą przyznania matce zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci, w tym dla dziecka niepełnosprawnego, gdyż nie miała zasądzonych alimentów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów przedstawionych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Skarżąca zarzuciła decyzji ostatecznej naruszenie art. 7 pkt 5 w zw. z art. 3 ust. 17a cytowanej ustawy, stanowiącej podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej. W art. 3 pkt 17a ustawy zawarta została definicja "osoby samotnie wychowującej dziecko", którą jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zgodnie z art. 7 pkt 5 ustawy, osobom tym zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie takiej nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica. Od tej zasady istnieją wyjątki w przypadku gdy: rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest matką wychowującą dwójkę dzieci: S. i D. Skarżąca jest rozwiedziona na mocy wyroku Sądu Okręgowego w J. z dnia 20 stycznia 2017 r., sygn. IC 622/16 jej małżeństwo z A. S. zostało bowiem rozwiązane przez rozwód, bez orzekania o winie, a A. S. został zobowiązany do łożenia na rzecz córki D. kwoty 500 zł miesięcznie tytułem alimentów. Skarżąca przy tym oświadczyła, że na córkę S. otrzymuje alimenty dobrowolnie, płacone przez ojca, o czym nie ma mowy w wyroku rozwodowym. Z art. 7 ustawy wynika, że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje takiej osobie, gdy nie ma wsparcia od drugiego z rodziców (rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie alimentów od drugiego z rodziców zostało oddalone). Tymczasem, gdy chodzi o córkę D. jej ojciec został zobowiązany wyrokiem Sądu, o którym była mowa, do łożenia na jej utrzymanie. W przypadku drugiej córki – S., alimenty nie zostały zasądzone, jak podała skarżąca w skardze, jej pozew o alimenty na córkę S. został oddalony "ponieważ dziecko osiągnęło pełnoletność, a ojciec dziecka poddał się dobrowolnej alimentacji". Dalej zaś stwierdziła, że żądanie przez organ II instancji zasądzenia sądownie alimentów od ojca przez starszą córkę, kiedy rodzic płaci dobrowolnie, jest bezzasadne, prowadziłoby jedynie do skłócenia dziecka i rodzica i popsułoby relacje: ojciec-córka. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji odnośnie tego stwierdził, że we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego skarżąca podała, że powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Organ I instancji, rozpatrujący wniosek, nie mógł uznać, że taki stan rzeczy, tj. że powództwo o alimenty na córkę S. zostało przez Sąd oddalone bowiem, jak wskazała skarżąca, pełnoletnia S. nie wniosła do Sądu pozwu o alimenty od ojca. To zapatrywanie podzielił organ odwoławczy i trudno odmówić mu słuszności. W konsekwencji tego brak przesłanek do przyznania skarżącej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, z art. 11a ustawy. Jednocześnie trudno nie dostrzec niekonsekwencji skarżącej (podniesionej przez organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę): z jednej bowiem strony skarżąca wnosi o przyznanie dodatków z tytułu samotnego wychowywania córek, z drugiej zaś, że w procesie tym pomaga jej były mąż. Na wstępie skargi bowiem zarzuca, że nie uwzględniono jej oświadczeń, "opatrzonych klauzulą art. 233 kk" i podpisanych przez nią jako materiału dowodowego w sprawie (podobnie skarżąca w piśmie do Sądu z dnia 9 sierpnia 2017 r.). Akta sprawy nadesłane Sądowi przez organ odwoławczy podzielone na akta I instancji i akta II instancji, w części pierwszoinstancyjnej zawierają jedynie oświadczenie skarżącej z dnia 30 marca 2017 r. Wynika z niego, że na córkę S. otrzymuje alimenty dobrowolnie płacone przez ojca dziecka, który "uczestniczy w jego wychowaniu w tym rehabilitacji i leczeniu córki". O tym uczestnictwie nie ma już mowy w jednozdaniowym odwołaniu od decyzji organu I instancji, ani w formularzach wniosków składanych w organie pomocy społecznej, czy w oświadczeniach byłego męża skarżącej znajdujących się w aktach sprawy. Niezależnie od tego skarżąca naprowadza te okoliczności mając na uwadze tezy wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 31 sierpnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wr 140/06, dotyczącego starań nie o świadczenia przysługujące matce samotnie wychowującej dzieci, a o zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługującymi pełnej rodzinie. Tymczasem jak wynika z wniosku z dnia 3 kwietnia 2017 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, zawiera on wniosek o dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W decyzji organu I instancji z dnia 18 kwietnia 2017 r. w jej uzasadnieniu, jest mowa o tym właśnie wniosku, a nie o zasiłkach rodzinnych wraz z dodatkami przysługującymi pełnej rodzinie. Konsekwencją tego, że na córkę S. nie zostały zasądzone alimenty od jej ojca jest też to, że skarżąca utraciła uprawnienia do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, jak to czynią obydwie decyzje na podstawie art. 32 ust. 1 cytowanej ustawy (organ właściwy może bez zgody strony uchylić ostateczną decyzję administracyjną (...) jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (...) lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy trafnie stwierdził, że sytuacji skarżącej nie zmienia fakt, iż przedłożyła oświadczenie, gdzie wskazała, że ojciec dziecka zobowiązał się płacić dobrowolnie alimenty. W kontekście bowiem przytoczonego art. 7 pkt 5 ustawy, w którym mowa o zasądzeniu alimentów, co jest możliwe wyłącznie przed sądem, choć niekoniecznie w formie wyroku, oświadczenie strony o płaceniu alimentów przez ojca dziecka jest niewystarczające. Dodać w tym miejscu należy, iż skarżąca nie przedłożyła w swojej dokumentacji żadnego porozumienia notarialnego, bądź też ugody, którą podpisała z byłym małżonkiem. Brak jest również wyroku sądowego oddalającego powództwo o alimenty czy też z pozwu skarżącej czy pełnoletniej już córki S. Zaskarżona decyzja zatem, jak i decyzja organu I instancji, nie narusza przepisów powszechnie obowiązującego prawa wobec czego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 218). W końcu dodać należy, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na wniosek organu odwoławczego. Skarżąca pouczona o takiej możliwości pismem Sądu z dnia 21 czerwca 2017 r., nie zgłosiła sprzeciwu (zwrotne potwierdzenie odbioru pisma dnia 1 grudnia 2017 r.).