IV SA/Wr 391/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Asesor WSA Alojzy Wyszkowski /sprawozdawca/ Protokolant: Anna Rudzińska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę S. Ż. wystąpił z wnioskiem z dnia [...]r. sprostowanym pismem z dnia [...]r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. o przyznanie: - stałego zasiłku w kwocie [...] zł miesięcznie od [...]r. do uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w W., - bonów na całodzienne wyżywienie, - kwoty [...] zł na opał, - karty przejazdowej do wskazanego miejsca żywienia, - włączenia energii do budynku i zapłacenie należności na rzecz Zakładu Energetycznego S.A. w W. Kierownik Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 4, art. 10 ust. 1 pkt 2, art. 16 ust. 1 i art. 32 ust 1 ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity z 1998 r. Dz. U. Nr 64 poz. 414 ze zm.) przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup żywności oraz odmówił przyznania bonów na całodzienne wyżywienie w barze. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że zgodnie z art. 4 ust. l ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł przy jednoczesnym występowaniu co najmniej jednej okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-ll tj. 2) sieroctwa, 3) bezdomności, 4) potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, 5) bezrobocia, 6) niepełnosprawności, 7) długotrwałej choroby, 8) bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, 9) alkoholizmu lub narkomanii, 10) trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego, 11) klęski żywiołowej lub ekologicznej. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że S. Ż. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i spełnia przesłanki do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 32 ustawy o pomocy społecznej, który może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej. Jednakże potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej zgodnie z art. 2 ust. 4 powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, a jego wysokość zależy od posiadanych przez Ośrodek środków finansowych na ten cel. Ilość potrzeb zgłaszanych potrzeb do Ośrodka przy jednoczesnym braku wystarczających środków finansowych nie pozwala na udzielenie pomocy na wszystkie zgłaszane potrzeby, a jedynie na świadczenia obowiązkowe i w niewielkiej wysokości na zakup żywności. Ponadto wniosek o przyznanie bonów na całodzienne wyżywienie nie może być wydany z uwagi na postanowienie zawarte w art.16 ust. l ustawy o pomocy społecznej, iż pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. S. Ż. jest osobą sprawną fizycznie, zdolną do samoobsługi i może samodzielnie przygotować posiłki w domu. Od powyższej decyzji S. Ż. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wnosząc o przyznanie świadczenia w wysokości [...]zł. W uzasadnieniu podał, że występuje o przyznanie zasiłku celowego na dożywianie w kwocie [...] zł miesięcznie od [...]r. do uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w W. Ponadto nie wypłacono do [...]r. różnicy kwoty [...] zł lecz przeniesiono na miesiąc [...] z wypłatą w dniu [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji i podniosło, że celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb bytowych osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, a w takiej znajduje się niewątpliwie S. Ż., co skutkowało przyznaniem wnioskodawcy zasiłku celowego w kwocie [...] zł na zakup żywności, chociaż nie w takiej wysokości w jakiej oczekiwał. Jednakże możliwości przyznania pomocy przez organ pomocy są ograniczone wielkością posiadanych środków finansowych, o czym stanowi art. 2 ustawy. Dalej organ odwoławczy podał, że duża ilość zgłaszanych potrzeb do Ośrodka Pomocy, przy posiadanych środkach ogranicza ich udzielenie na zgłaszane potrzeby, ponieważ pierwszeństwo posiadają świadczenia obowiązkowe i w niewielkiej wysokości na zakup żywności. Z wywiadu środowiskowego wynika, że S. Ż. jest osobą sprawną fizycznie, a tym samym może przygotować sobie posiłki w domu. Wobec tego nie zachodzą przesłanki udzielenia pomocy w postaci jednego gorącego posiłku dziennie, ponieważ ustawodawca w art. 16 ust. 1 postanowił, iż pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. Ż. wniósł o uchylenie przedmiotowych decyzji powtarzając żądania podniesione w odwołaniu. Wyjaśnił ponadto, że nie może korzystać z pomocy dwóch córek, które osiedliły się w Niemczech, gdyż studiują i są na zasiłku socjalnym W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując ustalenia faktyczne i prawne podane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Skarga S. Ż. w niniejszej sprawie nie mogła być uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja, jak również decyzja wydana przez organ I instancji nie naruszają prawa. Sąd podziela uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobom i rodzinom spełniającym określone w ustawie kryterium dochodowe. Prawo do bezzwrotnych świadczeń pieniężnych na zasadach ogólnych przysługuje osobom i rodzinom nie posiadającym żadnego dochodu lub posiadającym dochód nie przekraczający kryterium dochodowego (art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), gdy występuje przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-11 ustawy o pomocy społecznej, np. niepełnosprawność, bezrobocie. Zgodnie z art. 32 ustawy zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Oznacza to, że sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie jest podstawą przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia. Natomiast w świetle art. 2 ust. 1 w/w ustawy, celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zasiłek celowy zgodnie z wolą ustawodawcy może być przyznany, co oznacza, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku jego udzielania. Jest to świadczenie uznaniowe, którego przyznanie zależy od uznania organu, a przez to należy rozumieć możliwości finansowe pomocy społecznej (art. 2 ust. 4 powołanej ustawy). Organ odwoławczy podał, że ilość zgłaszanych potrzeb do Ośrodka Pomocy, przy posiadanych środkach ogranicza ich udzielenie na zgłaszane potrzeby, ponieważ pierwszeństwo posiadają świadczenia obowiązkowe i w niewielkiej wysokości na zakup żywności. Ustawodawca przyjął, że celem pomocy społecznej jest udzielanie wsparcia w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych (art. 1 ust. 1 ustawy). Z akt sprawy wynika, że S. Ż. otrzymał m.in. pomoc w formie zasiłku celowego na opał w sezonie grzewczym [...] w łącznej kwocie [...] zł (decyzja z dnia [...]r. nr [...]), na żywność w kwocie [...] zł (decyzja z dnia [...] r. nr [...]), jak również korzysta z jadłodajni Caritas /co podaje sam skarżący w skardze/. Skarżący w swoich wystąpieniach tj. wniosku o przyznanie zasiłku, odwołaniu od decyzji organu I instancji czy w skardze do sądu wskazuje na powinność zapewnienia pomocy na cele przez niego wskazane. Z przepisów powyższych nie wynika obowiązek udzielania świadczeń w takiej wysokości, jak domaga się tego skarżący. Należy wskazać, że zasiłki celowe należą do świadczeń wypłacanych w ramach zadań zleconych gminie, dlatego ich wysokość uzależniona jest od rozmiaru środków otrzymanych na ten cel z budżetu państwa. Ośrodki pomocy społecznej muszą przestrzegać zapisu art. 2 ust. 4 powołanej ustawy, zgodnie z którym potrzeby podopiecznych powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. O wysokości przyznanego zasiłku decydują nie tylko potrzeby osób znajdujących się w trudnej sytuacji ale przede wszystkim wysokość środków finansowych będących w dyspozycji tych organów. Cechą wyróżniającą pomoc społeczną, wobec innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej. Prawo do świadczenia pomocy nie opiera się na ogólnej zasadzie roszczeniowości, lecz raczej kieruje się zróżnicowaniem pozycji prawnej świadczeniobiorcy, w zależności od rodzaju świadczenia. W ustawie o pomocy społecznej można wyróżnić świadczenia, które muszą być udzielone ( np. zasiłek stały przewidziany w art. 27 ), które powinny zostać udzielone ( np. schronienie, posiłek i niezbędne ubranie - art. 13 ) oraz takie, które mogą zostać udzielone (np. pomoc mająca na celu ekonomiczne usamodzielnienie osoby lub rodziny). Prawo do zabezpieczenia społecznego nie realizuje się zatem wyłącznie w formie pomocy społecznej, a tym bardziej w szczególnej postaci tej pomocy jaką stanowi zasiłek celowy, który jest jednym ze świadczeń, które ustawodawca przewidział w ramach zabezpieczenia społecznego. Należy przyjąć, że pomoc społeczna jest ostatnim ogniwem w systemie zabezpieczenia społecznego i ma charakter uzupełniający. Polityka udzielania pomocy przez państwo winna brać pod uwagę subsydiarny charakter pomocy w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy. Sąd podziela stanowisko organu I jak i II instancji w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy w postaci jednego gorącego posiłku dziennie. Z wywiadu środowiskowego wynika, że S. Ż. jest osobą sprawną fizycznie, a tym samym może przygotować sobie posiłki w domu. A zatem nie zachodzą przesłanki udzielenia pomocy w postaci jednego gorącego posiłku dziennie, ponieważ ustawodawca w art. 16 ust. 1 postanowił, iż pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270), sąd orzekł jak w sentencji.