IV SA/Wr 392/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku B. R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzinnego wraz z dodatkami postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na urzędowym formularzu z dnia 6 lutego 2017 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem i małoletnią córką. Utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej przyznanych przez MOPS na córkę w kwocie [...] zł i z renty konkubenta w wysokości [...] zł, co stanowi łącznie kwotę [...] zł. Mieszkają w wynajmowanym lokalu, a leczenie konkubenta wymaga sporych nakładów. W rubryce nr 11 zobowiązania i stałe wydatki skarżąca nie podała żadnych wydatków i zobowiązań. Ponadto z treści formularza wynika, że skarżąca nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności. W rubryce nr 8 stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym i w rubryce nr 9 inne dodatkowe informacje o stanie majątkowym skarżąca nie podała żadnych informacji. W uzasadnieniu tego wniosku wskazała także, że wnosi o przyznanie prawa pomocy i uzyskanie wsparcia profesjonalisty w celu odwołania od wyroku Sądu. W związku z powyższym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy pismem referendarza sądowego z dnia 3 marca 2017 r. wezwano stronę skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: dowodów potwierdzających dowodów potwierdzających wysokość dochodów skarżącej w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. przelewy bankowe, ostatnia decyzja MOS lub inne dokumenty), dowodów potwierdzających wysokość dochodów konkubenta w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. przelewy bankowe, decyzja ustalająca wysokość renty), wyciąg z konta bankowego, lokat bankowych i kart kredytowych wnioskodawcy i konkubenta za ostatnie trzy miesiące, zeznania podatkowego wnioskodawcy i konkubenta za 2015 r. i 2016 r., dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, raty kredytów i pożyczek i inne) oraz dowody potwierdzające w jakiej wysokości ponosi skarżąca opłaty z tytułu wynajmu lokalu, wyjaśnienia, czy skarżąca otrzymuje świadczenie wychowawcze na dziecko tzw. 500 + (należało nadesłać decyzję przyznającą to świadczenie lub odmawiającą jego przyznania). W odpowiedzi na to pismo referendarza skarżąca pismem z dnia 17 marca 2017 r, k- 45 podała, że dochodami jej rodziny są świadczenia z pomocy społecznej na niepełnosprawną córkę obejmujące zasiłek rodzinny [...] zł, dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny [..] zł i świadczenie pielęgnacyjne [..] zł oraz renta konkubenta [...] zł netto. W piśmie tym wskazała ponadto, że mieszkanie wynajmują na podstawie ustnej umowy, a opłata z tego tytułu wynosi 700 zł. Średnie opłaty za gaz wynoszą od 40 do 50 zł, telefony około 200 zł, za prąd od 140 do 200 zł, Internet 101,65 zł. Spłacają dwa kredyty, a raty z tego tytułu wynoszą 235 i 600 zł i spłacają także zadłużenie z tytułu karty kredytowej oraz kwotę wynoszącą około 300 w [...]. Za obiady córki płacą około 5,40 zł, czyli około 100 – 130 zł miesięcznie. Konkubent przeznacza na leki około 100 zł. Podała, że nie otrzymuje świadczenia wychowawczego z tych samych powodów, które dotyczą odmowy przyznania prawa do zasiłków rodzinnych. Konkubent nie złożył jeszcze zeznania podatkowego za 2016 r., ponieważ nie otrzymał jeszcze stosownym informacji spowodowanych opóźnieniem w działaniu Poczty, a PIT za 2015 schował i nie pamięta gdzie. Wraz z tym pismem skarżąca przedłożyła kopię wydanej w styczniu 2017 r. decyzji zmieniającej wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym zmieniona kwota świadczenia nie wynika z kopii tej decyzji (nie została skserowana) oraz przedłożyła kopię decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny na dziecko w wysokości [...] zł na okres do października bieżącego roku, a także kopię pierwszej strony decyzji wydanej w 2016 r. odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko tzw. 500+ zawierającej jedynie podstawę prawną tej odmowy tj. przytoczenie przepisów prawa. Przedłożyła także kopię pierwszej strony decyzji przyznającej zasiłek rodzinny [...] zł i dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji na okres od 1 listopada 2016 do 31 października 2017 r. [...] zł oraz kopię pierwszej strony decyzji z dnia 3 stycznia 2017 r., ustalającej wysokość renty konkubentowi na kwotę [..] zł (świadczenie do wypłaty) obowiązującą od lutego bieżącego roku, z której ponadto wynika, że należność za grudzień 2016 r. w kwocie [..] zł zostanie wypłacona wraz ze świadczeniem za styczeń w kwocie [...] zł po dokonaniu stosownych odliczeń i zostanie przekazana na rachunek w banku. Skarżąca przedłożyła także rachunki mające na celu potwierdzenie wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, prąd, telefon, raty pożyczek). W pierwszej kolejności rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a..) ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowy. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy. Skarżąca bowiem podała, że dochód jej trzy osobowej rodziny wynosi ogółem [...] zł miesięcznie i obejmuje świadczenia przyznane skarżącej na dziecko w łącznej wysokości [...] zł i rentę inwalidzka konkubenta w wysokości [..] zł netto. Skarżąca udokumentowała wysokość zasiłku rodzinnego [...] zł, dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji [...] zł, zasiłku pielęgnacyjnego [...], co potwierdziła decyzjami organów pomocy społecznej przyznającymi te zasiłki. Udokumentowała także wysokość miesięcznej renty konkubenta w kwocie [...] zł. Nie udokumentowała natomiast wysokości świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko mimo, iż w piśmie z dnia 17 marca 2017 r. k-45 podała, że wynosi ono [...] zł. Przedłożona przez skarżącą kopia wydanej w styczniu 2017 r. decyzji zmieniającej z urzędu wysokość świadczenia pielęgnacyjnego nie zawiera bowiem zmienionej kwoty tego świadczenia, gdyż kwota ta nie została skserowana k-46. Z tego względu w sprawie na podstawie komunikatu Resortu Rodziny Pracy i Polityki Społecznej ustalono, że świadczenie to wzrasta o procentowy wskaźnik , o jaki zwiększać się będzie minimalne wynagrodzenie za pracę, czyli o 8 %, a zatem, że od stycznia 2017 r. będzie wynosiło [...] zł, a więc tyle ile podała skarżąca w piśmie z dnia 17 marca 2017 r. k-45. Nadesłana przez skarżącą kopia pierwszej strony decyzji wydanej w 2016 r. (brak pełnej daty) odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko tzw. 500+ zawiera jedynie podstawę prawną tej odmowy tj. przytoczenie przepisów prawa dotyczących kryterium dochodowego i dochodu. Z niepełnego dokumentu nie wynika natomiast jak kształtował się dochód skarżącej ustalony w tej decyzji. Mimo, iż skarżąca wykazała, że uzyskuje powyższe dochody z pomocy społecznej przyznane na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności i z tytułu renty konkubenta to wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie nadesłała wymienionych w piśmie referendarza sądowego z dnia 3 marca 2017 r. wyciągów z kont bankowych, lokat bankowcy i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące pomimo tego, że z nadesłanych dokumentów tj. kopii decyzji przyznających skarżącej świadczenia z pomocy społecznej i kopii decyzji w sprawie wysokości renty konkubenta wynika, że zarówno skarżąca jak i konkubent posiadają rachunek bankowy na który są przelewne te świadczenia i renta. Posiadanie konta bankowego potwierdzają również nadesłane przez skarżącą kopie wyłącznie dwóch operacji z rachunku bankowego, czyli dwa przelewy obejmujące opłatę za gaz 42,76 zł i opłatę D. usługi telekomunikacyjne – 101,65 zł (k-56), przy czym kopie te nie zawierają nazwy banku, numeru rachunku i właściciela tego rachunku. Podkreślić należy, że kwota 101,65 zł pokrywa się z kwotą 101,65 zł obejmującą opłatę na rzecz D. wynikającą z kopii z faktury z terminem płatności za do 21 grudnia 2016 r. wystawionej na nazwisko konkubenta (k-56), ale z adresem zamieszkania innym niż podanym przez skarżącą we wniosku o prawo pomocy, w którym skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem. Fakt posiadania konta bankowego przez konkubenta potwierdzają także nadesłane polecenia przelewu z konta bankowego konkubenta tytułem spłaty raty kredytu 600 zł i 253 zł oraz zadłużenia z karty kredytowej 300 zł (k-51). Skarżąca w piśmie z dnia 17 marca 2017 r. podała, że spłaca z konkubentem zadłużenie z karty kredytowej, ale nie przedłożyła pełnego wyciągu z tej karty, pomimo, że do nadesłania tego dokumentu również została wezwana powyższym pismem referendarza sądowego. Powyższe polecenie przelewu wykonane przez konkubenta tytułem spłaty zadłużenia w kwocie 300 zł (k-51) nie pozwala na ustalenie pełnej historii tego zadłużenia w okresie ostatnich trzech miesięcy. Przedłożenie opisanych wyżej wyciągów miało na celu ustalenie pełnej, rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącej z uwzględnieniem stanu i historii rachunków bankowych i kart kredytowych i ewentualnych lokat bankowych. Skarżąca nie udokumentowała także w sposób nie budzący wątpliwości wysokości wydatków związanych z utrzymaniem. Skarżąca nadesłała bowiem kopie faktur za gaz, prąd, telefon i kopie paragonów jako dowodów zapłaty tych opłat, ale kopie tych paragonów zostały skopiowane w ten sposób, że większości tych dokumentów uniemożliwia ustalenie danych zawartych w tych fakturach dotyczących osoby zobowiązanej do zapłaty. Na niektórych z nich k- 52 i k-54 znajduje się nazwisko S. J. z adresem zamieszkania podanym przez skarżącą we wniosku o prawo pomocy. Poza tym na innej niekompletnie skopiowanej fakturze (k-53) znajduje się miejscowość W. (adres), a z części danych wynikających z tej faktury dotyczących kwoty do zapłaty 120,28 zł za usługi telekomunikacyjne i paragonu z dnia 30 grudnia 2016 r. potwierdzającego zapłatę tej kwoty wynika, że faktura ta dotyczy opłaty na rzecz P.. Ponadto na karcie nr - 55 znajduje się część kopii faktury na rzecz P. z nazwiskiem konkubenta i kwotą 114,55 zł i niewidocznym adresem, którego ustalenie uniemożliwia kopia paragonu zapłaty (114,45 zł w styczniu 2017 r.) Nazwisko konkubenta z innym adresem zamieszkania (ul. S.) niż adres podany przez skarżącą we wniosku o prawo pomocy zostało podane także na dowodzie/pokwitowaniu dla zleceniodawcy dołączonym do faktury za usługi telekomunikacyjne D. w wysokości 102 zł, przy czym paragon potwierdzający zapłatę tej faktury i faktura zostały skopiowane w sposób uniemożliwiający ustalenie osoby zobowiązanej do zapłaty i jej adresu, ale dane te wynikają z powyższego pokwitowania (k-54). Ponadto w decyzji z dnia 3 stycznia 2017 r. (k-50) podano jeszcze inny adres konkubenta (ul. Sz.). Powyższe okoliczności dotyczące różnych adresów konkubenta i innej miejscowości wskazanej w jednej z faktur za usługi telekomunikacyjne (k- 53) budzą uzasadnione wątpliwości, czy konkubent dysponuje tytułem prawnym do lokali położonych pod tymi adresami i czy osiąga z tego tytułu dodatkowe dochody, które mają wpływ na ocenę całokształtu dochodu rodziny skarżącej. Wątpliwości związane z dokumentami dotyczącymi wydatków związanych z utrzymaniem i adresem konkubenta i tytułem prawnym do lokalu nie mogą być uwzględnione na korzyść wnioskodawcy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). W świetle powyższego pozostałe wydatki związane ze spłatą rat kredytów 600 zł i 253 zł karty kredytowej 300 zł oraz uruchomienie pożyczki w kwotach 1212,65 zł i 1077, 65 zł nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Poza tym zobowiązania cywilnoprawne z tytułu kredytów i pożyczek nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi do których należą koszty postępowania sądowego w tym koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. Wybiórcze udostępnienie danych dotyczących sytuacji dochodowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ nie odzwierciedla pełnej sytuacji dochodowej strony. Ponadto skarżąca nie udokumentowała, że wysokość opłaty za czynsz wynosi 700 zł miesięcznie. Oświadczenie skarżącej, zawarte w piśmie z dnia 17 marca 2017 r. że zawarła ustną umowę najmu z tytułu której opłata wynosi 700 zł nie pozwala na ocenę, że opłata ta rzeczywiście wynosi 700 zł miesięcznie. Nie nadesłała także kopii zeznania podatkowego konkubenta za 2015 r. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 3 marca 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych pełnych dokumentów, a nie ich części i pisemnych wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie fachowego pełnomocnika. Z tych względów wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego nie zasługiwał na uwzględnienie. W tej sytuacji w pkt I sentencji należało odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z dotyczących pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie wniosku w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.