IV SA/Wr 392/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędziowie sędzia WSA Ewa Kamieniecka, sędzia WSA Marta Semiczek (spr.), Protokolant Karolina Koziorzębska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. Nr [...] odmawiająca A. P. (Strona Skarżący) odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.). We wniosku o potwierdzenie statusu A. P. wskazał, że jego działalność polegała na proteście i sprzeciwie moralnoprawnym "na istniejący stan faktyczny", wnioskowaniu w szkole o zmianę nauczanego języka, (z rosyjskiego M angielski), złożeniu "anty przysięgi" w wojsku oraz czynnym udziale w strajkach w zakładzie pracy. Represje jakich miał doznać wnioskodawca polegały na zastraszaniu przez organy wojskowe utratą życia oraz osadzaniu przez okres 5 dni w areszcie wojskowym. Organ uznał, że przedstawione przez Stronę dowody nie potwierdzają prowadzenia przez stronę działalności antykomunistycznej lub doznania represji w rozumieniu przepisów ustawy. Przynależność do [...] w sierpniu 1980 r., a zatem w okresie jej legalnej działalności, nie stanowi podstawy do potwierdzenia statusu określonego w ustawie. Samo pełnienie służby wojskowej lub odbycie ćwiczeń wojskowych jako rezerwista nie spełnia przesłanki podlegania represjom określonym w ustawie. Samotna działalność opozycyjna, o której pisze Strona w piśmie z dnia 09.02.2017 r., polegająca na roznoszeniu w latach 1968 - 1990 ulotek w sądach powszechnych we Wrocławiu dotyczących łamania praw obywatelskich nie jest działalnością w rozumieniu art. 2 ustawy. Archiwum Wojskowe w O. nie odnalazło żadnych dokumentów potwierdzających, że w trakcie pełnienia służby wojskowej Wnioskodawca był represjonowany w związku ze swoją działalnością opozycyjną lub przez okres 5 dni przebywał w areszcie w 1974 r. Archiwum nie posiada także dokumentów wskazujących, że wnioskodawca miał zostać powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych w 1985 r. z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Instytut Pamięci Narodowej odnalazł jedynie akta paszportowe strony potwierdzające wydanie w 1987 r. zgody na wyjazd do Krajów Socjalistycznych w celach turystycznych. W skardze na tą decyzję Skarżący zarzucił, że organ nie wyjaśnił w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy oraz niedopełnienie zawartego w art. 86 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23) obowiązku przesłuchania strony. W uzasadnienie skargi podniósł, że wada ustawy o Kombatantach i Osobach Represjonowanych polega na tym, że nie uwzględnia osób działających na zasadzie "samotnego wilka" tylko działających w grupach w dużych zakładach pracy lub na uczelniach, gdzie każdy zna adresy i nazwiska przez kilkanaście lat. Zrzucił także, że nie wyjaśniono i nie uwzględniono faktu zniszczenia dokumentów z Archiwum Wojskowego w O. – w tym potwierdzających jego przebieg służy i pobyt w areszcie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wskazał, że art 86 kpa nie nakłada na organ obowiązku przesłuchania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz obszerne wyjaśnienia strony zawarte w kolejnych pismach kierowanych do organu nie pozwalają na uznanie, że Skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej lub osobą represjonowaną w rozumieniu przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądowo-administracyjna aktów indywidualnych wydanych przez organy administracji publicznej ma wyłącznie charakter kontroli legalnościowej rozumianej jako badanie zgodności z obowiązującym prawem. Wobec tego uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ), zwanej dalej: p.p.s.a . Przy czym stosownie do art. 134 § 1 powołanej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany sformułowanymi w skardze zarzutami i wnioskami oraz powołaną w niej podstawą prawną . Analizując pod tym kątem zaskarżoną decyzję, zgodzić się należy z generalnym zarzutem skargi, że przeprowadzone postępowanie administracyjne obarczone jest wadą, wynikającą z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tylko bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. Wobec tego w sytuacji, gdy strona składa wnioski dowodowe w celu wskazania istotnych dla sprawy okoliczności, przeczących tezie przyjętej przez organ administracji, to obowiązkiem organu jest przeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowodów chyba, że wynikają z nich okoliczności już udowodnione lub znane organowi z urzędu. To prawo procesowe strony w postaci żądania przeprowadzenia dowodów ma kapitalne znaczenie dla obrony jej interesu prawnego, oznacza bowiem czynny udział strony w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, będącej przedmiotem postępowania administracyjnego. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy ustalenie stanu faktycznego jest podstawą do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony . Jeżeli strona zgłasza dowód, to w świetle art.78 k.p.a., wedle którego żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem, organ administracji może nie uwzględnić jej wniosku dowodowego jedynie w sytuacji, gdy żądanie dotyczy tezy dowodowej już stwierdzonej na korzyść strony. Natomiast jeżeli strona wskazuje dowód, który ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, przy czym jest zgłoszony na tezę dowodową odmienną, taki dowód powinien być przeprowadzony. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na ważkie dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd podkreślający kluczowe znaczenie zebrania w toku postępowania całego materiału dowodowego, zaś obowiązek w tym zakresie spoczywa na organie, o czym stanowi art.77 kpa. Przy czym organ rozpatrując materiał dowodowy, nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodne z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 KPA odmówić dowodowi waloru wiarygodności, ale tylko wtedy gdy uzasadni z jakiej przyczyny to czyni. W realiach rozpatrywanej sprawy skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zawnioskował o ustalenie personaliów osób odbywających razem z nim służbę wojskową oraz wskazał nazwiska świadków z okresu nauki w szkole zawodowej. Organ do tych wniosków w ogóle się nie odniósł, poprzestając na zapytaniu czy w zasobach archiwalnych znajdują się dokumenty potwierdzające represjonowanie Skarżącego. Wprawdzie to na skarżącym spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów (dokumentów) potwierdzających spełnienie warunków do uznania go za działacza opozycji anty komunistycznej, lecz nie zwalnia to organu od obowiązku podejmowania działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Temu obowiązkowi organ w analizowanej sprawie uchybił, przeprowadzając uproszczone postępowanie dowodowe, nie wyjaśniając w sposób dostateczny stanu faktycznego w sprawie i dokonując pochopnej (przedwczesnej) oceny materiału dowodowego. W związku z tym, nie przesądzając kierunku rozstrzygnięcia w tej sprawie, organ w toku ponownego rozpoznania sprawy powinien co najmniej ustosunkować się do wniosków dowodowych Strony, w razie potrzeby wzywając do ich sprecyzowania. W razie zaś niemożliwości ich uwzględnienia wyjaśnić tego przyczyny. Organ winien również rozważyć zwrócenie się do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji komunistycznej o zaopiniowanie przedmiotowego wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej, co przewiduje art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Reasumując powyższe stwierdzić należy, że materiał aktowy badanej sprawy świadczy o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z niniejszą sprawą, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. W związku z tym pod adresem organu orzekającego w sprawie musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 78 k.p.a . Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ powinien mieć uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Z tych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako zasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.