IV SA/Wr 395/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2024 r. na rozprawie w Wydziale IV sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 11 czerwca 2024 r., nr SKO 4540.25.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję I instancji. Decyzją z 11 VI 2024 r. (SKO 4540.25.2024) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej "SKO") - po rozpatrzeniu odwołania M. M. (dalej "skarżący") – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Oleśnica z dnia 7 V 2024 r. (OiŚS.4264.2.2024) odmawiającą umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na osobę uprawnioną – J. M. Jak wynika z uzasadnienia decyzji odwoławczej, SKO podzieliło stanowisko organu I instancji stwierdzające, że w przypadku skarżącego brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 IX 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993) – dalej "UoPA". Przewidują one bowiem możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego do określonej wysokości (odpowiednio 30%, 50% oraz 100 %), o ile egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres odpowiednio 3, 5 albo 7 lat, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. SKO wyjaśniło, że całkowite umorzenie tych należności może więc mieć miejsce tylko wówczas, gdy egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (w przedmiotowej sprawie 500 zł). W postępowaniu toczącym się w trybie art. 30 ust. 1 UoPA organ nie może zaś uwzględniać sytuacji majątkowej i zdrowotnej dłużnika. W ocenie SKO, organ I instancji przeprowadził we właściwy sposób postępowanie wyjaśniające, słusznie ograniczając jego przedmiot do ustalenia, czy w okresie 7 lat, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu złożenia wniosku, skarżący comiesięcznie dokonywał spłaty należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną – J. M. w kwocie nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (500 zł). Ustalenie, że przesłanka ta nie została spełniona, ponieważ w okresie od dnia 1 V 2022 r. do dnia 29 II 2024 r., skarżący dokonywał spłaty należności w wysokości niższej od zasądzonych alimentów, obligowało do odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego. W konsekwencji – zdaniem SKO – organ I instancji prawidłowo odmówił umorzenia należności. SKO w motywach decyzji odwoławczej odniosło się również do argumentacji odwołania, zaznaczając, że nie było w sprawie podstaw do uznania, że wniosek skarżącego z dnia 18 III 2024 r. o umorzenie należności, dotyczył żądania umorzenia z przyczyn określonych w art. 30 ust. 2 UoPA, a więc z uwagi na jego "sytuację dochodową i rodzinną". Zaznaczono, że organ I instancji informował skarżącego, że do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 UoPA uprawniony jest w tym przypadku organ właściwy wierzyciela (w tym przypadku Burmistrz Sulejowa). W konsekwencji skarżący, oświadczeniem z dnia 22 III 2024 r., zaznaczył, że jego wniosek z dnia 18 III 2024 r. o umorzenie należności złożony jest w związku z dokonanymi przez niego wpłatami na spłatę długu. W ocenie SKO, skoro skarżący doprecyzował wniosek, wskazując, że jego intencją jest umorzenie z przyczyn określonych w art. 30 ust. 1 UoPA, organ I instancji, jako organ właściwy dłużnika, zobligowany był rozpatrzyć wniosek i nie miał podstaw do stwierdzenia swojej niewłaściwości i przekazywania wniosku do organu właściwego dla wierzyciela. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej zmianę. Podniósł, że po rozmowie w dniu 22 III 2024 r. z pracownikiem organu I instancji złożył pisemne oświadczenie o zmianie podstawy prawnej wniosku (zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 3 UoPA). Zrobił to po rozmowie i zgodnie z sugestią w/w pracownika. Uznał bowiem, że sugestia zmiany podstawy prawnej jest dobrą decyzją, gdyż pochodzi ona od osoby kompetentnej po analizie sytuacji rodzinnej, dochodowej, zdrowotnej i historii wpłat skarżącego. Decyzja negatywna była więc dla skarżącego zaskoczeniem. Podkreślono, że pierwotnie wniosek skarżącego dotyczył właśnie umorzenia z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej, a przez to i dochodowej, co zostało opisane we wniosku. Pracownik organu I instancji wprowadził więc skarżącego w błąd. W odpowiedzi na skargę SO podtrzymało swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja wydana została w postępowaniu administracyjnym uruchomionym na żądanie skarżącego. W tego rodzaju postępowaniach pełne zastosowanie znajdują zasady skargowości i rozporządzalności. Rozporządzalność związana jest z wyznaczeniem przez stronę przedmiotu postępowania, a następnie bytem tego postępowania (A. Adamiak (w:) System Prawa Administracyjnego. Prawo procesowe administracyjne. Tom 9, prac zbior. pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2014, s. 149). Oznacza to prawo strony nie tylko do zainicjowania postępowania, ale również do określenia jego przedmiotu zarówno w fazie wszczęcia procesu, jak i w jego toku. Do czasu ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego prowadzonego na wniosek strony, wnioskodawca może nie tylko zmienić zakres żądania, ale również z żądania zrezygnować (cofnąć wniosek), czyniąc tym samym postępowanie bezprzedmiotowym. W okolicznościach niniejszej sprawy decyzje organów obu instancji wydane zostały w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w związku ze skutecznością egzekucji prowadzonej wobec skarżącego, a więc w sprawie z art. 30 ust. 1 UoPA. Tymczasem na etapie postępowania odwoławczego, a więc jeszcze przed ostatecznym zakończeniem postępowania, nie mogło już budzić żadnej wątpliwości, że wolą skarżącego jest umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w związku z trudną sytuacją dochodową i rodzinną, a więc w oparciu o podstawę prawną z art. 30 ust. 2 UoPA. Skarżący w odwołaniu wyraźnie i jednoznacznie podkreślał, że chodziło mu o uwzględnienie jego sytuacji osobistej i majątkowej, a więc umorzenie należności z przyczyn określonych w art. 30 ust. 2 UoPA (na który się zresztą w pierwotnym wniosku powołał). Była to niewątpliwie okoliczność, którą należało wziąć pod uwagę ze względu na wynikający z art. 77 § 1 i art. 80 kpa obowiązek rozpatrzenia i ocenienia całokształtu materiału dowodowego. Postępowanie odwoławcze jest postępowaniem meriti, tak więc organ odwoławczy zobligowany jest przy rozstrzygnięciu sprawy uwzględnić także okoliczności faktyczne i prawne, które wystąpiły na etapie odwoławczym. Nawet więc przyjmując sformułowaną przez SKO tezę, że skarżący oświadczeniem z dnia 22 III 2024 r. przesądził o zasadności procedowania na podstawie art. 30 ust. 1 UoPA (skarżący powołuje się tu zresztą na wprowadzenie go w błąd), to z całą pewnością taka teza nie była już aktualna na etapie odwoławczym. Wydanie przez SKO w powyższych okolicznościach decyzji z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, a więc decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z art. 30 ust. 1 UoPA, naruszało w sposób istotny powołane przepisy art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Treść odwołania nieuchronnie prowadziła do wniosku, że żądanie skarżącego (wnioskodawcy) oparte jest na podstawie materialnoprawnej z art. 30 ust. 2 UoPA. To zatem ten przepis stanowić powinien podstawę procedowania w sprawie, co oczywiście powinno nastąpić przy uwzględnieniu wynikającej z art. 15 kpa zasady dwuinstancyjności. Mając powyższe na względzie, należało uchylić decyzję SKO na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ppsa z uwagi na naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 kpa mające istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uchylił także decyzję organu I instancji na zasadzie art. 135 ppsa z uwagi na konieczność procedowania wniosku skarżącego w oparciu o odmienną od dotychczasowej podstawę materialnoprawną z art. 30 ust. 2 UoPA. Rozpatrując sprawę ponownie należy zatem procedować wniosek skarżącego jako oparty na podstawie art. 30 ust. 2 UoPA, oczywiście po uprzedniej weryfikacji wszystkich formalnych warunków dopuszczalności postępowania, w tym warunku właściwości miejscowej. Jakkolwiek z akt administracyjnych wynikało, że organ I instancji nie był właściwy do rozpatrzenia wniosku skarżącego w oparciu o art. 30 ust. 2 UoPA (z uwagi na zamieszkiwanie wierzycielki alimentacyjnej w obszarze właściwości innego organu), to jednak należy aktualnie zweryfikować, czy okoliczności w tym zakresie nie uległy zmianie. Od tych ustaleń będzie bowiem zależeć, czy wniosek powinien zostać przekazany według właściwości w trybie art. 65 § 1 kpa, czy też organ I instancji, jako właściwy, będzie mógł przystąpić do jego rozpatrzenia przy uwzględnieniu przesłanek z art. 30 ust. 2 UoPA.