IV SA/Wr 396/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Aneta Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 396/24 w sprawie ze skargi A. Ż. i J. Ż. na czynność Burmistrza Miasta Polanica - Zdrój w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków postanawia: odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 396/24. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z 23 stycznia 2025 r. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności (pkt I sentencji wyroku) oraz zasądził od Burmistrza Miasta Polanica – Zdrój na rzecz strony skarżącej solidarnie kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II sentencji wyroku). Wyrok ten wraz z uzasadnieniem został skutecznie doręczony pełnomocnikowi skarżących 18 lutego 2025 r. (k. 73 akt sądowych). Wobec niezłożenia przez żadną ze stron postępowania (w tym pełnomocnika skarżących) skargi kasacyjnej, wyrok ten uzyskał z dniem 21 marca 2025 r. walor prawomocności. Poza tym, pismem z 31 marca 2025 r. pełnomocnik skarżących zwrócił się do tutejszego Sądu o "stwierdzenie prawomocności wyroku". Pismem z 9 kwietnia 2025 r. pełnomocnik skarżących złożył z kolei do Sądu wniosek o dokonanie wykładni zapadłego w sprawie wyroku. Postanowieniem z 6 maja 2025 r. – którego odpis skutecznie doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej 15 maja 2025 r. – Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił wykładni wyroku. Pismami z 22 maja 2025 r. pełnomocnik strony skarżącej wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu: - wniosek o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 23 stycznia 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 396/24 wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tegoż wniosku; - skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 23 stycznia 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 396/24 wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z 23 stycznia 2025 r. pełnomocnik skarżących wskazał, że w odpowiedzi na wniosek o udzielenie informacji publicznej, Burmistrz Miasta Polanica-Zdrój pismem z 6 maja 2024 r. wskazał, że nieruchomość położona w Polanicy-Zdroju przy ul. [...] jest uwidoczniona w Gminnej Ewidencji Zabytków (GEZ) w formie karty zabytków z 2012 r., co zostało potwierdzone zarządzeniem z 29 października 2021 r. (nr [...]) w sprawie Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Polanica - Zdrój w formie kart adresowych zabytków nieruchomych uzgodnionych z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków. Zdaniem pełnomocnika z pisma tego wynikało, że w GEZ Miasta Polanica-Zdrój znajduje się jedna karta zabytku prowadzona dla nieruchomości przy ul. [...] sporządzona w 2012 r. Dalej pełnomocnik podniósł, że na wezwanie z 13 maja 2024 r. do usunięcia naruszenia prawa dokonanego wpisem ww. budynku do GEZ poprzez usunięcie Karty Adresowej Zabytku prowadzonej dla ww. nieruchomości z GEZ, Burmistrz 13 czerwca 2024 r. odmówił ww. żądaniu, a nadto poinformował, że w GEZ zalega jedna karta adresowa zabytku sporządzona w roku 2012. Pełnomocnik zaznaczył, że opierając się na ww. informacjach wniósł skargę do WSA we Wrocławiu. Mając powyższe na uwadze, w ocenie pełnomocnika, w dacie składania skargi inicjującej postępowania skarżący nie mieli wiedzy o dokonanej aktualizacji karty adresowej budynku przy ul. [...] w Polanicy-Zdrój, gdyż byli wielokrotnie informowani przez organ, że w GEZ znajduje się karta adresowa sporządzona we wrześniu 2012 r. i to ona stanowi podstawę, na której budynek ma status "ujętego" w GEZ. Pełnomocnik dodał, że również w odpowiedzi na skargę Burmistrz nadal nie wyjaśnił, na jakiej podstawie dokonał wpisu budynku do GEZ. Wskazał jedynie, że karta adresowa budynku została sporządzona w 2012 r., a jej ujęcie w GEZ potwierdzono zarządzeniem Burmistrza Gminy Polanica-Zdrój nr [...]. W tym stanie rzeczy, po otrzymaniu odpowiedzi organu na skargę skarżący – zdaniem pełnomocnika – w dalszym ciągu byli utrzymywani przez organ w mylnym przekonaniu, że karta adresowa z 2012 r. jest jedyną kartą adresową prowadzoną dla budynku położonego przy ul. [...] w Polanicy-Zdroju zamieszoną w GEZ. Końcowo pełnomocnik podkreślił, że odpowiedź na skargę stanowiła trzecie pismo organu, w którym organ ten utrzymywał, iż zarządzenie Burmistrza Miasta Polanica-Zdrój z 29 października 2021 r. dotyczyło "potwierdzenia" włączenia karty adresowej z 2012 r. do GEZ, a nie, jak ostatecznie ustalił Wojewódzki Sąd Administracyjny - sporządzenia nowej (zaktualizowanej) karty adresowej w roku 2021. Z przedstawionego przebiegu zdarzeń, zdaniem pełnomocnika wynika zatem jednoznacznie, że skarżący przez cały czas trwania postępowania, zarówno poprzedzającego złożenie skargi, jak i postępowania sądowoadministracyjnego pozostawali w uzasadnionym błędnym przekonaniu, że jedynym dokumentem ewidencyjnym dotyczącym ich nieruchomości jest karta adresowa z 2012 r. Przekonanie to zostało ukształtowane przez trzy następujące po sobie pisma organu, z których każde w sposób jednoznaczny wskazywało wyłącznie na dokumentację z 2012 r., przy całkowitym pominięciu informacji o sporządzeniu nowej karty adresowej w 2021 r. Pełnomocnik podkreślił, że formułując żądanie skargi, a następnie podtrzymując je w niniejszym postępowaniu skarżący kierowali się intencją podważenia pierwotnego włączenia nieruchomości do GEZ i w tym duchu formułowali zarzuty oraz wnioski skargi. Tymczasem – zdaniem pełnomocnika skarżących – z uzasadnienia zapadłego w sprawie wyroku nie wynika w sposób jednoznaczny, że dotyczy on wyłącznie czynności polegającej na aktualizacji karty adresowej budynku w roku 2021. Zdaniem pełnomocnika, takie rozstrzygnięcie nie odpowiada żądaniu skargi, w której skarżący jednoznacznie wskazywali na niezgodność z prawem ujęcia nieruchomości w GEZ (a nie aktualizacji karty adresowej). Dlatego też, w ocenie pełnomocnika, w sytuacji, w której wyrok pozornie uwzględnia w całości żądanie skargi (stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności) jako usprawiedliwione należy oceniać przekonanie skarżących co do tego, że faktycznie wyrok dotyczy czynności zaskarżonej, a nie innej czynności, błędnie zidentyfikowanej przez Sąd jako przedmiot zaskarżenia. Poza tym, jak podkreślił pełnomocnik, WSA w zaskarżonym wyroku obszernie rozważa na gruncie rozpoznawanej normę § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (str. 8 uzasadnienia wyroku), który nie odnosi się do aktualizacji karty adresowej zabytku, lecz do pierwotnego włączenia karty adresowej do ewidencji. Końcowo pełnomocnik skarżących podkreślił, że art. 159 p.p.s.a. nie wyłącza możliwości przywrócenia terminu w okolicznościach sprawy. Przepis ten stanowi, że wniosek o wykładnię wyroku nie wpływa na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Oznacza to, zdaniem pełnomocnika, iż samo złożenie wniosku o wykładnię orzeczenia nie wstrzymuje, ani nie przedłuża ustawowego terminu do zaskarżenia wyroku - strona nie może automatycznie wydłużyć sobie czasu na złożenie skargi kasacyjnej poprzez wszczęcie procedury wykładni. Przepis ten nie oznacza jednak, aby ustawodawca odbierał stronie prawo do ubiegania się o przywrócenie terminu na zasadach ogólnych z uwagi na skorzystanie ze środków prawnych wskazanych w tym przepisie. Instytucja przywrócenia terminu (art. 86 p.p.s.a.) służy właśnie zapobieganiu niezawinionym skutkom uchybienia terminu i może znaleźć zastosowanie, jeżeli strona uprawdopodobni brak swojej winy w jego uchybieniu. Pełnomocnik wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że samo oczekiwanie na wykładnię orzeczenia co do zasady nie może usprawiedliwiać zaniechania wniesienia środka odwoławczego w terminie. W sprawie nie zachodzi jednak – zdaniem pełnomocnika – prosta sytuacja "oczekiwania na wykładnię". Skarżący nie zaniechali działań z powodu własnej opieszałości czy błędnej wykładni prawa, ale ze względu na opisane wyżej obiektywne okoliczności, które wprowadziły ich w usprawiedliwiony błąd co zakresu rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie. Wydany wyrok pozornie uwzględniał wnioski skargi, zaś przekonanie to uzasadniały obszerne fragmenty uzasadnienia tego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu nie jest zasadny. Według art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednocześnie ustawa wymaga, aby uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, strona dokonała składając wniosek. Ocenie Sądu podlega zatem, czy strona postępowania dołożyła wszelkiej możliwej staranności, jakiej należało od niej oczekiwać. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się np. powódź, pożar, przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się osobą trzecią przy dokonywaniu konkretnej czynności (por. B. Adamiak, J. Borkowski, "Kodeks postępowania administracyjnego", Komentarz, wyd. 2, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 1998, s. 345). Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku gdy w sposób przekonujący uprawdopodobniony zostanie brak winy, a przy tym wykazane zostanie, iż niezależna przeszkoda trwała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić zatem jedynie wtedy, gdy nawet przy dochowaniu należytej staranności, nie można było usunąć przeszkody do dokonania czynności. Inaczej mówiąc, gdy wykazane zostanie, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. E. Iserzon, J. Staraniek. "Kodeks postępowania administracyjnego", Komentarz, wyd. IV, W-wa 1980, str. 136). W literaturze dominuje pogląd, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W tym miejscu zaakcentowania wymaga okoliczność, że w sytuacji gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to kryterium należytej staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur administracyjnych i sądowoadministracyjnych zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Oznacza to, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo (zob. postanowienie NSA z 31 marca 2009 r., I FZ 69/09, LEX nr 565711). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności podnieść należy, że wyrok tutejszego Sądu z 23 stycznia 2025 r. wraz z uzasadnieniem został skutecznie doręczony pełnomocnikowi skarżących 18 lutego 2025 r. (k. 73 akt sądowych). Zatem termin do złożenia skargi kasacyjnej od tegoż wyroku upływał z dniem 20 marca 2025 r. (czwartek), gdyż zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z akt sprawy wynika natomiast, że w terminie tym pełnomocnik skarżących nie wniósł skargi kasacyjnej. Uczynił to dopiero w piśmie z 22 maja 2025 r. składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia tejże skargi kasacyjnej. Tym samym, pełnomocnik skarżących złożył skargę kasacyjną (już) po uprawomocnieniu się ww. wyroku, który uzyskał walor prawomocności z dniem 21 marca 2025 r. Po wtóre podnieść należy, że z treści ww. wniosku o przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z 23 stycznia 2025 r. wynika, że pełnomocnik skarżących upatruje "niezawinionej przyczyny" w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej po pierwsze w "utrzymywaniu skarżących przez organ, w mylnym przekonaniu, że karta adresowa z 2012 r. jest jedyną kartą adresową prowadzoną dla budynku położonego przy ul. [...] w Polanicy – Zdrój zamieszczoną w GEZ", przy całkowitym pominięciu przez ten organ informacji o sporządzeniu aktualizacyjnej karty w 2021 r., a po wtóre w nieprawidłowym wyroku WSA, z treści którego nie wynika zdaniem pełnomocnika jednoznacznie, że dotyczy on stwierdzenia bezskuteczności "wyłącznie czynności polegającej na aktualizacji karty adresowej w budynku w roku 2021 r.". Tym samym pełnomocnik skarżących upatruje tak de facto "niezawonionej przyczyny w uchybieniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z 23 stycznia 2025 r." w nieprawidłowym działaniu organu (wynikającym z opisanego przez pełnomocnika skarżących we wniosku przebiegu postępowania przed organem, które w jego ocenie doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych w sprawie wynikających z braku wiedzy skarżących o sporządzeniu przez organ "aktualizacyjnej karty adresowej w 2021 r.") oraz w nieprawidłowym działaniu Sądu (wydanie zdaniem pełnomocnika skarżących nieprawidłowego orzeczenia zawierającego rozstrzygnięcie nieodpowiadające żądaniu skargi). W ocenie Sądu, wskazane powyżej okoliczności, nie uprawdopodabniają jednak braku winy skarżących w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z 23 stycznia 2023 r. i nie wskazują, iż skarżący – reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika – nie mogli dokonać ww. czynności w terminie. Podkreślenia bowiem wymaga, że z akt sprawy (w tym, z odpowiedzi na skargę) wynika, że skarżący nie tylko od momentu wniesienia skargi, lecz już na etapie postępowania przed Burmistrzem Miasta Polanica – Zdrój reprezentowani byli przez profesjonalnego pełnomocnika. Pełnomocnik ten brał (aktywny) udział zarówno w postępowaniu przed organem, jak i przed Sądem. Tym samym błędy wynikające tak de facto z nieprawidłowego (bo niewyczerpującego, niedokładnego) ustalenia stanu faktycznego sprawy spowodowanego (zdaniem strony) działaniem organu, w sytuacji gdy skarżący w trakcie tegoż postępowania byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, nie mogą stanowić i nie stanowią zdaniem Sądu przyczyny usprawiedliwiającej uchybienie terminowi do wniesienia przez tegoż pełnomocnika skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z 23 stycznia 2025 r. Po pierwsze bowiem, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżących, już z treści odpowiedzi na skargę wynika jednoznacznie, że Burmistrz Miasta Polanica - Zdrój szczegółowo przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania z udziałem pełnomocnika skarżących wskazał wyraźnie, że "w celu realizacji ustawowego obowiązku (...) zlecił w dniu 9 listopada 2020 r. opracowanie Programu Opieki nad Zabytkami dla Miasta Polanica Zdrój na okres 4 lat oraz aktualizację Gminnej Ewidencji Zabytków". A po wtóre, z treści wyroku tutejszego Sądu z 23 stycznia 2025 r. również wyraźnie wynika, że Sąd odniósł się do nowej (aktualizacyjnej) karty adresowej zabytku sporządzonej 4 maja 2021 r. (k. 10 -11 uzasadniania wyroku). Tym samym – nie sposób zatem zgodzić się z pełnomocnikiem skarżących – że "skarżący przez cały czas trwania postępowania, zarówno poprzedzającego złożenie skargi, jak i postępowania sądowoadministracyjnego pozostawali w uzasadnionym błędnym przekonaniu, że jedynym dokumentem ewidencyjnym dotyczącym ich nieruchomości jest karta adresowa z 2012 r.". Podkreślenia przecież wymaga, że pełnomocnikowi skarżących skutecznie doręczono zarówno odpowiedź na skargę, jak i wyrok tutejszego Sądu z 23 stycznia 2025 r. (pomijając już okoliczność, że na rozprawie był przecież obecny pełnomocnik skarżących). Tym samym, najpóźniej w dniu doręczenia pełnomocnikowi skarżących ww. wyroku Sądu, tj. w dniu 28 lutego 2025 r. (k. 73 akt sądowych) pełnomocnik skarżących posiadał już zatem wiedzę o istnieniu aktualizacyjnej karty adresowej z 2021 r. Pomimo tego, pełnomocnik ten nie podjął żadnych czynności mających na celu wyjaśnienie niniejszej okoliczności, nie tylko na etapie doręczenia mu odpisu odpowiedzi na skargę (poza tym, że w piśmie z 1 października 2024 r. domagał się dodatkowo uzupełnienia przesłanej odpowiedzi o wymienione w niej załączniki, co bezspornie dowodzi, że już wówczas zapoznał się z jej treścią i posiadł wiedzę o zleconej przez Burmistrza "aktualizacji Gminnej Ewidencji Zabytków", k. 27 akt sądowych), ale również na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Z akt sądowych sprawy bezspornie bowiem wynika, że pełnomocnik skarżących nie tylko nie wniósł wówczas skargi kasacyjnej od tegoż wyroku (co istotne – jak wynika z powyższych ustaleń - mógł uczynić w terminie), a wręcz pismem z 31 marca 2025 r. domagał się "stwierdzenia prawomocności tego wyroku". Pełnomocnik nie wniósł również wówczas wniosku o uzupełnienie wyroku tutejszego Sądu z 23 stycznia 2025 r. W tych okolicznościach sprawy, "rzekomy" brak wiedzy skarżących co do istnienia (nowej) aktualizacyjnej karty adresowej zabytku z 4 maja 2021 r. nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy i jako taki nie może stanowić "usprawiedliwionej przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku". Takiej przyczyny nie może stanowić również "wydanie przez Sąd nieprawidłowego orzeczenia tj. nierozstrzygającego zdaniem pełnomocnika skarżących o żądaniu skargi, czy też błędne przekonanie skarżących co do zakresu wyroku". Powyższe, jak również wskazana przez pełnomocnika skarżących błędna identyfikacja przez Sąd przedmiotu zaskarżenia w sprawie, mogło stanowić podstawę do wniesienia przez pełnomocnika skarżących skargi kasacyjnej, co już zostało zresztą wskazane pełnomocnikowi w postanowieniu tutejszego Sądu z 6 maja 2025 r. o odmowie dokonania wykładni wyroku Sądu z 23 stycznia 2025 r. Analogicznie, polemika z treścią uzasadnienia wyroku zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z 23 stycznia 2025 r., też nie może zostać uznana przez Sąd za usprawiedliwioną przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z 23 stycznia 2025 r. Z tych wszystkich względów, w tym w szczególności z uwagi na okoliczność, że pełnomocnik skarżących, jak wynika z ww. ustaleń Sądu, mógł tak de facto wywieść skargę kasacyjną od wyroku tutejszego Sądu z 23 stycznia 2025 r. w terminie, aczkolwiek tego nie uczynił powołując się na – nieznajdujące zdaniem Sądu – potwierdzenia w aktach sprawy okoliczności w postaci utrzymywania skarżących przez organy w mylnym przekonaniu, że jedynym dokumentem ewidencyjnym jest karta adresowa z 2012 r. i braku wiedzy o nowej (zaktualizowanej) karcie adresowej z 2021 r., na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia. Na marginesie wskazać należy, że analogiczne rozstrzygnięcie Sąd wydał w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o uzupełnienie wyroku tutejszego Sądu z 23 stycznia 2025 r. opartego przez pełnomocnika skarżących na tożsamej argumentacji jak w niniejszej sprawie.