IV SA/Wr 4/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie sędzia WSA Ireneusz Dukiel, sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 lutego 2018 r. sprawy ze skargi J.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia niepieniężnego w formie usług opiekuńczych oddala skargę w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] września 2017 r. Nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. H. od, wydanej z upoważnienia Wójta Gminy J. Ś. - decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. Ś. z dnia [...] lipca 2017 r. ([...]), odmawiającej przyznania świadczenia niepieniężnego w formie usług opiekuńczych, na podstawie: - art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, - art. 50 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podało, że wnioskiem z dnia 10 kwietnia 2017 r. J. H. zwróciła się do organu pierwszej instancji o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych. Wskazała, że ma 84 lata i potrzebuje kogoś do pomocy przy czynnościach porządkowych, robieniu zakupów oraz wyjazdach do lekarza. Zaskarżoną decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wprawdzie jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednak piętro domu zajmuje mieszkająca tam córka – M.. Córka oświadczyła w wywiadzie, że nie uchyla się od opieki nad matką. Na terenie posesji codziennie bywają również synowie wnioskodawczyni: L., M. i T., ponieważ prowadzą tam działalność gospodarczą. Syn L. i M. oświadczyli, że w razie potrzeby pomagają matce: robią zakupy, zawożą do lekarza. Organ stwierdził, że na chwilę obecną pomoc, jaką udziela Wnioskodawczyni rodzina jest w wystarczającym zakresie. Organ wskazał także, iż problemem w sprawie nie jest brak opieki ze strony dzieci wnioskodawczyni, lecz konflikt pomiędzy jej synami a córką. W sytuacji, gdy córka deklaruje chęć pomocy, należy z niej skorzystać. W tym stanie rzeczy nie została spełniona przesłanka z art. 50 ust. 1 ustawy, uzasadniająca załatwienie sprawy zgodnie z żądaniem strony. Zainteresowana wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 7 i art. 77 § k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zbadania sprawy przez organ pierwszej instancji, w tym odstąpienie od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z jednym z trzech synów – T.. Zarzuciła też naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie wadliwej oceny dowodów na okoliczność zamieszkiwania córki M. z matką i woli sprawowania przez nią opieki nad matką, a także art. 107 § 3 k.p.a. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania w motywach uzasadnienia podało, że zasady udzielania wsparcia w formie usług opiekuńczych reguluje art. 50 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto mają zastosowanie ogólne zasady pomocy społecznej, z których wynika także, że osoba oczekująca wsparcia powinna w pierwszej kolejności wykorzystać własne możliwości i uprawnienia przy wykorzystaniu swych trudności życiowych (art. 2 ust. 1 ustawy). W stanie faktycznym sprawy, odwołująca się wniosła o przyznanie usług opiekuńczych. Z akt wynika, że strona, w wieku 84 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Choruje na cukrzycę, reumatyzm, serce. Jest pod opieką lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Porusza się przy pomocy kuli, samodzielnie przygotowuje posiłki. Mieszkanie jest zadbane. Zgłasza potrzebę pomocy przy czynnościach porządkowych, robieniu zakupów oraz wyjazdach do lekarza. Wnioskodawczyni mieszka w domu, którego piętro należy do jej córki – M., która oświadcza, że nigdy nie uchylała się od opieki nad matką i nadal tę opiekę deklaruje. Córka strony mieszka w T. nad Ś., lecz zadeklarowała przeprowadzenie się do domu matki w najbliższym czasie (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 3 lipca 2017 r.). Skarżąca ma trzech synów. Jeden z nich, T. prowadzi na terenie posesji zainteresowanej działalność gospodarczą pn. "Mechanika, blacharstwo pojazdowe, całodobowa pomoc drogowa", (dane z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej). Pozostali dwaj synowie, M. i L. są zatrudnieni jako mechanicy w przedsiębiorstwie brata, T.. Z uwagi na powyższe, synowie prawie codziennie są w miejscu zamieszkania matki, gdyż tam pracują. Syn skarżącej M. deklaruje, że w miarę wolnego czasu jest w stanie pomagać matce (kwestionariusz wywiadu środowiskowego z 30 maja 2017 r.). Również drugi syn – L. zadeklarował pomoc matce w miarę możliwości (kwestionariusz wywiadu środowiskowego z 31 maja 2017 r.). Z kolei syn skarżącej T. nie zareagował na pisemne wezwanie organu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Był natomiast obecny podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w mieszkaniu u matki, w dniu 3 lipca 2017 r. Mając na uwadze powyższe ustalenia Kolegium stwierdziło, że choć żadne z dzieci strony nie zamieszkuje z nią na stałe, to pracujący pod tym adresem synowie oraz regularnie przyjeżdżająca córka są w stanie sprawować nad matką opiekę w niezbędnym, wskazywanym przez nią zakresie. W piśmie z dnia 12 lipca 2017 r. wnioskodawczyni podała, że córka przyjeżdża sporadycznie i zostaje na noc. Istotne jest, że w zaświadczeniu lekarskim z dnia 30 czerwca 2017 r. (w aktach sprawy) lekarz wskazał, że "ewentualna pomoc na 1 h dziennie". W tych okolicznościach organ odwoławczy uznał, że przy dużym stopniu samodzielności J. H. i braku potrzeby sprawowania wobec niej całodobowej czy stałej opieki, pomoc, jaką faktycznie sprawują oraz deklarują dzieci, jest wystarczająca. Kolegium miało także na uwadze zakres i charakter czynności, przy jakich pomocy potrzebuje strona. Zarówno córka, jak i synowie są w stanie zapewnić matce pomoc przy czynnościach porządkowych i higienicznych, robieniu zakupów oraz wyjazdach do lekarza. Organ sprawdził też, że oczywiście, w razie zmiany sytuacji faktycznej lub stanu zdrowia, strona może wystąpić z kolejnym wnioskiem o przyznanie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Podał, że udzielenie pomocy w formie usług opiekuńczych w chwili obecnej byłoby - w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie - przedwczesne i nieuzasadnione. Brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z synem strony T. pozostaje bez wpływu na ocenę sprawy. We wskazanych okolicznościach Kolegium uznało, że brak jest podstaw do zmiany bądź uchylenia zaskarżonej decyzji. Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: I. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zbadania sprawy w zakresie moich potrzeb skutkujący wadliwym przyjęciem, że potrzebuję pomocy jedynie w zakresie czynności porządkowych, robieniu zakupów oraz wyjazdów do lekarza w sytuacji gdy potrzebuję również pomocy w czynnościach higienicznych o czym pisałam w piśmie z dnia 12 lipca 2017r. - są to czynności związane m.in. z higieną podudzi, codzienną kąpielą oraz zmianami opatrunków, co potwierdza zapis konsultacji angiochirurgicznej z dnia 10 kwietnia 2017r. - okoliczności te zostały całkowicie pominięte przez SKO, które tym samym nie dokonało wyczerpujących ustaleń w zakresie moich potrzeb, mimo że wskazywałam na nie organowi 1 instancji, co doprowadziło do wadliwego utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu 1 instancji. II. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zbadania kwestii dotyczącej rzekomego zamieszkiwania bądź przeprowadzenia się mojej córki M. W. z T. nad Ś. do mojego miejsca zamieszkania w J. Ś. i dokonania w tym zakresie wadliwej oceny dowodów w postaci oświadczenia M. W. z dnia 8 czerwca 2017r.. kwestionariusza wywiadu środowiskowego 3 lipca 2017 r. oraz pisma GOPS w K. z dnia 23 maja 2017 r. polegającej na przyjęciu, że M. W. deklaruje chęć sprawowania opieki nade mną w sytuacji gdy faktycznie nie pojawia się prawie w ogóle w miejscu mojego zamieszkania i w rzeczywistości w dalszym ciągu zamieszkuje w T. nad Ś., mimo że w postępowaniu przed organem I instancji oświadczyła, że zamieszkuje ze mną w J. Ś., co doprowadziło do wadliwego utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. III. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że M. W. regularnie do mnie przyjeżdża wówczas gdy nic takiego nie wynika z zebranych w sprawie dowodów, a ponadto SKO nie podało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w oparciu o jakie dowody doszło do takich ustaleń, co sprawia, iż dokonane przez SKO ustalenia faktyczne noszą walor dowolności, co doprowadziło do wadliwego utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. IV. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. oraz art. 7b k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez brak wyczerpującego zbadania sprawy przez organ I instancji przejawiający się w nieuzasadnionym i niewyjaśnionym odstąpieniu od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z synem T., co miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem wywiad środowiskowy z synem miałby istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy, a podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze mną w miejscu mojego zamieszkania w dniu 3 lipca 2017r. pracownicy organu I instancji wyprosili syna T. i nie chcieli z nim przeprowadzić wywiadu. V. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak jakiegokolwiek wyjaśniania dlaczego zdaniem SKO brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z synem strony T. pozostaje bez wpływu na ocenę sprawy. VI. W konsekwencji powyższych - naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. VII. W konsekwencji powyższych - naruszenie art. 50 ust. 1 u.p.s. poprzez utrzymanie w mocy decyzji o odmowie przyznania usług opiekuńczych. W związku z powyższym wniosła o: 1) Uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. w całości. 2) Rozważenie uchylenia decyzji organu I instancji na podstawie art. 135 p.p.s.a. w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2000 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej p.p.s.a. Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem ograniczyć się do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także wadliwości kontrolowanego aktu podnieść z urzędu. Kontrola zaskarżonej decyzji według wskazanych zasad nie daje podstaw do uznania, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2017 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. Ś. z dnia [...] lipca 2017 r. Nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia niepieniężnego w formie usług opiekuńczych. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji stanowił art. 50 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 17 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.) – dalej ustawa. Mówi on, że osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych, lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie nie zamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Z powołanego przepisu wynika, że ustawodawca w różny sposób regulował zasady przyznania pomocy osobom samotnym i osobom, które takim nie są. Zgodnie z art. 6 pkt 9 tej ustawy osoby samotne, to osoby nie pozostające w związku małżeńskim i nieposiadające wstępnych ani zstępnych. Podstawą do przyznania usług opiekuńczych jest taki stan, że osoba wymaga pomocy innych osób. Jeżeli w takiej sytuacji pozostaje osoba, która nie jest osobą samotną, w rozumieniu przepisów wymienionej ustawy, to w pierwszej kolejności opiekę powinien zapewnić małżonek, wstępni, zstępni. Jeżeli osoby te nie mogą takiej pomocy świadczyć może być przyznana pomoc w postaci usług opiekuńczych. W niniejszej sprawie okolicznościami niespornymi są, że skarżąca ma lat 84, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, choruje na reumatyzm, serce, cukrzycę. Porusza się przy pomocy kuli, sama przygotowuje posiłki. Mieszka w domu, którego piętro jest własnością córki skarżącej M.. Na terenie posesji zainteresowanej syn skarżącej T. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "Mechanika, blacharstwo pojazdowe, całodobowa pomoc drogowa". W zakładzie tym pracują również inni dwaj synowie skarżącej M. i L.. Osoby te codziennie w związku z prowadzoną działalnością i pracą w warsztacie przebywają na posesji matki. W trakcie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych deklarowali pomoc matce w miarę swoich możliwości. Mając na uwadze powołany wyżej stan prawny i ustalenia faktyczne, należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że podstawą do przyznania usług opiekuńczych jest stan zdrowia osoby zainteresowanej, która wymaga pomocy innych osób. Istotnym dokumentem mówiącym o stanie zdrowia wnioskodawczyni jest zaświadczenie lekarskie z dnia 30 czerwca 2017 r. znajduje się ono na karcie 18 akt administracyjnych. Zaświadczenie to w pierwszej kolejności odnotowuje wypowiedź zainteresowanej. Podaje, że twierdzi ona, iż nie jest w stanie wykonywać samodzielnie czynności dnia codziennego. Rodzina się nią nie zajmuje. Dalej następuje stwierdzenie lekarza "Ewentualna pomoc na 1 h dziennie". Sąd zauważa, że powołane oświadczenie zainteresowanej pozostaje w sprzeczności z wypowiedzią z dnia 26 kwietnia 2017 r. podczas wywiadu środowiskowego. Wówczas to skarżąca mówiła, że synowie pomagają jej, wnoszą opłaty. Oceniając zaś zaświadczenie lekarskie z dnia 30 czerwca 2017 r. należy uznać, że lekarz je wydający nie widział potrzeby udzielenia usług opiekuńczych. Świadczy o tym użyte przez niego słowo "ewentualnie". Ostatecznie zatem z tego dokumentu wynika że lekarz nie widzi podstaw do sprawowania opieki nad skarżącą przez inne osoby, a jeżeli tak to w niewielkim zakresie. Niewątpliwie taka pomoc jest świadczona przez synów skarżącej M. i L., którzy podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego kolejno w dniach 30 i 31 maja 2017 r. powyższą okoliczność potwierdzili, deklarując pomoc matce w miarę możliwości. Taka pomocy jest realna choćby z uwagi na to, że codziennie przebywają na posesji i w mieszkaniu matki. W powyższych okolicznościach zgodzić się należy z organami, że skarżąca ma zabezpieczoną ewentualną pomoc zgodnie z zasadą określoną w ust. 2 art. 50 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym na etapie rozpoznawania wniosku nie ma podstawy do przyznania usług opiekuńczych; potrzeby skarżącej są zabezpieczone przez dzieci. Zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim brak jest podstaw do twierdzenia, że organy naruszyły art. 7, art. 77 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Istotne okoliczności sprawy, niezbędne do rozpoznania wniosku skarżącej, zostały ustalone. Jeżeli skarżąca potrzebuje pomocy, to w niewielkim zakresie i taka pomoc była i jak deklarują synowie będzie przez nich świadczona. W niniejsze sprawie nie jest istotne, które z dzieci taką pomoc świadczy, czy jest to córka, czy synowie. Istotne jest, że taka pomoc jest świadczona i w dalszym ciągu jest ona sprawowana przez konkretne osoby. W niniejszym postępowaniu nie jest istotne także czy córka skarżącej mieszka z matką, jakie są stosunki pomiędzy rodzeństwem i czy faktycznie jest tak jak twierdzi córka zainteresowanej, że matka nie chce przyjmować jej pomocy, gdyż bracia "nastawiają" matkę przeciwko córce, która otrzymała w formie darowizny nieruchomość. Nieistotnym jest również zarzut "braku wyczerpującego zbadania sprawy przez organ I instancji, przejawiający się w nieuzasadnionym i niewyjaśnionym odstąpieniu od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z T. H. co miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem wywiad środowiskowy z T. H. miałby istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy (...)". Przede wszystkim skarżąca nie wskazuje na jakie okoliczności miałby być słuchany syn T., i jakie istotne okoliczności dla wyjaśnienia sprawy miałby przedstawić. Jak wcześniej stwierdzono wszystkie istotne okoliczności sprawy zostały wyjaśnione przez organ I instancji. Dlatego też Sąd zgadza się z twierdzeniem organu, że brak przeprowadzenia wywiadu z synem strony T. pozostaje bez wpływu na ocenę sprawy. Sąd zauważa także, że żadnych istotnych faktów do sprawy nie wnosi dokument o nazwie Konsultacje Angiologiczne z dnia 10 kwietnia 2017 r. Został on dołączony dopiero na etapie skargi i wcześniej o opisanych w tym piśmie dolegliwościach skarżąca nie mówiła. Ponadto z pisma powyższego wynika, że na opisane dolegliwości strona cierpi od 2012 r., a szczególna higiena dotyczy utrzymującej się od wielu miesięcy rany w okolicy kostki przy środkowej lewej kończyny stóp. Wskazane w tym zaświadczeniu zabiegi higieniczne nie wymagają szczególnie skomplikowanych czynności (dbałość o higienę podudzi, codzienne kąpiele i zmiana opatrunku, natłuszczanie skóry). Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak wyżej.