IV SA/Wr 400/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. W dniu 21 lutego 2022 r. M. Z. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Do wniosku strona załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...] września 2019 r., zaliczające wnioskodawcę do lekkiego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności [...]); orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia [...] listopada 2019 r., uchylające orzeczenie PZON w części dotyczącej symbolu przyczyny niepełnosprawności i ustalające symbol przyczyny niepełnosprawności – [...] i [...] oraz wyrok Sądu Rejonowego dla [...] we W. z dnia 11 stycznia 2022 r. sygn. akt [...], zmieniający częściowo orzeczenie WZON i poprzedzające je orzeczenie PZON w ten sposób, że od dnia 23 września 2021 r. zalicza stronę do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym (symbol przyczyny niepełnosprawności – [...] i [...]), a orzeczenie wydaje się do dnia 12 stycznia 2025 r. Decyzją z dnia 15 marca 2022 r. nr [...] Prezydent W. przyznał wnioskodawcy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na okres od 23 września 2021 r do 31 stycznia 2025 r. w kwocie 215,84 zł miesięcznie. Organ pierwszej instancji wskazał, że świadczenie przyznano stronie od dnia 23 września 2021 r., ponieważ zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] we W. z dnia 11 stycznia 2022 r. sygn. akt [...] stronę zaliczono do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od dnia 23 września 2021 r. W odwołaniu strona zaskarżyła decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia, zarzucając naruszenie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku od dnia 9 lipca 2019 r. (data złożenia wniosku o wydanie orzeczenia, który był rozpatrywany na posiedzeniu PZON w dniu [...] września 2019 r.). Wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego został złożony w dniu 21 lutego 2022 r., a zatem z zachowaniem 3 – miesięcznego terminu określonego w art. 24a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i odmówiło przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 sierpnia 2021 r. oraz przyznało zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 września 2021 r. do 31 stycznia 2025 r. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. Jednakże w świetle orzeczeń PZON i WZON oraz wyroku Sądu Rejonowego z dnia 11 stycznia 2022 r. strona nie była osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w okresie od 1 lipca 2019 r. do 23 września 2021 r., a tym samym zasiłek pielęgnacyjny jako świadczenie niepodzielne przysługuje od 1 września 2021 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego także za okres od 1 lipca 2019 r. do 31 sierpnia 2021 r., zarzucając naruszenie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niezastosowanie. Zdaniem skarżącego, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują możliwości przyznawania świadczeń od ustalonego "dnia powstania stopnia niepełnosprawności", lecz od dnia złożenia wniosku o świadczenie, względnie od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy. Druk orzeczenia o niepełnosprawności nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie "dnia powstania stopnia niepełnosprawności", lecz odnośnie powstania "niepełnosprawności", a z pewnością nie są to pojęcia tożsame. Dlatego też wnioskodawca powinien otrzymać zasiłek pielęgnacyjny od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, albowiem spełnione zostały przesłanki z art. 24 ust. 2a ustawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie podlega uwzględnieniu. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Stosownie do art. 16 ust. 2 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia (art. 16 ust. 3 u.ś.r.). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje w wysokości 215,84 zł miesięcznie (art. 16 ust. 4 u.ś.r.). Istotną kwestią w rozpatrywanej sprawie jest cel przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego osobom niepełnosprawnym. Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem ściśle związanym z osobą świadczeniobiorcy, a jego celem jest częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy tej osobie w związku z jej niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Istotą zasiłku pielęgnacyjnego jest wsparcie osób niepełnosprawnych lub osób w podeszłym wieku w zakresie organizacji niezbędnych dla nich opieki i pomocy udzielanych ze strony innych osób. Celem zasiłku pielęgnacyjnego jest częściowa rekompensata kosztów poniesionych na tę opiekę i pomoc. Zasiłek pielęgnacyjny jest przeznaczony na pokrywanie przez osoby otrzymujące to świadczenie wydatków na opiekę konieczną z powodu ich niedołężności lub niepełnosprawności. W związku z powyższym, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje za okres, w którym osoba niepełnosprawna jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga opieki i pomocy innych osób, a więc legitymuje się zgodnie z art. 16 ust. 2 i ust. 3 u.ś.r. orzeczeniem o co najmniej umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Dla ustalenia daty początkowej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego istotna jest więc nie tylko data złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia (art. 24 ust. 2 u.ś.r.) czy też data złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.), ale również data powstania określonego stopnia niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w piśmiennictwie utrwalone jest stanowisko, wedle którego ustalenie faktu niepełnosprawności, stopnia niepełnosprawności oraz daty powstania niepełnosprawności odbywa się na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji nie może zostać uwzględniona argumentacja strony odnośnie "braku znajomości przepisów po stronie biegłego sądowego psychologa". Zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] we W. z dnia 11 stycznia 2022 r. sygn. akt [...], zmieniającym częściowo orzeczenie WZON i poprzedzające je orzeczenie PZON, od dnia [...] września 2021 r. zalicza się stronę do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym (symbol przyczyny niepełnosprawności – [...] i [...]), a orzeczenie wydaje się do dnia 12 stycznia 2025 r.; zaś ustalony stopień umiarkowany niepełnosprawności datuje się od dnia 23 września 2021 r. Wobec powyższego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie orzekło o przyznaniu skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021 r., a więc od miesiąca w którym skarżący stał się zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a w konsekwencji osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymagającą opieki i pomocy innych osób. Zasadnie też przyznano zasiłek pielęgnacyjny do dnia 31 stycznia 2025 r. w związku z końcową datą obowiązywania orzeczenia o niepełnosprawności. Określając datę początkową przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, SKO zobowiązane było do uwzględnienia nie tylko art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r., ale również art. 16 ust. 1 i ust. 3 u.ś.r. Nie można się więc zgodzić ze stanowiskiem skarżącego, że zasiłek pielęgnacyjny przysługiwał mu od daty złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności (lipiec 2019 r.), skoro za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, wymagającą opieki i pomocy innej osoby został uznany dopiero od 23 września 2021 r. Zauważyć bowiem trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się na konieczność dokonywania wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r. z użyciem reguł wykładni celowościowej, funkcjonalnej oraz systemowej (zob. wyrok NSA z 28 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2143/15). Celem wprowadzenia omawianego unormowania było uwzględnienie stanowiska zawartego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2007 r. sygn. akt P 28/07. W wyroku tym Trybunał uznał za niezgodny z normami konstytucyjnymi "mechanizm przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, w którym data urzędowo poświadczająca wystąpienie okoliczności uprawniającej do uzyskania zasiłku jest bez znaczenia dla daty początkowej jego przyznania". Trybunał uzasadniając to stanowisko wskazał w szczególności, że to nie data złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, lecz "orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane w trybie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej określa datę (okres) jej powstania. Znaczy to, że od tej pory osoba legitymująca się takim orzeczeniem wymaga opieki i pomocy innej osoby, gdyż jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i ponosi zwiększone wydatki związane z jej znaczną niepełnosprawnością". Trybunał przywołał przy tym stanowisko wyrażone w orzecznictwie, zgodnie z którym "skoro celem ustawowym zasiłku pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, to cel ten powinien być realizowany od daty wystąpienia niepełnosprawności zawartej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zasiłek pielęgnacyjny spełnia swój ustawowy cel od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności". Mając na uwadze powyższe, Sąd zobligowany był skargę oddalić, o czym orzekł na wstępie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.