IV SA/Wr 406/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), Protokolant: Starszy referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 listopada 2025 r. sprawy ze skargi C. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 czerwca 2025 r. nr DOS3-K0918-D18524-44/25 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 lutego 2025 r. nr DSE3-K1027-D18524-38D/25. Przedmiotem skargi C. Z. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: organ) z 16 czerwca 2025 r. którą utrzymał w mocy własną decyzję z 3 lutego 2025 r. o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że strona zwróciła się do organu z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z tytułu: 1. przebywania w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium RP bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2. brania udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce oraz w związku z tym, uczestnictwem na skutek działania (w tym niejawnego) wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, doznania rozstroju zdrowia; 3. inwigilowania przez organy bezpieczeństwa państwa; 4. pozbawienia możliwości wykonywania zawodu. Organ w decyzji z 12 września 2022 r. odmówił potwierdzenia wnioskowanego statusu. Motywując swoje stanowisko wskazał, że strona nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów na deklarowaną działalność antykomunistyczną lub doznane represje. Dowodów na tę okoliczność nie przyniosły także podjęte z urzędu czynności dowodowe. W zasobach archiwalnych IPN nie odnaleziono dokumentów świadczących o działalności antykomunistycznej lub represjach a jedynym odnalezionym dokumentem dotyczącym strony jest karta z kartoteki paszportowej która zawiera zastrzeżenie wyjazdów zagranicznych do krajów kapitalistycznych, J. i A. na okres od 29 sierpnia 1985 r. do 31 lipca 1987 r. Jednak adnotacja o tym zastrzeżeniu wydanym przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Lesku nie informuje o przyczynach zakazu. W szczególności, zdaniem organu, nie można na tej podstawie uznać za udowodnioną polityczną przyczynę zastrzeżenia, albowiem nie można wykluczyć innych przyczyn. Wzmianki o działalności wnioskodawcy nie przyniosła także kwerenda na powszechnie dostępnych stronach tematycznych Biuletynu Informacji Publicznej IPN oraz Encyklopedii Solidarności. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona wskazała, że wiedzę o tym, że "czynnie wspierał Polskę w celu odzyskania jej niepodległości i suwerenności" ma świadek L. B. Z tego względu strona domagała się ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem dowodu z zezna tego świadka. Ponadto, na dowód istnienia podstaw do uznania wnioskodawcy za osobę represjonowaną wnioskodawca załączył zaświadczenie z Aresztu Śledczego w D. (zaświadczenie datowane na 3 lica 2019 r.), w którym potwierdzono fakt odbywania przez stronę kary w okresie od 3 listopada 1983 r. do 27 lipca 1984 r. Decyzją z 12 września 2023 r. organ utrzymał w mocy własną decyzję z 12 września 2022 r. Jak argumentował, mając na uwadze ponowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz materiał pozyskany na etapie postępowania zainicjowanego wniesieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie stwierdził spełnienia ustawowych przesłanek określonych w art. 2 lub w art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 906 ze zm. dalej: ustawa). Analizując spełnienie w sprawie przesłanki z art. 2 ustawy, organ podniósł, że strona nie przedstawiła dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadziła, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. W ramach tej argumentacji organ przedstawił ocenę przeprowadzonego dowodu z zeznań świadka L. B. W pierwszej kolejności zaznaczył, że świadek ten nie ma potwierdzonego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Następnie odnotował, że z zeznań tego świadka wynika, że strona wspierała działalność opozycyjną, współorganizowała strajki, także sama brała udział w tych strajkach, roznosiła ulotki informacyjne, pilnowała aby ZOMO nie wtargnęło do zakładu, narażała się na utratę pracy, na pobicie, na groźby dyrektora, a także była przymuszana do zwolnienia się z pracy. Oceniając treść tych zeznań pod kątem spełnienia przesłanki z art. 2 ustawy organ wskazał, że sam udział w demonstracji nie stanowi przesłanki do potwierdzenia wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W nawiązaniu do okoliczności roznoszenia przez stronę ulotek stwierdził, że świadek nie wskazał żadnych szczegółów dotyczących tego kolportażu (nie wskazał od kogo wnioskodawca miał otrzymywać antykomunistyczne materiały, nie określił nadto z jaką częstotliwością, w jakich ilościach i w jakich miejscach strona miała je kolportować). Świadek nie wskazał także, by wnioskodawca robił to w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Organ w tym kontekście argumentował, że nie każda działalność opozycyjna, jak również, nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest uznawana przez prawodawcę jako podlegająca ustawie. W ocenie organu, materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdził również podnoszonej przez stronę okoliczności podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy. Jak argumentował, strona podnosiła, że przebywała w więzieniu w okresie od 3 listopada 1983 r. do 27 lipca 1984 r. Wskazywana przez stronę represja była rozpatrywana pod kątem spełnienia przez stronę przesłanki z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy. Jej wystąpienie organ wykluczył w powołaniu na treść dokumentu (postanowienie o tymczasowym aresztowaniu strony) jakie Dyrektor Aresztu Śledczego w D. nadesłał przy piśmie z dnia 21 października 2022 r. Jak argumentował organ, zatrzymanie strony "miało związek z działaniami, które tak wówczas jak i obecnie skutkują odpowiedzialnością karną, bez względu na deklarowaną przyczynę ich popełnienia." W dalszej kolejności organ odniósł się do twierdzeń strony, że brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym doznała rozstroju zdrowia. Przy tym wskazywana represja była rozpatrywana pod kątem spełnienia przesłanki z art. 3 pkt 3 lit a ustawy. W sprawie organ doszedł do wniosku, że strona nie przedstawiła jakiejkolwiek dokumentacji medycznej dotyczącej samego procesu leczenia oraz jego długości. Organ odnotował także, że zgodnie z oświadczeniem strony - miała ona być inwigilowana, wobec czego, podnoszona przez stronę represja została oceniona przez ten organ pod kątem spełnienia przesłanki z art. 3 pkt 3 lit b ustawy. W nawiązaniu do tej przesłanki organ podniósł, że w trakcie prowadzonego postępowania nie odnaleziono dowodów inwigilacji strony. Wnioskodawca nie przedstawił także dowodów, które potwierdzałyby wzięcie przez niego udziału w wystąpieniu, które skutkowałoby inwigilacją i podjęciem wobec niego bezprawnego działania polegającego na popełnieniu na jego szkodę przestępstwa lub wykroczenia. Wskazał wreszcie, że strona nie wykazała, aby brała udział w wystąpieniu wolnościowym, które skutkowałoby pozbawieniem możliwości wykonywania zawodu, w związku z czym nie zachodzą wystarczające przesłanki do uznania, że spełnia warunki z art. 3 pkt 3 lit c ustawy. Organ negatywnie ocenił także wystąpienie w sprawie przesłanki z art. 3 pkt 3 lit d ustawy. Jak argumentował na tle tego przepisu, rozwiązanie umowy o pracę jest represją przewidzianą w ustawie, jednak okoliczność ta musi mieć związek z wzięciem przez stronę udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Strona tym czasem nie przedstawiła dowodów na to, by brała udział w takowym wystąpieniu, które skutkowałoby rozwiązaniem umowy o pracę. W wyniku wniesionej skargi WSA we Wrocławiu prawomocnym wyrokiem z 4 lipca 2024 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 455/23 uchylił decyzję organu z 29 maja 2023 r. jak i poprzedzającą ją decyzję organu z 12 września 2022 r. Motywując swoje stanowisko Sąd wskazał, że podjęte przez organ czynności postępowania wyjaśniającego tylko częściowo realizowały jego obowiązek w zakresie gromadzenia materiału dowodowego sprawy, niezbędnego do wydania końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. W pierwszej kolejności zarzuty Sądu dotyczyły sposobu przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka L. B. Jak wynika z akt sprawy, dowód z tego świadka został przeprowadzony na okoliczność prowadzenia przez stronę działalności antykomunistycznej, a także na okoliczność doznanych przez nią represji. W przedłożonym przez stronę pisemnym oświadczeniu świadka z 19 października 2022 r. wskazał m.in.: że strona współorganizowała strajki, także uczestnicząc w nich czynnie, wspierała działalność opozycyjną, świadek jako P. powierzał stronie "tajne czynności", strona roznosiła ulotki informacyjne, "narażała się na utratę pracy, na pobicie". Jak również, że z wiedzy tego świadka wynika, że w związku z ww. działalnością strona "miała nieprzyjemności" oraz że przymuszano ją do zwolnienia się z pracy. Tymczasem, jak wynika z protokołu przesłuchania świadka z [...] r. organ poprzestał zasadniczo na swobodnej jego wypowiedzi, nie zadając dodatkowo pytań odnośnie do wiedzy o ww. zdarzeniach opisanych w oświadczeniu z 19 października 2022 r. Już tylko z tego powodu, przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka wymaga – w ocenie Sądu – powtórzenia celem zadania pytań korespondujących z treścią oświadczenia z 19 października 2022 r. oraz weryfikujących zawarte w tym oświadczeniu stwierdzenia. Z przedstawioną wyżej argumentacją korespondował kolejny zarzut Sądu a odnoszący się do zawartej w zaskarżonej decyzji argumentacji organu dotyczącej tego, że świadek nie wskazał żadnych szczegółów dotyczących "rzekomego" kolportażu przez stronę ulotek informacyjnych. W nawiązaniu do tej uwagi Sąd podniósł, że skoro organ w toku przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wspomnianego świadka nie zadał temu świadkowi pytań odnośnie do faktu i okoliczności roznoszenia ulotek przez skarżącego (o czym wspominał w oświadczeniu z 19 października 2022 r.), to nie może w decyzji wspierać się argumentacją że świadek nie wskazał żadnych szczegółów dotyczących rzekomego kolportażu. Wskazując na obowiązki procesowe wynikające z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd stwierdził, że w toku ponownego przesłuchania świadka rzeczą organu będzie uzupełnienie materiału dowodowego o ww. kwestie związane z kolportażem ulotek przez stronę, a następnie dokonanie oceny, czy tego rodzaju działalność (o ile zostanie ustalona) może stanowić o wystąpieniu przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy. Uzupełniająco Sąd podniósł, że w toku przesłuchania świadka [...] r. wskazał on imiona i nazwiska osób wspólnie strajkujących (Z. Ś., M. S., W. K.). Tymczasem organ nie przeprowadził dowodu z zeznań tych świadków na okoliczność istotą w świetle zasadności wniosku strony. Nie ustalił tym samym, czy osoby te brały udział ze skarżącym w strajku (strajkach) oraz w jakim okresie, nie wskazał również, dlaczego przeprowadzenie dowodu z tych świadków było zbędne. Dalej, w ocenie Sądu, w świetle podnoszonych przez stronę twierdzeń oraz uzyskanych w toku postępowania dokumentów (karta z kartoteki paszportowej z adnotacją o zastrzeżeniu wyjazdów zagranicznych do krajów kapitalistycznych, J. i A. w okresie od 29 sierpnia 1985 r. do 31 lipca 1987 r.; postanowienie o tymczasowym aresztowaniu z dnia 5 listopada 1983 r.), co najmniej rozważenia ze strony organu wymagała kwestia ewentualnego zwrócenia się do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku strony, co ustawodawca przewidział w treści art. 5 ust. 6 ustawy. Sąd więc dostrzegł, że organ bardzo powierzchownie odniósł się do kwestii ww. adnotacji. Nie podjął nawet próby wyjaśnienia przyczyn tej adnotacji, tj. czy nastąpiła ona z powodów politycznych, czy też z powodów zupełnie innych. Podobnie, w zakresie twierdzeń strony o pozbawieniu wolności z przyczyn politycznych przez okres od 3 listopada 1983 r. do 27 lipca 1984 r. Sąd wskazał, że organ poprzestał jedynie na wystąpieniu do Aresztu Śledczego w D. z zapytaniem, co było podstawą obywania przez stronę kary w okresie od 3 listopada 1983 r. do 27 lipca 1984 r. (czy wiązało się to z działalnością strony w opozycji antykomunistycznej lub udziale w wystąpieniach wolnościowych). Tymczasem, wymagałoby zdaniem Sądu zweryfikowania czy w rzeczywistości powód aresztowania strony był stricte polityczny. Wreszcie Sąd stwierdził, że czynnością procesową ukierunkowaną na wyczerpujące zebranie materiału dowodowego niewątpliwie byłoby również dopuszczenie dowodu z przesłuchaniu strony na podstawie art. 86 k.p.a. Organ powinien również wezwać stronę do przedstawienia dowodów potwierdzających doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni w związku z okolicznościami na podstawie których strona domaga się uwzględnienia wniosku na podstawie przesłanki z art. 3 pkt 3 lit. a ustawy. W tym kontekście Sąd podkreślił, że przeprowadzenie obu wyżej wspomnianych dowodów, tj. uzyskanie opinii właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej oraz przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony nie było bezwzględnym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie, to niewątpliwie, pozwoliłoby stwierdzić, że w sprawie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe w sposób wyczerpujący, w zakresie możliwym do przeprowadzenia. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ wydał decyzję z 3 lutego 2025 r. którą ponownie odmówił stronie potwierdzenie działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Następnie to zostało utrzymane w mocy decyzją organu z 16 czerwca 2025 r. Motywując swoje stanowisko organ ponownie wskazał, że strona nie spełniła przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy. W szczególności mając na uwadze zalecenia zawarte w wyroku Sądu z 4 lipca 2024 r., organ ponownie dokonał przesłuchania L. B., który zeznał 19 grudnia 2024 r., że strona była jego współpracownikiem w zakładzie B., choć pracowali w różnych działach — świadek w dziale mechanicznym, a strona na krajalni. Świadek oświadczył, że dojeżdżali razem do pracy. Obaj należeli do N. Z informacji, które posiada świadek wynika, że strona podczas strajku w 1980 r. zamknął bramę zakładu. Świadek jednak nie pamięta innych działań strona związanych z tym okresem. Kontakt świadka ze stroną trwał około 4 miesiące, kiedy to Wnioskodawca pracował w B., do początku 1981 r. Świadek nie pamięta aby wobec strony stosowano represje. Również zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku organ ponownie prowadząc postępowanie podjął próbę ustalenia danych kontaktowych potencjalnych świadków (Z. Ś., M. S. oraz W. K.). Organ ustalił adres W. K., zaś strona poinformowała, że Z. Ś. przebywa prawdopodobnie za granicą i nie zna jego danych kontaktowych, zaś M. S. zmarł. Strona wniosła także, o przesłuchanie w charakterze świadka A. B. W. K. zeznał, że pracował z Panem C. Z. w zakładzie B. Pełnił funkcję [...] "[...]" w zakładzie zaś strona była członkiem tego związku. Po wprowadzeniu stanu wojennego uczestniczyli wspólnie w strajku okupacyjnym, który trwał 24 godziny. Pierwszy strajk w zakładzie miał miejsce w sierpniu 1980 r. Według świadka, większość pracowników B. brała udział w strajkach, w tym również w rozklejaniu ulotek. Świadek nie posiada wiedzy na temat działań strony po wprowadzeniu stanu wojennego, ani czy był represjonowany - nic o tym nie słyszał. A. B. zeznał do protokołu, że również pracował ze stroną w zakładzie B., ale w innym dziale. Miał z nim sporadyczny kontakt, głównie w sytuacjach zawodowych, np. przy naprawach maszyn. Sam nie należał do "[...]", ale wie, że strona była jej członkiem. Świadek oświadczył, że nie zna szczegółów dotyczących działań strony w związku. Potwierdza, że strona brała udział w strajkach w 1980 r., ponieważ wtedy "wszyscy strajkowali". Dodał, że utrzymywał z nim kontakt przez około 2-3 lata. Świadek od kolegi słyszał, że strona została kiedyś pobita przez milicję ("dostał gdzieś pałką"). Organ przyjął, że analizowany pod kątem przyznania omawianego statusu, stan faktyczny oraz relacja samej strony jak i zeznania świadków nie wskazują na prowadzenie przez nią zorganizowanej działalności opozycyjnej czy też we ścisłej współpracy z organizacją antykomunistyczną lub doznanie represji z powodów politycznych określonych przepisach omawianej ustawy. Ponadto, w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego, organ zwrócił się o zaopiniowanie wniosku Strony do Dolnośląskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Sprawy Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Uchwałą z 16 kwietnia 2025 r. Rada negatywnie zaopiniowała wniosek strony o potwierdzenie przedmiotowego statusu. Organ nawiązując do kwestii tymczasowego aresztowania strony stwierdził, że fakt braku skazania nie jest dowodem na to, iż rzeczywistym powodem uwięzienia była działalność opozycyjna. W ocenie organu brak jest podstaw do uznania za wiarygodne twierdzeń strony o postawieniu mu zarzutów kryminalnych zamiast politycznych. W ocenie organu nie było żadnych uzasadnionych podstaw do zmiany wobec strony zarzutów z politycznych na kryminalne, zwłaszcza że przestępstwa polityczne na gruncie przepisów danego kodeksu karnego, określone m.in. w rozdziale XIX kodeksu "Przestępstwa przeciwko podstawowym interesom politycznym i gospodarczym PRL" należały do kategorii najcięższych przestępstw i były zagrożone niezwykle surowymi sankcjami karnymi, wśród których bardzo często karą najsurowszą była kara śmierci. Zwalczanie przestępczości politycznej miało charakter niezwykle represyjny, uzasadniany ideologicznie, co miało w założeniu usprawiedliwiać rezygnowanie z przestrzegania zasad praworządności. Na etapie postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zwróciła się o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania Z. M. oraz przesłała jego pisemne oświadczenie. Organ dokonał analizy informacji zawartych w pisemnym oświadczeniu świadka, które odnosi się jedynie do okoliczności pobytu strony w areszcie i panujących tam warunków. Mając na uwadze, iż pobyt strony w więzieniu nie miał związku z jej działalnością polityczną w ocenie organu, dokładnie ustalanie okoliczności związanych z warunkami w jakich przebywali osadzeni nie jest istotną kwestią dla potrzeb prowadzonego postępowania. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika również, aby strona została zmuszona do odejścia z pracy. Nie przedłożyła żadnych dowodów, które potwierdzałyby rozwiązywanie stosunku pracy z powodów politycznych. Żaden ze świadków nie miał wiedzy, aby strona została zwolniona z Z. "[...]" w B. z powodów politycznych. Strona wskazywała na inne okoliczności, niż działalność opozycyjna, które skłoniły go do rozwiązania stosunku pracy. Brak jest dowodów, że strona w wyniku udziału w wystąpieniu wolnościowym została pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu czy została z nią rozwiązania umowa o pracę. W załączonym do akt sprawy świadectwie pracy jako powód rozwiązaną stosunku zatrudnienia wskazano wypowiedzenie pracownika. Dalej organ uznał, że strona nie przedstawiła dowodów na okoliczność podlegania represjom określonym w art. 3 pkt 3 lit. a ustawy. W tym kontekście odniósł się do twierdzeń strona wskazującej na pogorszenie stanu zdrowia z uwagi na warunki panujące podczas jej aresztowania. W tym miejscu uznał, że okoliczności zatrzymania strony oraz brak bezpośredniego związku pomiędzy aresztowaniem na udziałem w wystąpieniu wolnościowym nie pozwalają potwierdzić statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie podnoszonych okoliczność. Organ wreszcie wyjaśnił, że strona miała zastrzeżone wyjazdy do krajów kapitalistycznych, A. i J. w okresie od 29 sierpnia 1985 r. do 31 lipca 1987 r. Całość dokumentacji paszportowych byłego MSW przejął Instytut Pamięci Narodowej, zaś z pozyskanej z Archiwum IPN informacji wynika, że IPN nie posiada żadnych innych dokumentów dotyczących strony, wobec czego nie istnieje możliwość ustalenia powodów zastosowania zastrzeżenia wyjazdów zagranicznych wobec strony. Zaznaczył jednak, że przez cały okres PRL funkcjonowały tajne instrukcje zakazujące wydawania paszportów z wielu powodów. Wytyczne w sprawie opiniowania przez Służbę Bezpieczeństwa MSW podań osób ubiegających się o wyjazd za granicę polecały, by nie wydawać paszportów m.in. osobom karanym sądownie, podejrzanym o udział w nielegalnych organizacjach, przestępstwa dewizowe, przestępstwa kryminalne czy gospodarcze oraz nielegalne przekroczenie granicy itp. Zakazem wyjazdu karano też tych, których krewni zbiegli za granicę lub odmówili powrotu do kraju. Należy także wskazać, że zastrzeżenie wyjazdów zagranicznych nie zostało wymienione w ustawowym katalogu represji, wobec czego, nawet gdyby potwierdzono polityczną motywację zastosowania takiego zastrzeżenia, nie byłoby możliwe, aby organ potwierdził status osoby represjonowanej z powodów politycznych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 86 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i wydanie decyzji która narusza słuszny interes skarżącego a także błędne ustalenie stanu faktycznego jak i błędną interpretację zgromadzonego materiału dowodowego. Motywując swoje stanowisko zarzucił ponadto, że organ przy ustalaniu stanu faktycznego pominął zupełnie okres i działania skarżącego w G., tj. od jesieni 1980-1981 w okresie którego pracował w H. oraz w P. Zarzucił także, że organ pominął zeznania A. B. Skarżący zarzucił również naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 pkt 3 lit. c ustawy poprzez brak uznania skarżącego za osobę represjonowaną. Skarżący w sposób obszerny uzasadnił swoje stanowisko. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Pełnomocnik ustanowiony z urzędu w piśmie procesowym z 1 października 2025 r. podtrzymał oraz rozwinął zarzuty skargi. W pierwszej kolejności zaakcentował, że organ w żadnej z wydanych decyzji nie wyjaśnił rozbieżności zeznaniach (pisemnych i ustnych) świadka L. B. Zarzucił, że 19 grudnia 2024 r. ponownie przesłuchał świadka zadając trzy proste pytania nie odnosząc się w ogóle do jego pisemnego oświadczenia. Dalej pełnomocnik skarżącego zarzucił, że organ nie sprawdził relacji skarżącego dotyczących działalności w czasie stanu wojennego w G., gdzie miałby roznosić ulotki i w związku z tym rozwiązano z nim umowę o pracę. Następnie wskazał, że organ nie wyjaśnił, czy istotnie przyczynami zastosowania wobec skarżącego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania było oskarżenie o kradzież. W jego ocenie organ powinien był zwrócić się do Prokuratury o przesłanie akt sprawy a nie ograniczać się do wystąpienia do zakładu karnego. Na koniec pełnomocnik skarżącego polemizował ze stanowiskiem Dolnośląskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Sprawy Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Argumentował, że jej stanowisko jest bardzo powierzchowne i odnosi się wyłącznie do możliwości przyznania Skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Co do przesłanek uznania go za osobę represjonowaną to Rada skupiła się tylko i wyłącznie na przesłance pozbawienia wolności ignorując całkowicie postulowaną przez Skarżącego przesłankę rozwiązania z nim stosunków pracy. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podkreślił, że organ nie wykonał prawomocnego wyroku Sądu a także całkowicie pominął obecność skarżącego w G. oraz doświadczone tam szykany. Na okoliczność ww. twierdzeń Sąd dopuścił dowód z dokumentów: przepustki stałej o nr [...] (K.) oraz skierowanego do ojca skarżącego wezwania W. z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest także przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W sprawie bezsporne jest to, że skarżący wystąpił z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych powołując się na przesłanki z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 pkt 1 lit. a i art. 3 pkt 3 lit. a, lit. b. lit. c i lit. d ustawy. Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy). Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy). Z kolei, zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, Z treści art. 3 pkt 3 lit. a-d ustawy wynika natomiast, że definicję osoby represjonowanej z powodów politycznych ustawodawca odnosi do osoby, w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, Jak zaś wynika z art. 5 ust. 1 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Przy czym, powyższy status potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o czym stanowi ust. 2 art. 5 tej ustawy. Przy tym przesłanki formalne do wydania merytorycznej decyzji określa art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej stanowiąc, że do wniosku dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności oraz aktualną fotografię wnioskodawcy. A zatem z treści art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy wynika co prawda, że ustawodawca nałożył na wnioskodawcę inicjującego postępowanie w sprawie nabycia określonego statusu, o którym mowa w tej regulacji, obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę. Na stronie ciąży zarówno obowiązek współdziałania z organem, jak i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, zwłaszcza gdy postępowanie łączy się z uzyskaniem praw lub nałożeniem obowiązków, a nieudowodnienie konkretnego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Niemniej fakt ten nie zwalnia jednak organu od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, bowiem kluczowe znaczenie ma zebranie w toku postępowania całego materiału dowodowego, zaś obowiązek w tym zakresie spoczywa na organie, o czym stanowi art.77 k.p.a. Jest to więc rozwiązanie nawiązujące – z jednej strony - do treści art. 7 k.p.a., gdzie inicjatywa prowadzenia postępowania dowodowego nie została ograniczona li tylko do organu, skoro na wniosek strony organy podejmują wszelkie, niezbędne czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy. Ustawodawca jednoznacznie wskazuje, że co do zasady to osoba chcąca potwierdzenia statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej powinna wykazać się inicjatywą dowodową pozwalającą organowi wydać rozstrzygnięcie korzystne dla wnioskodawcy. Z drugiej strony należy jeszcze raz zaakcentować, że nie oznacza to oczywiście, iż organ jest zwolniony z podejmowania czynności zmierzających do ustalenia okoliczności istotnych w sprawie, niemniej nie ma on obowiązku czynienia tych ustaleń "do skutku" (por. uzasadnienie wyroku NSA z 17 czerwca 2025 r., III OSK 6722/21 oraz przywołane w nim orzecznictwo). Sad wreszcie wskazuje, że art. 5 ust. 5 i ust. 6 ustawy przewidział, że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może nadto zwrócić się do: - Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3, oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów , - właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Mając na uwadze przywołane uwarunkowania materialnoprawne oraz procesowe Sąd wskazuje, że w analizowanej sprawie przedmiotem sporu między stronami pozostaje kwestia, czy skarżący spełnił ustawowe przesłanki dla wnioskowanego przez niego potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych. Sąd jednocześnie podkreśla, że objęta skargą decyzja organu z 16 czerwca 2025 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z 3 lutego 2025 r. zostały wydane po przeprowadzeniu ponownego postępowania na skutek uchylenia uprzednio wydanych decyzji tego samego organu z 12 września 2022 r. oraz 29 maja 2023 r. prawomocnym wyrokiem WSA we Wrocławiu z 4 lipca 2024 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 937/22. W związku z powyższym, w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy. Jeżeli strona bądź organ nie zgadzają się z oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w wyroku kasacyjnym to powinni orzeczenie to zakwestionować za pomocą właściwych środków odwoławczych. Ponieważ w niniejszej sprawie od wspomnianego wyroku WSA nie wniesiono skargi kasacyjnej, to zarówno organ, jak i sąd rozpatrując ponownie sprawę zostali związani poglądem prawnym zawartym w uzasadnieniu tamtego prawomocnego wyroku. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10). Oceniając zatem, czy przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom Sądu i jego ocenie prawnej, a tym samym czy nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. konieczna jest analiza uzasadnienia prawomocnego wyroku WSA z 4 lipca 2024 r. Należy bowiem podkreślić, że Sąd przy rozpoznawaniu skargi jest związany oceną prawną sformułowaną w uzasadnieniu poprzedniego wyroku wydanego w tejże sprawie. Wynika to stąd, że ocena prawna która dotyczy stanu faktycznego, wykładni zarówno przepisów prawa materialnego i – co najważniejsze - procesowego jest przez Sąd manifestowana w uzasadnieniu wyroku. Istotne dla rozpatrzenia niniejszej skargi ma więc ustalenie, że Sąd uchylając prawomocnym wyrokiem z 4 lipca 2024 r. poprzednie decyzje organu oraz orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jednoznacznie wypowiedział się na temat deficytów procesowych postępowania wyjaśniającego oraz tego, jakie konkretne czynności procesowe powinien on podjąć ponownie rozpatrując sprawę. Tymczasem analiza zarówno zaskarżonej decyzji z 16 czerwca 2025 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 3 lutego 2025 r. nie pozwala uznać, że wszystkie te wymienione wyżej czynności zostały podjęte w sposób realizujący dyspozycję art. 153 p.p.s.a. Sąd w poprzednio wydanym wyroku przede wszystkim wskazał na wadliwy sposób przesłuchania świadka L. B., poprzez brak zadawania mu konkretnych pytań wprost nawiązujących do podlegających weryfikacji twierdzeń strony w związku z jego działalnością w zakładzie B. (zmuszenia do zwolnienia z pracy czy też kolportażu ulotek). Przy tym podkreślić należy, że twierdzenia te korespondowały z treścią pisemnego oświadczenia tego świadka z 19 października 2022 r. Tymczasem ponownie przeprowadzona czynność przesłuchania świadka w dniu 19 grudnia 2024 r. budzi zastrzeżenia Sądu z uwagi pominięcie przy zadawaniu pytań wielokrotnie akcentowanej kwestii okoliczności zwolnienia skarżącego z pracy. Należy przypomnieć, że okoliczność tą świadek akcentował w pisemnym oświadczeniu z 19 października 2022 r. Przy ponownym przesłuchaniu świadka zadano jedynie generalne pytanie, czy wobec skarżącego "zastosowano represje". Pytanie takie nie korespondowało zatem wprost z jego wcześniejszym oświadczeniem z dnia 19 października 2022 r. oraz zawartymi w tym oświadczeniu precyzyjnymi stwierdzeniami. Nie zapytano więc konkretnie, czy skarżący w związku z działalnością opozycyjną "miał nieprzyjemności", czy "grożono mu", czy "polowano na niego" oraz czy "przymuszano do zwolnienia się z pracy" (zob. k. 58 akt administracyjnych). Nie okazano świadkowi akt postępowania, a w szczególności nie skonfrontowano go z jego pismem z 19 października 2022 r. W ten sposób przeprowadzona czynność procesowa organu tj. przesłuchanie z 19 grudnia 2024 r. nadal nie czyniła zadość wskazaniom prawomocnego wyroku Sądu z 4 lipca 2024 r. Nie pozwoliła bowiem wprost i precyzyjnie zweryfikować twierdzeń skarżącego, które korespondowały z wcześniejszymi relacjami świadka, w szczególności w kontekście hipotezy art. 3 pkt 3 lit d ustawy. Dalej, w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Sądu z 4 lipca 2024 r. stwierdzono, że wymagałoby zweryfikowania, jaki był rzeczywisty powód aresztowania skarżącego w okresie od 3 listopada 1983 r. do 27 lipca 1984 r. (czy wiązało się to z działalnością w opozycji antykomunistycznej lub udziale w wystąpieniach wolnościowych). Tymczasem, należy dostrzec, że organ pozostał całkowicie bierny w pozyskaniu jakichkolwiek nowych źródłowych dokumentów (akt prokuratury czy tez akt sądowych) nadal zadawalając się jedynie kopią postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, którą dysponowała Służba Więzienna. To oznacza, że kwestia możliwości zastosowania w sprawie art. 3 pkt 1 lit. a ustawy nadal nie została należycie wyjaśniona. Oczywiście Sąd nie przesądza, że takie źródłowe dokumenty nadal istnieją, niemniej organ powinien chociaż podjąć realną próbę ich odnalezienia i pozyskania. Na zakończenie należy przypomnieć, że w uzasadnieniu wyroku z 4 lipca 2024 r. Sąd zaakcentował konieczność dopuszczenia dowodu z przesłuchaniu strony na podstawie art. 86, w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. Sąd podkreślił wówczas, że przeprowadzenie ww. dowodu pozwoliłoby stwierdzić, że w sprawie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe w sposób możliwie wyczerpujący. Tymczasem analiza przekazanych akt administracyjnych wskazuje, że organ nie przeprowadził wskazanej czynności procesowej. W tym kontekście Sąd przypomina, że zgodnie z powołanym art. 86 k.p.a. jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. Wypada więc zwrócić uwagę, że w sytuacji niniejszej sprawy przeprowadzenie wspomnianego dowodu niewątpliwie pozwoliłoby "uporządkować" tok prowadzonego postępowania wyjaśniającego, umożliwiłoby również na skonfrontowanie skarżącego z zebranymi dowodami a także – co najistotniejsze - stworzyłoby realną możliwość pozyskania od niego adekwatnych informacji na temat okoliczności czy dowodów (świadków) potwierdzających wywodzone okoliczności (naturalnie jeżeli takie dowody istnieją). Takie przesłuchanie w szczególności umożliwiłoby właściwe rozpatrzenie wniosku w kontekście postulowanej przez skarżącego działalności w okresie stanu wojennego w G. Nie można bowiem stracić z pola widzenia, że w realiach niniejszej sprawy środek ciężkości postępowania dowodowego – zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy - został przeniesiony na stronę, która ubiega się o nadanie wnioskowanego statusu. Nie oznacza to jednak, że prowadzącego postępowanie wyjaśniające organu nie wiążą ogólne dyrektywy postępowania, takie jak: zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasada zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) czy też zasada informowania stron (art. 9 k.p.a.). A zatem należy jeszcze raz powtórzyć, że na kanwie rozpatrywanej sprawy przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony niewątpliwie pozwoliłoby w pełni zrealizować wspomniane generalne zasady postępowania. Z uwagi na stwierdzone naruszenie przez organ art. 7, art. 8, art. 9, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 86 k.p.a., w związku z art. 153 p.p.s.a. merytoryczna ocena sprawy okazała się zatem przedwczesna. Dlatego Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zarówno zaskarżoną decyzję z 16 czerwca 2025 r. jak i poprzedzającą ją decyzję z 3 lutego 2025 r. W toku ponownego rozpoznania sprawy, organ zobligowany będzie przeprowadzić postępowanie dowodowe, uwzględniając stanowisko Sądu zgodnie z art. 153 p.p.s.a.