IV SA/Wr 407/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Miemiec Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Masternak - Kubiak Asesor WSA Ewa Kamieniecka - sprawozdawca Protokolant: Krzysztof Caliński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2006 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji uznającej za osobę bezrobotną i przyznającej prawo do zasiłku dla bezrobotnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Powiatowego Urzędu Pracy w O. z upoważnienia Starosty Powiatu O. na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 13 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 z późn. zm. ) uchylił decyzję Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy w O. z dnia [...] r. nr [...] uznającą J. F. za osobę bezrobotną od dnia [...] r. i przyznającą prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] r. oraz orzekł o braku uprawnień do przyznania statusu bezrobotnego od dnia [...] r. i prawa do zasiłku od dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji podano, że w trakcie kontroli legalności zatrudnienia przeprowadzonej w dniach [...] - [...]r. w spółce cywilnej "A" E. F. i R. K. zastano w firmie jedynie J. F. - męża współwłaścicielki, który wykonywał na rzecz spółki prace polegające na obsłudze klientów, sprzedaży artykułów przemysłowych i obsłudze kasy fiskalnej. W wyjaśnieniach z dnia [...]r. J. F . przyznał, że wykonywał i wykonuje czynności na rzecz firmy w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ firma aktualnie nie zatrudnia pracowników. Wyjaśnienia te potwierdził w dniu [...] r. Także z zeznań świadków: byłego pracownika Z. J. i prowadzącej w tym samym pomieszczeniu własną działalność gospodarczą B . K . wynika, że J. F. pracował w hurtowni "A". Organ nie dał natomiast wiary zeznaniom E. F., która w dniu [...] r. odwołała swoje wcześniejsze zeznania z dnia [...]r. Nie jest bowiem możliwe zajmowanie się hurtownią przez E. F., która pracowała w systemie zmianowym jako pielęgniarka w szpitalu. Również drugi wspólnik zatrudniony w systemie trzy zmianowym nie miał możliwości ciągłego zajmowania się hurtownią. Według organu zebrane w sprawie dowody jednoznacznie wskazują, że J. F. w okresie zarejestrowania i pobierania zasiłku dla bezrobotnych wykonywał faktycznie pracę w hurtowni "A", pomimo braku pisemnej umowy. Organ nie dał również wiary, że J. F. nie pobierał za swoją pracę wynagrodzenia, gdyż w przeciwnym razie nie dopuściłby do uprawomocnienia się orzeczenia Kolegium ds. Wykroczeń przy Sądzie Rejonowym w O. z dnia [...]r. uznającego go winnym tego, iż nie powiadomił Powiatowego Urzędu Pracy w O. o świadczonej pracy w charakterze sprzedawcy od [...]r. w spółce cywilnej "A". W odwołaniu od decyzji J. F. zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, sprzeczność istotnych ustaleń materiału dowodowego oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Strona wskazała, że pominięto ważne zeznania świadka R. K., które nie pasują do założeń organu. Nie postawiono również pytań odnośnie dat obrazujących początek współpracy strony z firmą "A". Wspólnicy E. F. i R. K., pracujący w systemie zmianowym wzajemnie uzupełniali się w obowiązkach związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jeżeli żaden ze wspólników nie mógł być w firmie zastępowała ich B. K., która prowadziła działalność w tym samym pomieszczeniu. Firma zatrudniała także dwóch pracowników Z. J. i D. C. Zainteresowany wyjaśnił, że po zlikwidowaniu swojej firmy w [...]r., z firmą "A" współpracował od [...]r. do [...]r. i pomagał nie więcej niż 4 godziny dziennie, co nie oznacza jednak codziennie. Nie był pracownikiem, a osobą współpracującą, nie posiadającą dochodów, za którą nie trzeba było opłacać składek ubezpieczeniowych. Mógł być więc uznany za osobę bezrobotną. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda D. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że nieuzasadniony jest zarzut podniesiony w odwołaniu odnośnie pominięcia w trakcie prowadzenia postępowania wyjaśniającego zeznań R. K. oraz pominięcia wniosku o jego przesłuchanie, ponieważ świadek nie stawił się w wyznaczonym terminie na rozprawę i nie usprawiedliwił nieobecności. R. K. w trakcie rozmowy telefonicznej w dniu [...] r. oświadczył, że w całości podtrzymuje swoje zeznania złożone w dniu [...]r. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że J. F. w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej świadczył faktycznie pracę w spółce "A". Uznano za mało wiarygodne twierdzenia współwłaścicieli, że po nocnych dyżurach w macierzystych zakładach pracy mogli bez wypoczynku prowadzić działalność w firmie w godzinach od 9 do 17. Zastępowanie właścicieli firmy podczas ich nieobecności, sprzedaż towarów, obsługa kasy fiskalnej, wystawianie rachunków oraz przyjmowanie dostaw towaru uznano jako świadczenie pracy, a nie pomoc w prowadzeniu firmy w ramach posiadanego pełnomocnictwa. Skoro J. F. w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej i pobierania zasiłku dla bezrobotnych wykonywał pracę w firmie "A", a więc nie spełniał wymogów wynikających z art. 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W skardze na decyzję skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, w szczególności art. 7, 8, 10 § 1 i 3, 35, 36 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy, nie mając żadnych dowodów, twierdzą że pomoc dla firmy została rozpoczęta w dniu [...]r. Natomiast z zeznań R. K. wynika, że skarżący zaczął pomagać w jego firmie po zwolnieniu się pracownika Z. J., czyli po [...] r. Fakt ten potwierdził również świadek Z. J. i B. K. Organy manipulują również ilością godzin, przeznaczanych przez skarżącego na pomoc w firmie. Wszelkie wątpliwości zostały rozstrzygnięte na niekorzyść skarżącego. Celowo pominięto zeznania R. K. w zakresie dotyczącym daty rozpoczęcia współpracy skarżącego z firmą "A". Analiza systemu pracy E. F. dokonana przez urzędników PUP w O. nie ma nic wspólnego z rzeczywistością. Faktem jest, że E. F. nie mogła codziennie zajmować się firmą, jednakże do [...]r. hurtownię obsługiwał pracownik Z. J., wspólnik R. K. oraz B. K. Obecność skarżącego była tam zbędna, ponieważ hurtownia zajmuje około [...] m 2. Obecnie wydane decyzje są niemal kopiami decyzji uchylonych przez NSA. Według skarżącego wskazana przez organy podstawa prawna, tj. art. 13 ust. 3 pkt 1 jest błędna. W odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody D. utrzymująca w mocy decyzję Starosty Powiatu O. uchylającą decyzję uznającą J. F. za osobę bezrobotną od dnia [...]r. i przyznającą prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...]r. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( teksy jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 z późn. zm. ). Stosownie do art. 13 ust. 3 pkt 1 ustawy starosta pozbawia statusu bezrobotnego osobę, która nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. W myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy bezrobotny oznacza osobę nie zatrudnioną i nie wykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, nie uczącą się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowani ( stałego lub czasowego ) urzędzie pracy, jeżeli spełnia przesłanki wymienione w punktach a - j, w tym m. in. nie podjęła pozarolniczej działalności od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności albo nie podlega - na podstawie odrębnych przepisów - obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników, lub zaopatrzenia emerytalnego. Jako podstawę pozbawienia J. F. statusu osoby bezrobotnej organy orzekające w sprawie podały fakt "wykonywania pracy" przez skarżącego w hurtowni "A". Przepisy ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu definiują pojęcie zatrudnienia oraz innej pracy zarobkowej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 25 i 16 "zatrudnienie" oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą, natomiast "inna praca zarobkowa" oznacza wykonywanie pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych ( usług rolniczych ). Wobec powyższego, pozbawienie danej osoby statusu bezrobotnego z uwagi na "wykonywanie pracy" oznacza obowiązek wykazania przez organy, że bezrobotny podejmował czynności w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej na podstawie jednej z wyżej wymienionych podstaw prawnych i wykonywał je zarobkowo ( odpłatnie ). Orzekając o pozbawieniu skarżącego statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych, organy obu instancji nie dopełniły powyższego obowiązku. Organ I instancji przyjął, że skarżący wykonywał pracę w hurtowni na podstawie umowy ( nie określając jej rodzaju ) zawartej poprzez dopuszczenie skarżącego do pracy przez wspólników spółki, natomiast organ odwoławczy całkowicie pominął w swoich rozważaniach kwestię podstawy prawnej świadczenia pracy przez skarżącego. Organy obu instancji nie ustosunkowały się do wyjaśnień skarżącego odnośnie wykonywania pracy jako osoba współpracująca, zwłaszcza że osobą prowadzącą działalność gospodarczą była jego żona, z którą prowadził wspólne gospodarstwo domowe. Z akt sprawy nie wynika, aby postępowanie dowodowe w tym zakresie w ogóle było prowadzone. Należy zwrócić uwagę, że pojęcie "współpracy" w prowadzeniu działalności gospodarczej jest terminem języka prawnego, a za osobę współpracującą w prowadzeniu działalności gospodarczej w znaczeniu prawnym mogła być uznana tylko osoba podlegająca ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin ( Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm. - przepis ten utracił moc z dniem 1 stycznia 1989 r. ) ubezpieczeniu takiemu podlegali wskazani członkowie rodziny osoby prowadzącej działalność gospodarczą lub inne osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli współpracowały przy prowadzeniu tej działalności w wymiarze co najmniej połowy czasu pracy obowiązującego pracowników. Ubezpieczeni nie podlegały osoby współpracujące, które nie ukończyły 16 lat życia lub z którymi współpraca wykonywana była przez okres krótszy niż sześć miesięcy ( art. 26 ust. 3 ustawy ). Natomiast stosownie do art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. ) za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. Powyższe oznacza, że organ miałby podstawy do uznania, że skarżący pozostawał we współpracy w prowadzeniu działalności, gdyby wykazał spełnienie wymienionych przesłanek. Wskazać też należy, że zgodnie z ustalonym orzecznictwem sądowym "współpraca" w rozumieniu prawnym oznacza współudział w działalności gospodarczej w celu przysporzenia dochodu z tej działalności. Pojęciem tym obejmuje się zatem prowadzenie spraw dotyczących działalności gospodarczej przedsiębiorcy, reprezentowanie podmiotu w stosunkach zewnętrznych, itp. Za współpracę nie może uchodzić samo wykonywanie pracy na rzecz przedsiębiorcy, choćby nawet dotyczyło to osoby najbliższej. Ustalona wykładnia sadowa pojęcia "współpracy" pozostaje aktualna także na gruncie przepisu art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która rezygnując z elementu czasowego definicji tego pojęcia, nie zmieniła w zasadniczy sposób innych przedmiotowych i podmiotowych składników jej treści ( wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu sygn. akt II SA/Wr 2302/98 ). W niniejszej sprawie nie wyjaśniono również w sposób jednoznaczny kwestii zarobkowego charakteru pracy wykonywanej przez skarżącego. W trakcie kontroli prowadzonej w firmie skarżący wyjaśnił, że za wykonywaną pracę nie otrzymywał wynagrodzenia ( protokół z dnia [...] r. - załącznik nr [...] do protokółu kontroli ). Na podstawie zeznań świadków kontrolujący ustalili, że czynności skarżącego nie miały charakteru zatrudnienia, lecz pomocy rodzinnej, za którą J. F. nie otrzymywał żadnego wynagrodzenia ( protokół kontroli - str. [...]). W rozważaniach organów obu instancji brak jest szczegółowego odniesienia się do powyższych wyjaśnień i ustaleń. Odpłatnego charakteru wykonywanej pracy nie może dowodzić jedynie fakt uprawomocnienia się orzeczenia Kolegium, uznającego skarżącego winnym niepowiadomienia Powiatowego Urzędu Pracy w O. o świadczonej pracy. Wątpliwości w niniejszej sprawie budzi również moment rozpoczęcia wykonywania pracy w hurtowni "A". Organy orzekające w sprawie nie określiły wprost daty rozpoczęcia pracy przez skarżącego. Pozbawiając skarżącego statusu osoby bezrobotnej od dnia [...] r., wydaje się, że przyjęto w zaskarżonych decyzjach, iż J. F. wykonywał pracę co najmniej od tego dnia. Zakładając rozpoczęcie pracy co najmniej w dniu [...] r., nie ustosunkowano się do wyjaśnień skarżącego odnośnie rozpoczęcia pracy od [...] r., tj. od momentu zwolnienia pracownika Z. J. oraz do zeznań R. K. z dnia [...] r. ( załącznik nr [...] do protokółu kontroli ). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalony jest pogląd, że organ decyzyjny dysponując różnymi dowodami, nie może uchylać się od oceny wiarygodności tych dowodów, a tym samym od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy ( art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. ). Jeżeli spośród dwóch twierdzeń jedno jest wiarygodne, a drugie nie, należy dokonać stosownego wyboru, wskazując kryteria, jakimi kierował się organ uznając daną okoliczność za udowodnioną. Niedopełnienie przez organ obowiązku oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a zatem z niewyjaśnieniem dokładnie stanu faktycznego sprawy jest równoznaczne z naruszeniem wyżej powołanych przepisów postępowania administracyjnego i uchybieniem, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wystąpiły przesłanki do uchylenia zaskarżonych decyzji. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku znajduje umocowanie w art. 152 powyższej ustawy. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.