IV SA/Wr 407/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Sędziowie: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant: asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 lutego 2017 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu Ekonomicznego we W. z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Rektor Uniwersytetu Ekonomicznego we W. (dalej: Rektor), działając na podstawie art. 190 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012, poz. 572), dalej: ustawa, art. 207 ust. 1 ustawy w związku z § 28 Uczelnianego Regulaminu Studiów Uniwersytetu Ekonomicznego we W. z dnia [...] marca 2015 r. w sprawie przyjęcia Uczelnianego Regulaminu Studiów Uniwersytetu Ekonomicznego we W., dalej: regulamin studiów, utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Ekonomicznego we W. z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] orzekającą o skreśleniu G. D. S. (dalej: strona, skarżący) z listy studentów czwartego semestru niestacjonarnych studiów drugiego stopnia na Wydziale Nauk Ekonomicznych, na kierunku Finanse i Rachunkowość. W uzasadnieniu organ wskazał, że w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym ustalono, iż skarżący nie zaliczył seminarium dyplomowego w ostatnim semestrze studiów ani w pierwszym, ani w drugim terminie, co dalej czyniło również pozbawionym skuteczności prawnej (uniemożliwiało) złożenie pracy dyplomowej. Organ podkreślił, że zgodnie z normą kompetencyjną wyrażoną w art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy, dziekan jest uprawniony (w ramach uznania administracyjnego) do skreślenia studenta z listy studentów, m.in. w sytuacji nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. W tym samym artykule, lecz w poprzedzającym przepisie zawartym w ust. 1 pkt 3 ustawy, ustawodawca wyraził inną normę kompetencyjną, wedle dyspozycji której nakazane jest dziekanowi skreślenie studenta z listy w okolicznościach niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego. Powyższe unormowania mają swoje odpowiedniki, na zasadzie delegowania kompetencji normodawczych na Uczelnię (art. 160 ust. 1 ustawy), w postanowieniach § 18 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 2 regulaminu studiów, przy czym, gdy idzie o uprawnienie do skreślenia studenta z listy z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w wyznaczonym terminie luz decyzyjny jest dookreślony przez wyznaczony w § 18 ust. 2 regulaminu studiów, spoczywający na dziekanie, obowiązek wezwania studenta do złożenia wyjaśnień. Ponadto, zgodnie z § 18 ust. 5 pkt 3 regulaminu studiów, w stosunku do studentów, którzy nie zaliczyli w terminie określonym w organizacji roku akademickiego przedmiotów przewidzianych w planie standardowym na dany semestr lub w złożonej i przyjętej deklaracji, dziekan może wydać decyzję o skreśleniu z listy studentów. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż wykładnia zarówno przepisów ustawy, jak i regulaminu studiów pozwala na stwierdzenie, że skuteczne prawnie (ważne) dokonanie czynności "złożenie pracy dyplomowej", traktowanej jako czynność konwencjonalna prawnie doniosła (skuteczna prawnie), a więc dokonywana według określonych, wyrażonych w przepisach prawnych i wywołująca skutki prawne polegające, m.in. na aktualizacji określonych obowiązków Uczelni (jej organów i pracowników), np. obowiązku oceny pracy dyplomowej przez promotora i recenzenta, wyznaczenia terminu egzaminu dyplomowego, wydania dyplomu ukończenia studiów, etc., uzależnione jest od spełnienia trzech przesłanek: a) zaliczenia przez studenta wszystkich przedmiotów objętych planem studiów (§ 23 ust. 8 regulaminu studiów); b) akceptacji pracy przez promotora (§ 23 ust. 7 regulaminu studiów) i c) złożenie pracy w przewidzianych terminach (§ 22 ust. 3 i 4 regulaminu studiów). Gdy idzie o przesłankę pierwszą (ad. a), organ zauważył, że w rozpatrywanej sprawie zaliczenie seminarium dyplomowego jest zarówno pozytywną i konieczną przesłanką zaliczenia semestru, jak i bezwzględną przesłanką dokonania prawnej czynności konwencjonalnej, jaką jest złożenie pracy dyplomowej. Jak ustalono w rozstrzyganej sprawie przesłanka ta nie została zrealizowana, gdyż skarżący nie zaliczył seminarium dyplomowego zarówno w pierwszym, jak i drugim terminie, a zatem już z tego powodu czynność złożenia pracy magisterskiej przez skarżącego w sensie prawnym była nieważna (czy wręcz nieistniejąca); nie była konwencjonalną czynnością prawną, której dokonanie wiąże się, jak wyżej wskazano, z aktualizacją określonych obowiązków Uczelni (jej organów i pracowników), np. obowiązku oceny pracy dyplomowej przez promotora i recenzenta, wyznaczenia terminu egzaminu dyplomowego, wydania dyplomu ukończenia studiów, a jedynie czynnością czysto psychofizyczną nie wywołującą zamierzonych skutków prawnych. Zgodnie bowiem z § 23 ust. 8 regulaminu studiów, praca dyplomowa może być złożona w dziekanacie po zaliczeniu wszystkich przedmiotów zawartych w planie studiów dotyczącym studenta, według ustaleń § 3, ust. 5 i 6 regulaminu studiów. Jeżeli chodzi o przesłankę drugą (ad. b) polegającą na zaakceptowaniu pracy dyplomowej przez promotora wskazano, że została ona wyrażona expressis verbis w przepisie § 23 ust. 7 regulaminu studiów. Stwierdzono, że przesłanka ta również nie została przez skarżącego zrealizowana. Wreszcie, trzecią przesłanką (ad. c) skutecznego prawnie złożenia pracy dyplomowej jest dokonanie tej czynności w terminach określonych w § 22 ust. 3 i 4 regulaminu studiów. Podstawowy termin złożenia pracy dyplomowej wyznacza dziekan. Student może jednak bez ubiegania się o zgodę dziekana złożyć pracę dyplomową najpóźniej do dnia 20 października, jeśli studia kończą się w semestrze letnim, lub do dnia 20 marca, jeśli kończą się w semestrze zimowym. Wówczas student otrzyma zaliczenie seminarium z ostatniego semestru w terminie poprawkowym. Dziekan może przesunąć termin złożenia pracy dyplomowej na odpowiednio uzasadniony wniosek promotora lub studenta - co najwyżej do dnia 31 stycznia, jeśli studia kończą się w semestrze letnim, lub dnia 30 września, jeśli kończą się w zimowym. Wiąże się to z powtarzaniem seminarium z ostatniego semestru z powodu niezadowalających wyników kształcenia. Konsekwentnie niespełnienie przesłanki pierwszej (ad. a) i drugiej (ad. b), uczyniło niemożliwym realizację przesłanki trzeciej (ad. c). Mając powyższe na uwadze, uzasadnieniem skreślenia strony z listy studentów była i jest, podtrzymywana przez organ odwoławczy, okoliczność niezłożenia w terminie pracy dyplomowej, co przyjął w uzasadnieniu organ I instancji. Jak wskazano wyżej, powołując się na normę z art. 190 ust. 1 pkt 3 ustawy, w takich okolicznościach dziekan miał obowiązek wykonania przyznanej mu w tym przepisie kompetencji (skreślenie obligatoryjne). Organ zauważył jednocześnie, co również wynika z powyższych rozważań, że już samo niezaliczenie seminarium dyplomowego w pierwszym i drugim terminie, a nie dopiero niezłożenie pracy dyplomowej (art. 190 ust. 1 pkt 3 ustawy oraz §18 ust. 1 pkt 3 w zw. z ust. 5 pkt 3 regulaminu studiów), było podstawą do skreślenia, choć fakultatywnego, skarżącego z listy studentów z uwzględnieniem przesłanek wysłowionych w art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy oraz § 18 ust. 2 regulaminu studiów. Ponadto organ odwoławczy poinformował, że regulamin studiów jest każdorazowo oceniany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, który nie kwestionował tego aktu, w tym jego postanowień, które w ocenie strony naruszają podstawowe zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje. Organ podkreślił, że kategorie "zasad współżycia społecznego" oraz "ustalonych zwyczajów" są elementami klauzul generalnych prawa cywilnego i odnoszą się do instytucji tej gałęzi prawa, przede wszystkim zaś do zagadnień czynności prawnych, w tym mających skutkować zaciągnięciem zobowiązań, wykonywania praw podmiotowych (ich nadużycia) i zobowiązań oraz kształtowania stosunków zobowiązaniowych w ramach odpowiedzialności deliktowej. Tymczasem regulamin studiów nie jest aktem prawa cywilnego, ale administracyjnego, związanym z uczelnią jako zakładową, publiczną osobą prawną- zakładem administracyjnym i przysługującym jej organom władztwem administracyjnym (zakładowym). W skardze na decyzję Rektora strona zarzuciła obydwu decyzjom wydanym w przedmiocie skreślenia z listy studentów naruszenie art. art. 6, 7, 8, 9, 10, 11, 14, 75, 77, 78, 79, 81, 107 k.p.a. W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i zatwierdzenie pracy dyplomowej oraz dopuszczenie do egzaminu dyplomowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący oparł się na ocenach dotyczących pracy magisterskiej oraz wyraził swoje niezadowolenie odnośnie postępowania promotora, pod którego kierunkiem pisał pracę. Zdaniem skarżącego, postanowienia regulaminu studiów naruszają zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje. W odpowiedzi na skargę Rektor podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania i ustosunkował się do zarzutów skargi podnosząc, że jej uzasadnienie opiera się głównie na czysto subiektywnych ocenach dotyczących pracy magisterskiej, która została oceniona negatywnie zarówno przez promotora, jak i recenzenta. Zdaniem organu, skarżący naruszając § 23 ust. 7 regulaminu, bez akceptacji promotora, przesłał pracę magisterską do dziekanatu. Pomimo poinformowania studenta o tym fakcie, skarżący nie podjął czynności w celu usunięcia naruszeń przepisów regulaminu. Ponadto w toku pisania pracy promotor pisemnie zwracał uwagę skarżącemu na poprawki, które powinien wnieść i dlaczego praca na tym etapie nie może zostać przez niego zaakceptowana. W dniu 14 grudnia 2015 r. dr. hab. B. P. wykonał dodatkową recenzję pracy magisterskiej skarżącego, która również była negatywna. W związku z pismem skarżącego z dnia 18 lutego 2016 r. organ wystąpił do promotora pracy – prof. E. B. – K. i recenzenta dr. hab. B.P. o ustosunkowanie się do zarzutów. Złożyli oni pisemne wyjaśnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Badana pod tym kątem skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Jak wynika z art. 190 ust. 1 tej ustawy, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej, którym w świetle art. 60 ust. 6 tejże ustawy jest dziekan wydziału, skreśla studenta z listy studentów m.in. w przypadku niezłożenia w terminie pracy dyplomowej bądź egzaminu dyplomowego (pkt 3). Według art. 190 ust. 2 powołanej ustawy kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może też skreślić studenta z listy studentów m.in. w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce (pkt 1) oraz nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie (pkt 2). Od decyzji wydanych na podstawie art. 190 ust 1 i 2 stronie przysługuje odwołanie do rektora uczelni (art. 190 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym). Ponadto przepis art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym przewiduje, że do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Idąc dalej, wyjaśnić należy, że przepisy działu IV powołanej ustawy – art. 159 i następne zawierają m.in. regulacje dotyczące organizacji studiów, jak i praw obowiązków studentów (rozdziały 1 i 2). Zaznaczyć należy, że z chwilą przyjęcia danej osoby w poczet użytkowników zakładu staje się ona podmiotem praw i obowiązków, które przysługują bądź obciążają użytkowników danego zakładu. Użytkownika, który dobrowolnie przystąpił do zakładu administracyjnego (studenta), wiążą przepisy zawarte w aktach wewnątrzzakładowych, ponieważ jego wniosek o przyjęcie jest równocześnie wyrażeniem zgody na poddanie się reżimowi prawnemu, obowiązującemu w danym zakładzie (por. T. Woś, K. Knysiak-Molczyk, M. Romańska [w:] "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" str. 100). Zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy podstawowe zasady organizacji studiów, organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Ustawa przewiduje zarazem, że organem właściwym do uchwalenia regulaminu studiów jest senat uczelni (art. 62 ust. 1 i art. 161 ust. 1). Ponadto zgodnie z przepisem art. 68 ust. 3 powołanej ustawy uchwały rady podstawowej jednostki organizacyjnej (tj. wydziału) w sprawach należących do jej kompetencji są wiążące dla kierownika, pracowników, doktorantów i studentów tej jednostki. Z kolei przepis art. 189 w ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym stanowi, że student obowiązany jest postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów. Przepis ust. 2 tego artykułu wymienia przykładowo obowiązki studenta, zaliczając do nich: uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów (pkt 1), składanie egzaminów, odbywanie praktyk i spełnianie innych wymogów przewidzianych w regulaminie studiów (pkt 2) oraz przestrzeganie przepisów obowiązujących w uczelni (pkt 3). Zawarte w przepisach art. 160 ust. 1 i art. 189 ust. 1 powołanej ustawy regulacje wskazują zatem, że podstawowym – poza ustawą – aktem określającym prawa i obowiązki studenta jest regulamin studiów uchwalony przez senat uczelni. Obowiązek przestrzegania innych przepisów obowiązujących w uczelni powstaje niejako pośrednio przez wskazanie ich materii w regulaminie studiów oraz z uwagi na treść art. 189 ust. 2 pkt 3 tej ustawy. Na Uniwersytecie Ekonomicznym we Wrocławiu przedmiotowe kwestie – w odniesieniu do okresu objętego niniejszą sprawą, w tym datami wydanych rozstrzygnięć administracyjnych w przedmiocie skreślenia z listy studentów – zawarte zostały w Regulaminie studiów uchwalonym przez Senat Uniwersytetu w dniu 26 marca 2015 r. W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną decyzji Dziekana stanowił przepis art. 190 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy. Podstawą skreślenia skarżącego z listy studentów był fakt niezłożenia w wyznaczonym terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego. Dodać należy, że powołany w decyzji § 18 regulaminu studiów stanowi, że dziekan skreśla studenta z listy studentów w przypadku niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego (pkt 3), co w pełni odpowiada treści art. 190 ust. 1 pkt 3 Prawa o szkolnictwie wyższym. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie w pełni znajduje zastosowanie przepis art. 190 ust 1 pkt 3 Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z § 18 pkt 3 Regulaminu studiów, wobec czego w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów przepisy te zasadnie zostały zastosowane do sytuacji faktycznej strony. Wobec tego trzeba podkreślić, że wydawana na podstawie art. 190 ust. 1 powołanej ustawy decyzja o skreśleniu z listy studentów nie ma charakteru uznaniowego, gdyż ustawodawca posłużył się w niej zwrotem "skreśla studenta z listy studentów". Tym samym kwestia skreślenia z listy studentów z przyczyn wskazanych w art. 190 ust. 1 nie została pozostawiona ocenie samych organów szkoły wyższej (uczelni), lecz wiąże się ściśle z zajściem określonych zdarzeń wskazanych w punktach 1-4 tego przepisu, m.in. z niedotrzymaniem przez studenta obowiązku złożenia pracy dyplomowej w określonym terminie (pkt 3). W świetle przepisu art. 190 ust. 1 pkt 3 tej ustawy w zasadzie nie jest istotne to, z jakich przyczyn student nie złożył w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego, czy szerzej – istotne jest tylko zachodzenie określonego stanu rzeczy, wypełniającego dyspozycję przywołanego przepisu art. 190 ust. 1. Jak już wspomniano, zgodnie z art. 160 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym regulamin studiów określa organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta, zaś zgodnie z przywołanym już art. 189 ust. 1 tej ustawy student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów. Należy podkreślić, że decyzja o skreśleniu z listy studentów jest indywidualnym aktem administracyjnym, do którego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżeniu decyzji do sądu administracyjnego, co wynika z treści art. 207 ust. 1 ustawy. Decyzja organów uczelni, w kontekście wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych, nie musi spełniać tak surowych kryteriów, jak decyzja organu administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego polega bowiem na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. W sprawie niniejszej organ prawidłowo ustalił, że skarżący nie złożył pracy dyplomowej, co skutkowało skreśleniem go z listy studentów uczelni. Jak wynika z przepisów regulaminu studiów, skuteczne złożenie pracy dyplomowej uzależnione jest od spełnienia trzech przesłanek: a) zaliczenia przez studenta wszystkich przedmiotów objętych planem studiów (§ 23 ust. 8 regulaminu studiów); b) akceptacji pracy przez promotora (§ 23 ust. 7 regulaminu studiów) i c) złożenia pracy w przewidzianych terminach (§ 22 ust. 3 i 4 regulaminu studiów). Bezspornym jest, że skarżący nie spełnił pierwszej przesłanki gdyż nie zaliczył seminarium dyplomowego zarówno w pierwszym jak i drugim terminie. Praca dyplomowa skarżącego nie została zaakceptowana przez promotora, co oznacza brak spełnienia przesłanki drugiej. Konsekwentnie zatem niespełnienie przesłanki pierwszej i drugiej uczyniło niemożliwym realizację przesłanki trzeciej, tj. skutecznego złożenia pracy magisterskiej. Wobec powyższego, w okolicznościach niniejszej sprawy organy uczelni były zobowiązane do skreślenia skarżącego z listy studentów, co nastąpiło bez naruszenia minimum gwarancji procesowych, jakie powinny być zagwarantowane stronie postępowania w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Tym samym nie znajdują żadnego uzasadnienia sformułowane w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Odnośnie zarzutów skargi dotyczących negatywnego zachowania promotora względem skarżącego wskazać trzeba, że kontrola sądu administracyjnego nie obejmuje relacji łączących studenta z pracownikiem uczelni (promotorem). Pamiętać bowiem należy, że szkoła wyższa stanowi przykład zakładu administracyjnego, w którym jego użytkownicy – studenci – podlegają tzw. władztwu zakładowemu. Regulamin studiów nie jest też aktem prawa cywilnego, zaś przywoływane przez skarżącego kategorie zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów są elementami klauzul generalnych prawa cywilnego, na co zasadnie zwrócono uwagę w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo postanowienia regulaminu studiów nie były kwestionowane przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.