IV SA/Wr 414/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Tadeusz Kuczyński Sędziowie: Sędzia WSA - Wanda Wiatkowska-Ilków Sędzia WSA - Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Protokolant Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale IV w dniu 18 października 2006 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania uchyla decyzję I i II instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] r. (nr [...] ), podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta W. , decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] r. (nr [...] ) odmawiającej D. Z. udzielenia dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania, na syna K. Z. , w okresie od [...] r. do [...] r. oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W dniu [...] r. D. Z. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z wnioskiem o ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Organ pierwszej instancji odmówił udzielenia wnioskodawczyni dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a zatem nie może uzyskać żądanego świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji D. Z. podniosła, że ojciec dziecka nie mieszka z nią i dzieckiem, nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa i nie wychowuje syna. Ponadto podała, że brak dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania uniemożliwi jej zaspokojenie podstawowych potrzeb. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustosunkowując się do zarzutów podniesionych przez odwołującą się wskazało, iż w rozpatrywanej sprawie strona ubiegała się o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Warunki nabywania dodatku określał art. 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten został uchylony z dniem 1 września 2005 r. przez art. 27 pkt. 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.). Nawet jednak przed uchyleniem art. 11 strona nie mogła otrzymać dodatku, o który się ubiega, ponieważ nie była, jak wynika z akt sprawy, osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy. Zgodnie z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w ówczesnym brzmieniu, samotne wychowywanie dziecka oznaczało wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowują dziecka z ojcem lub matka dziecka. Z powyższego wynika, że za samotnie wychowującą dziecko nie uznawano osoby, która pomimo stanu wolnego wychowywała dziecko wspólnie z drugim rodzicem. Wspólne wychowywanie dziecka nie musi, łączyć się z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego lub wspólnym zamieszkiwaniem przez rodziców dziecka. Wychowywanie oznacza możliwość wpływu na dziecko, kształtowania jego osobowości i decydowania o jego rozwoju między innymi intelektualnym i emocjonalnym. Wpływ ten związany jest przede wszystkim ze spędzaniem z dzieckiem czasu i uczestniczeniem w jego życiu. W ocenie Kolegium i organu pierwszej instancji tak właśnie jest w przypadku strony. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni zamieszkuje w jednym pokoju w domu należącym do A. Z. oraz jego rodziny. Jest tam zameldowana na pobyt czasowy do [...] r., a jej syn na pobyt stały. Ojciec dziecka odwiedza je 1-2 razy w tygodniu, płaci dobrowolnie na jego utrzymanie [...] zł, czasami pomaga w zakupach i zostaje z dzieckiem. Ojciec dziecka nie potwierdził w swym oświadczeniu z dnia [...] r., że nie wychowuje dziecka, a jedynie podał, że nie utrzymuje kontaktów z D. Z. i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Świadczy to, zdaniem Kolegium o wspólnym wychowywaniu dziecka z jego ojcem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. Z. wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędne przyjęcie, że nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Stwierdziła, że Kolegium niewłaściwie zinterpretowało pojęcie wspólnego wychowywania dziecka sprowadzając je do możliwości wpływu na dziecko, kształtowania jego osobowości i decydowania o jego rozwoju. Przytaczając za słownikiem języka polskiego znaczenie słowa "wychowanie" skarżąca uznała, że proces ten wymaga takich działań, które przy braku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z ojcem dziecka są niemożliwe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z postanowieniami art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż w niniejszej sprawie występują wady i uchybienia, które miały istotny wpływ na jej wynik. Organy obu instancji prawidłowo uznały, że prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje osobie spełniającej przesłanki określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.). Jednym z tych świadczeń był dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Zgodnie z przepisem art. 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek ten przysługiwał przez okres 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, matce lub ojcu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka albo jego opiekunowi prawnemu. Regulacja ta obowiązywała do dnia 31 sierpnia, 2005 r., czyli do wejścia w życie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Po tej dacie świadczenie to mogły otrzymywać tylko te osoby, które do dnia 31 sierpnia 2005 r. otrzymywały dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Osoby te zachowały prawo do tego świadczenia do końca 3-letniego okresu jego pobierania (art. 59b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Prawidłowo również zostało przyjęte, że aby otrzymać dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka należało spełnić dwa warunki: być osobą stanu wolnego i nie wychowywać dziecka wspólnie z ich ojcem. Zgodnie z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w ówczesnym brzmieniu, samotne wychowywanie dziecka oznaczało bowiem wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowują dziecka z ojcem lub matka dziecka. Organy administracji obu instancji uznały, że skarżąca nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a zatem nie może uzyskać żądanego świadczenia. Organy ustaliły, że D. Z. zamieszkuje w jednym pokoju w domu należącym do ojca dziecka oraz jego rodziny. Jest tam zameldowana na pobyt czasowy do [...] r., zaś jej syn na pobyt stały. Ojciec dziecka odwiedza je 1-2 razy w tygodniu, płaci dobrowolnie na jego utrzymanie [...] zł, czasami pomaga w zakupach i zostaje z dzieckiem. Ojciec dziecka nie potwierdził w swym oświadczeniu z dnia [...] r., że nie wychowuje dziecka, a jedynie podał, że nie utrzymuje kontaktów z D. Z. i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Świadczy to, zdaniem Kolegium o wspólnym wychowywaniu dziecka z jego ojcem. W ocenie Sądu organy administracji nie poczyniły jednak żadnych przekonujących ustaleń pozwalających na wnioskowanie, że ojciec dziecka faktycznie je wychowuje. Nie wynika to jednoznacznie z materiału dokumentacyjnego sprawy. Należy wiec uznać, że sprawa nie została wyjaśniona w sposób pozwalający na jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Tym samym, zdaniem Sądu, organy wydały decyzje z naruszeniem zasad procesowych, określonych w art. 7 i 8 k.p.a., a także przepisów postępowania – art. 77 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Skoro ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera legalnej definicji zwrotu "wychowywanie" to zgodnie z ustalonymi regułami wykładni językowej należy przyjąć potoczne znaczenie tego pojęcia. Wychodząc z założenia, że w języku potocznym pod pojęciem "wychowywanie" rozumie się całokształt zabiegów mających na celu ukształtowanie człowieka pod względem fizycznym, moralnym i umysłowym oraz przygotowanie go do życia w społeczeństwie, wykształcenia w określonym kierunku, zaś "wychowywać" znaczy tyle, co zapewnić osobie niedorosłej osiągnięcie rozwoju fizycznego i psychicznego, zapewnić jej opiekę i doprowadzić do samodzielności (Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1981, powinien. III, powinien. 785-786), organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia, ponad wszelką wątpliwość, czy skarżąca samotnie wychowuje dziecko oraz czy ojciec dziecka uczestniczy w procesie wychowywania dziecka. W związku z tym należy dokonać oceny zgromadzonych w sprawie dokumentów wraz z oceną ich mocy dowodowej z ewentualnością uzupełnienia postępowania o te dowody, które dadzą organowi podstawy do przyjęcia, iż oboje rodziców wychowuje dziecko. Zdaniem Sądu, z materiałów zgromadzonych w sprawie (wywiad środowiskowy, oświadczenie ojca dziecka A. Z. ) nie wynika bezspornie, że skarżąca nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponieważ decyzja organu I Instancji i utrzymana przez nią w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. naruszają przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił obie decyzje na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późń. zm.).