IV SA/Wr 414/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Julia Szczygielska po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o zmianę adwokata i ustanowienia nowego pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego postanawia: umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zmianę adwokata i ustanowienie nowego pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przyznała A. B. (zwanemu dalej wnioskodawcą, stroną lub skarżącym) prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 30 lipca 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka we W. poinformowała, że pełnomocnikiem skarżącego z urzędu został wyznaczony adw. T. N.. Wyrokiem z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę wnioskodawcy na opisaną w sentencji decyzję Rektora Uniwersytetu W. w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego w dniu 28 listopada 2016 r. wniósł do tutejszego Sądu opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Wnioskiem z dnia 29 stycznia 2017 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jak bowiem wyjaśnił, dotychczasowy jego pełnomocnik ustanowiony z urzędu odmówił wniesienia skargi kasacyjnej, a sam nie jest w stanie ustanowić pełnomocnika z wyboru. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 referendarz sądowy tutejszego Sądu umorzył postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zmianę pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia 2 maja 2017 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wskazując, że nie otrzymał on od swojego pełnomocnika odpisu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, co tym samym oznacza, że adwokat nie spełnił spoczywających na nim obowiązków procesowych. Zaistniały zatem – zdaniem wnioskodawcy – przesłanki do zwrócenia się przez Sąd do właściwego organu samorządu zawodowego o ustanowienie kolejnego pełnomocnika w postępowaniu kasacyjnym. W przeciwnym razie zostanie on pozbawiony prawa do sądu, gdyż adwokat z urzędu wraz z odmową sporządzenia skargi przestaje być reprezentantem skarżącego, a bez jego udziału nie można uzupełnić wniesionej skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane skargą wniesioną w dniu 25 maja 2015 r. W związku z tym do jej rozpoznania zastosowanie będą znajdowały przepisy w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r., co wprost wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Zatem już tylko na tej podstawie należało uznać, że powołany przez skarżącego art. 177 § 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), będący przepisem uzasadniającym potrzebę wniesienia sprzeciwu, nie mógł być przedmiotem rozważań prawnych. Przechodząc do istoty sprawy trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 260 zd. 1 p.p.s.a., w brzmieniu adekwatnym do daty wszczęcia postępowania sądowego, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stąd też Sąd, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego na podstawie przepisów znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie, nie jest uprawniony do oceny tego postanowienia, które w momencie wniesienia skutecznego sprzeciwu zostaje wyeliminowane z obrotu prawnego, natomiast zobowiązany jest do oceny zasadności żądania przyznania prawa pomocy. Zgodnie z regułą wyrażoną wprost w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (tj. koszty sądowe i koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika) chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Do przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy p.p.s.a. określające przesłanki, od spełnienia których zależy przyznanie prawa pomocy. Przepis art. 244 § 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże jak wynika z art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W realiach niniejszej sprawy należało uznać za zbędne rozpatrzenie żądania ustanowienia dla skarżącego adwokata. Zważyć bowiem należy, że postanowieniem referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 21 lipca 2015 r. skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym w szczególności ustanowienie pełnomocnika z urzędu – adwokata T. N.. Jak wynika zaś z akt postępowania, podjął on czynności zmierzające do zbadania stanu sprawy, stwierdzając ostatecznie w opinii z dnia 22 listopada 2016 r., że nie ma podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od opisanego na wstępie wyroku. W ocenie Sądu, a wbrew twierdzeniom skarżącego, przedłożona przez adwokata opinia została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. Zawiera ona bowiem całościową analizę sprawy oraz ocenę zasadności wniesienia skargi kasacyjnej w oparciu o ustawowe przesłanki wynikające z art. 174 p.p.s.a. Nie można zatem twierdzić, że pomoc prawna nie została skarżącemu udzielona w ogóle, bądź w nieprofesjonalny sposób. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy Sąd bada jedynie ustawowe przesłanki zawarte w art. 246 p.p.s.a., które odnoszą się wyłącznie do sytuacji materialnej wnioskodawcy. Nie ocenia on natomiast tego, czy ustanowiony już pełnomocnik spełnił oczekiwania skarżącego w odniesieniu do poszczególnych jego żądań, w tym także i zasadności wniesienia przysługujących stronie środków odwoławczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy obejmuje wyłącznie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Jego wyznaczeniem zajmuje się natomiast właściwy organ samorządu zawodowego, o czym wprost stanowi art. 253 § 2 p.p.s.a. Skoro zatem strona nie była zadowolona z pomocy prawnej udzielonej jej przez dotychczasowego pełnomocnika winna była się zwrócić o jego zmianę do Okręgowej Rady Adwokackiej we W., nie zaś do tutejszego Sądu. Wyczerpanie tego trybu postępowania i negatywna odpowiedź udzielona przez organ samorządu zawodowego nie daje skarżącemu uprawnienia do ubiegania się o ustanowienie kolejnego pełnomocnika z urzędu. Mając zatem na uwadze wskazane okoliczności Sąd uznał, że rozpoznanie żądania przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, a w zasadzie jego zmianę, okazało się zbędne. Wobec tego działając na podstawie art. 249a p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.